Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 150 χρόνων από την έκρηξη της Ναυπλιακής Επανάστασης, κυκλοφόρησε από τη ΔΗ.Κ.Ε.Ν  (Δημοτική Κοινωφελής Επιχείρηση Ναυπλίου), η δεύτερη έκδοση του βιβλίου του Αναστ. Αθ. Γούναρη, «Η Ναυπλιακή Επανάσταση».

«Η Ναυπλιακή Επανάσταση, η σοβαρότερη και συνταρακτικότερη από τις στάσεις που αντιμετώπισε η οθωνική διοίκηση, βασικά ήταν από­τοκη ενός πλατιού κι έντονου πολιτικού οργασμού ανάμεσα στα αστικο-φιλελεύθερα στρώματα της χώρας. Ανεξάρτητα από την άτυχη έκβασή της, αποτελεί έναν κρίκο, τον ως τότε σπουδαιότερο μετά την Γ’ Σεπτεμβρίου, στην αλυσίδα των αγώνων για το φιλελεύθερο πολι­τικό μετασχηματισμό της Ελλάδας.

Ο σεισμός της συγκλόνισε το «Σύστημα» και κατέστησε ετοιμόρροπο το θρόνο. Δεν απέμενε παρά το τελικό χτύπημα, που δόθηκε έξι μήνες μετά τη λήξη της. Ο αναπλιώτικος Φλεβάρης ήταν ο αιματηρός πρό­δρομος του αναίμακτου πανελλήνιου Οκτώβρη. Ο δεύτερος συνέχισε κι ολοκλήρωσε τον πρώτο.

Ιστορική μελέτη, «Η Ναυπλιακή Επανάσταση / 1 Φεβρουαρίου – 8 Απριλίου 1862».

Η Επανάσταση της 1^ης  Φεβρουαρίου υπήρξε σε όλες τις εκδηλώσεις της ο θαυμαστός αγώνας της ιστορικής πόλης, η οποία, αφού κατά τα κρίσιμα χρόνια της Εθνεγερσίας αποτέλεσε το «παλλάδιον της ελευθε­ρίας», ορθώθηκε τότε αποφασιστικά ως προπύργιο του φιλελευθερισμού κατά της απολυταρχίας και πρόμαχος των συνταγματικών ελευ­θεριών.

Ο βραχώδης εξώστης στον Αργολικό, που χρόνια ολόκληρα είχε αποτελέσει το κέντρο του πανελλήνιου ενδιαφέροντος, αναδύθηκε πάλι -για τελευταία φορά- και παρουσιάστηκε με όλη του τη λάμψη στην πρώτη γραμμή της πολιτικής και, γενικότερα, της εθνικής επικαιρότητας.

Ήταν τουλάχιστον η μονιμότερη και σπουδαιότερη «επικαιρό­τητα», όσο διαρκούσε η οθωνική δεσποτεία· γιατί, αν ο ένοπλος αγώνας της πύλης τερματίστηκε, ο αντίλαλός του δεν έσβησε· ο υπερδίμηνος αγώνας των αναπλιωτών εμφύσησε νέα πνοή και γιγάντωσε τη φιλε­λεύθερη κίνηση, ενίσχυσε την πεποίθηση στη δημοκρατικότητα του ελληνικού κόσμου και τόνωσε την πίστη, για το αναφαίρετο των πολιτι­κών δικαιωμάτων. Γι αυτό ακριβώς η Ναυπλιακή Επανάσταση, που γεμίζει μερικές από τις καλύτερες σελίδες της νεοελληνικής πολιτικής ιστορίας, διατήρησε και θα διατηρεί από την άποψη τούτη ακέριο το νόημά της.»

 Το βιβλίο του Αργείου εκπαιδευτικού Πέτρου Ορφανού, αποτελεί βοήθημα για την εκμάθηση του ελληνικού κώδικα Braille (Μπράιγ) και του συστήματος Nemeth. Σχεδιάστηκε έτσι ώστε να παροτρύνει τον αναγνώστη να αγαπήσει το Braille, δουλεύοντας ευχάριστα και ξεκούραστα.

Το βιβλίο “Ψηλαφήματα – αφής μαθήματα” απευθύνεται σε, εκπαιδευτές, εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας, Δευτεροβάθμιας και Ειδικής Αγωγής & Εκπαίδευσης, ακαδημαϊκούς, γονείς και  σε όσους θέλουν να ασχοληθούν με τον κώδικα Braille και την εκπαίδευση των τυφλών μαθητών, αλλά και σε, μαθητές δημοτικού, γυμνασίου, λυκείου και  φοιτητές με ευαισθησία σε θέματα εκπαίδευσης και επικοινωνίας με τυφλά άτομα.

Ο κώδικας Braille επινοήθηκε για να διευκολύνει την πρόσβαση των ατόμων με προβλήματα όρασης στον κόσμο της γνώσης. Για έναν βλέποντα εκπαιδευτή η εκμάθηση Braille μπορεί να γίνει περίπλοκη, αν δεν ακολουθηθεί μια διδακτική που θα στηρίζεται σε απλές, κατανοητές και απομνημονευτικές στρατηγικές οι οποίες θα έχουν μόνιμη συγκράτηση.

Ψηλαφήματα - αφής μαθήματα

Το βιβλίο αυτό, είναι ένα βοήθημα για την εκμάθηση του ελληνικού κώδικα Braille και του συστήματος Nemeth. Σχεδιάστηκε έτσι ώστε να παροτρύνει τον αναγνώστη να αγαπήσει το Braille, δουλεύοντας ευχάριστα και ξεκούραστα.

Πρωταρχικός μας στόχος είναι να περιορίσουμε το άγχος των απομνημονευτικών διαδικασιών με τις οποίες επιφορτίζεται ο εκπαιδευόμενος. Για να το επιτύχουμε αυτό έχουμε σχεδιάσει απλές τεχνικές απομνημόνευσης και παιγνιώδεις δραστηριότητες με διαφορετικές προσεγγίσεις που αναπτύσσουν στον εκπαιδευόμενο δεξιότητες αντιστοίχισης εξάστιγμων Braille με σύμβολα βλεπόντων.

Περιέχει:

• Όλα τα εξάστιγμα του ελληνικού αλφάβητου
• Δίψηφα φωνήεντα & Συνδυασμούς
• Σημεία στίξης
• Βοηθητικά εξάστιγμα
• Σύστημα ΜΕΝΕΪΔΗ & Nemeth
• Παιγνιώδεις δραστηριότητες, στρατηγικές, ασκήσεις
• Οδηγίες για χρήση πινακίδας, μηχανής Perkins & WinBraille σε Η/Υ
• Χρήσιμες ιστοσελίδες για την εκπαίδευση μαθητών με τύφλωση
• CD με λογισμικό ασκήσεων πρακτικής εξάσκησης

«Ψηλαφήματα – Αφής μαθήματα», Πέτρος Ορφανός, σελίδες 646, Εκδοτικός οίκος Γρηγόρη, Αθήνα, 2009.

Ψηλαφήματα – αφής μαθήματα

Τα τελευταία χρόνια, γίνεται – και πολύ σωστά – σοβαρός λόγος για την εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης. Το πιο σημαντικό στοιχείο, που προσδίδει τον ειδικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης των ατόμων αυτών, είναι η μέθοδος γραφής και ανάγνωσης Braille. Ωστόσο, λίγοι εκπαιδευτικοί τη γνωρίζουν και ακόμη λιγότεροι είναι εκείνοι που μπορούν να τη διδάξουν. Η αδυναμία αυτή γίνεται εντονότερη, όταν δεν υπάρχει σχετικό βιβλίο στο οποίο οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προσφύγουν, για να τη μελετήσουν και να τη μάθουν.

Με τα δεδομένα αυτά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το βιβλίο του Πέτρου Ορφανού «Ψηλαφήματα – αφής μαθήματα», έρχεται να καλύψει  ένα σημαντικό κενό σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Το βιβλίο διακρίνεται για την πληρότητα, την απλότητα, τη μεθοδικότητα και την εγκυρότητά του. Τα χαρακτηριστικά αυτά του δίδουν πρωτοτυπία και το κάνουν να διαφέρει θετικά από τα άλλα βιβλία ειδικού περιεχομένου, δίδοντάς του ιδιαίτερη αξία και χρηστικότητα. Πιο συγκεκριμένα αναφέρονται:

Η πληρότητα, η εγκυρότητα και η καθαρότητα του περιεχομένου. Στο βιβλίο υπάρχει ένα εισαγωγικό κατάλληλο θεωρητικό πλαίσιο που πρέπει να γνωρίζει εκείνος που ασχολείται με την εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης και πρέπει να χρησιμοποιεί το Braille, αλλά και πολύ υλικό με το οποίο μπορεί να ασκηθεί ο αναγνώστης, για την πλήρη γνώση και εμπέδωση της μεθόδου.

Η απλότητα και η μεθοδικότητα με την οποία είναι γραμμένο. Ο αναγνώστης μπορεί να το μελετήσει ευχάριστα και αποτελεσματικά. Οι τεχνικές, για παράδειγμα, της απομνημόνευσης του συστήματος Braille, μέσω της αντιστοίχισης των εξάστιγμων με τα σύμβολα των βλεπόντων, είναι ένα πολύ θετικό χαρακτηριστικό του βιβλίου.

Το πλήθος και η ποικιλία των ασκήσεων που περιλαμβάνονται στο βιβλίο. Αυτές βοηθούν, ώστε  ο αναγνώστης να κατανοήσει και να εμπεδώσει τη δομή και τη λειτουργία του braille, καθώς και τον τρόπο της χρήσης του.

Οι οδηγίες που δίδονται για την εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης. Το βιβλίο δεν περιορίζεται μόνο στο Braille. Οι οδηγίες που περιλαμβάνονται στο βιβλίο είναι πολύ σημαντικές και χρήσιμες για όλους τους εκπαιδευτικούς που ασχολούνται με την εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης ή υποστηρίζουν τα άτομα αυτά με οποιοδήποτε τρόπο.

Χωρίς πολλά λόγια, λοιπόν, το βιβλίο του Πέτρου Ορφανού «Ψηλαφήματα – αφής γραφήματα» είναι ένα πολύ χρήσιμο βοήθημα για όλους τους εκπαιδευτικούς και ιδιαίτερα για τους βλέποντες εκπαιδευτικούς.

Κώστας Χρηστάκης

Ειδικός Πάρεδρος (ε.τ.) του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Στο συγκεκριμένο βιβλίο ο ποιητής Σπύρος Καραμούντζος δεν καταθέτει ποιήματά του. Καταθέτει όμως το απαύγασμα της πολύχρονης πείρας του ως εκπαιδευτικού, καταθέτει τις σκέψεις και τις απόψεις του με σαφήνεια, γλαφυρότητα και διακριτικότητα όσα ως λειτουργός της τέχνης βιώνει, όσα ως άνθρωπο τον απασχολούν, όσα ως πολίτη τον πληγώνουν.

«…ο ποιητής δε γεννιέται μόνο, αλλά και γίνεται. Για να καρποφορήσει το δέντρο, θέλει πολύχρονη καλλιέργεια. Οι γνώσεις δίνουν φτερά στην έμπνευση».

Στις πενήντα συν μία πολυθεματικές και καίριες ερωτήσεις που του υποβλήθηκαν από την αξιόλογη λογοτέχνιδα και μεταφράστρια Ζαχαρούλα Γαϊτανάκη, ο Σπύρος Καραμούντζος ξεδιπλώνει με ευλάβεια όλη την πορεία της ζωής του και απαντά σε μια σειρά ερωτήσεων με ειλικρίνεια και σεμνότητα.

Οι γνώσεις δίνουν φτερά στην έμπνευση

«… Καλύτερος μαθητής, πρέπει να το πούμε προκαταβολικά, δεν είναι πάντοτε αυτός που δεν κάνει ορθογραφικά λάθη και παίρνει άριστα στους βαθμούς, χωρίς να αποκλείεται και αυτό. Για να είναι ο καλύτερος, θα πρέπει να έχει μία σειρά και από άλλες αρετές. Να είναι δηλαδή: Επιμελής, εργατικός, ομαδικός, ευγενής, συνεργάσιμος, φιλότιμος, κόσμιος, αυτενεργός, κοινωνικός, να έχει νοητικές και πρακτικές ικανότητες, στόχους στη ζωή του, συναισθηματικές ευαισθησίες κλπ. Θα τελειώσω λέγοντας ακόμη ότι θα είναι ο καλύτερος μαθητής , αν είναι καταπώς λέει ο λαός μας, «καλό παιδί».

Το βιβλίο περιέχει επτά θεματολογικές ενότητες στις οποίες ο λογοτέχνης αναθυμιέται τις κακοτράχαλες ατραπούς αλλά και τους εύφορους λειμώνες που διάβηκε, νοσταλγεί την πατρώα γη, αναλογίζεται τα χρόνια που ήταν δάσκαλος και παρουσιάζει διεξοδικά τις θέσεις του με παρρησία, υπευθυνότητα και τόλμη, χωρίς περιστροφές και υπεκφυγές για την σύγχρονη ελληνική κατάσταση.

 

«… Ο Νεοέλληνας κυριεύτηκε από απληστία. Ακόμη και όταν δεν είχε χρήματα, με δάνεια και με δόσεις, προκαλούμενος από τα μεγαλοκαταστήματα και τις διαφημίσεις, «με μία πεντάρα στου Κωνσταντάρα…», αγόραζε για ν’ αγοράσει καθετί  που πουλιότανε. Ούτε τα χρέη λογάριαζε, γιατί υπολόγιζε ότι κάποιος θα του τα χάριζε, ούτε και αποταμίευση έκανε. Το αποτέλεσμα το βιώνουμε σήμερα και ως άτομα και πιο πολύ ως χώρα.

Δεν άργησε λοιπόν να γεμίσει το σπίτι του με υλικά πάσης φύσεως. Από τη στέρηση πήγε στην αφθονία. Κάποια στιγμή γεμίσανε  ντουλάπες, αποθήκες, ψυγεία κλπ., με υλικά που δε τα χρησιμοποίησε ποτέ. Ο καθένας μας έχει  προσωπική γνώμη από το δικό του σπιτικό.    Βρήκε  όμως μία προσωρινή λύση, μερικά απ’ αυτά (παπούτσια, φούστες, παντελόνια, τσάντες, παιδικά παιγνίδια) ολοκαίνουργα να τα αφήνει έξω από τους σκουπιδοτενεκέδες.

Ήταν όμως και η αλλαγή της μόδας και της επιδειξιομανίας του λεγόμενου νεόπλουτου, που τον υποχρέωνε να κάνει και αναγκαστικά ανακαίνιση. Έπρεπε να κάνει το κομμάτι του. «Ήθελε η μούρη του να φορέσει σέλα και να καμαρώνει με το σύρε κι έλα…», καταπώς λέει και ένα τραγούδι για τον αφελή γαϊδαράκο. Έπρεπε να πληρώσει ακόμη και τον παλιατζή, για να τα πετάξει τα παλιά (έπιπλα, στρώματα, κουζίνες, ψυγεία, ρουχισμό, ζωγραφικούς πίνακες κλπ.), μια και δε ταίριαζαν και δε χωρούσαν  στο σαλόνι της μοντέρνας νοικοκυράς.

Παρ’ όλα αυτά και με ό,τι άλλο πανάκριβο υλικό αγαθό αγόραζε, χρυσό ή πολύτιμο πετράδι, αυτό που λέμε πληρότητα στη ζωή του, δεν την ένιωσε. Η αφθονία των αγαθών δεν ήτανε αυτό που είπατε και σεις, «η ζωή του όλη».

Ανάγκη λοιπόν, πριν είναι πολύ αργά, να βρει αυτό που έχασε, δηλαδή «το μέτρο». Η αποφυγή των ακροτήτων και των υπερβολών θα είναι η ορθότερη  στάση του. Εξάλλου το είχε πει και ο Κλεόβουλος, ένας από τους επτά σοφούς τον 6^ον π.Χ. αιώνα, «μέτρον άριστον».

Είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που ο δάσκαλος και ποιητής Σπύρος Καραμούντζος, μας εμπιστεύτηκε την έκδοση του νέου του βιβλίου « Οι γνώσεις δίνουν φτερά στην έμπνευση». Το βιβλίο διατίθεται δωρεάν από την Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και πολιτισμού.

Στα πλαίσια των δραστηριοτήτων της Αργολικής Αρχειακής Βιβλιοθήκης Ιστορίας και πολιτισμού εντάσσεται και η έκδοση ιστορικών, λογοτεχνικών ή άλλου είδους  βιβλίων που άπτονται των ενδιαφερόντων της.

Το πιο κάτω κείμενο, που αφορά στην έκδοση του «Αργολικού Ιστορικού Αρχείου» από το Σύλλογο Αργείων «Ο Δαναός», αποτελεί περίληψη ομιλίας του Τάσου Γριτσόπουλου που εκφωνήθηκε στην αίθουσα του «Δαναού» την 3η Μαΐου 1994.

Μέσα από τούς κόλπους του «Δαναού» ένας τόμος Αργολικός φύτρωσε με πολύτιμη Αργολική και άλλη ιστορική ύλη. Και περιλαμβάνει αυτός ο τόμος έντυπη την αρχειακή συλλογή, που φιλοξενεί, διασφαλίζει και συντηρεί ως ιερό θησαύρισμα ο «Δαναός» στις αρχειοθήκες του με την επωνυμία «Αρχείον Τσόκρη» και «Ιστορικόν Αρχείον Άργους».

Από το 1951 στην κατοχή του «Δαναού» βρίσκεται το προσωπικό αρχείο του στρατηγού Δημητρίου Τσόκρη. Μαζί με δύο άλλες μικρές συλλογές (απαρτίζουν συνολικά περίπου 600 έγγραφα). Αυτά περιέχονται σ’ αυτόν τον Τόμο, που τιτλοφορήθηκε «Αργολικόν Ιστορικόν Αρχείον». Ταξινομημένο λοιπόν το «Αργολικόν Ιστορικόν Αρχείον» του τόμου έχει υποδιαιρεθεί σ’ επί μέρους ενότητες.

Πρώτη είναι η ενότητα με το κυρίως προσωπι­κό αρχείο Τσόκρη.

Δεύτερη είναι ένα τμήμα από το προσωπικό αρχείο Νικη­ταρά.

Χ ω ρ ι σ τ ή κατάταξη έχουν άλλα δημόσια έγγραφα, που συμπληρώνονται με ιδιωτικά και μετεπαναστατικά έγγραφα.

Σε γενική θεώρηση πρόκειται για πολύτιμη ιστορική ύλη, για μία νέα πηγή για την μελέτη της Ελληνικής Επαναστά­σεως ως προς το Άργος, την περιοικίδα, τα πρόσωπα και γενικότερα την Παλιγγε­νεσία, όσον εν μέρει και για την μετεπαναστατική περίοδο.

Δημήτριος Τσόκρης

Από το προσωπικό του αρχείο ο Αργείος οπλαρχηγός Δημήτριος Τσόκρης αναδύεται ατόφιος, όπως και ο Νικηταράς περίπου από το τμήμα του δικού του. Δύο στρατιωτικές μορφές αναγνωρισμένες και καταξιωμένες. Πολιτικά και στρατιωτικά πρόσωπα παρελαύνουν από τα εκδιδόμενα έγγραφα πάσης φύσεως. Κουντουριώτης, Λόντος, Ζαΐμης, Δεληγιάννης, Μαυροκορδάτος, Βρεσθένης Θεοδώρητος, Πλαπούτας, Γρηγόριος Δικαίος, Τομαράς, Γιατράκος, Κάββας, Χαραλάμπης, Θεόδωρος, Πάνος και Γενναίος Κολοκοτρωναίοι.

Του Θοδωράκη τα γράμματα περικλείουν μεί­ζον ενδιαφέρον. «Παιδί μου Τσόκρη», είναι η προσφώνησή του. Ο μελετητής θα βρει ποικίλου χαρακτήρα θέματα και ζητήματα σ’ αυτά τα γράμματα σε τόνους συναισθηματικούς, στρατιωτικούς, πατριωτικούς, για το κάθε τι, για τα στρατιωτικά, τα πολιτικά, τα παραστρατιωτικά πράγματα, για τις θέσεις που έπαιρνε ο γενικός Αρχηγός κάθε φορά επάνω σ’ αυτά. Σ’ ένα του γράμμα ο Θοδωράκης συνιστούσε στον Τσόκρη να συμπαρασταθεί στους αδελφούς Περούκα, γιατί δανειστές τους προσ­παθούσαν να σφετερισθούν κτήματά τους μ’ εντολή της Κυβερνήσεως το 1832.

Μνημείο χαρακτηρίζεται μία επιστολή από το Κάτω Μπέλεσι, του παπα-Αναστάση, με ημερομηνία 2 Μαρτίου 1824 προς τον Τσόκρη. Είμεθα δικοί σου, πρόθυμοι όλοι να θυσιασθούμε για το χατίρι σου, του έγραφε. Αλλά παρακαλούσαν «όσον δεν είναι αναμμένο το ντουφέκι, να τους απαρατήσουν». Και προσέθεταν ότι «ικετεύουν τον Κύριον να μην ανοίξη το ντουφέκι αδέλφια προς αδέλφια», αν όμως γίνει το «θέλημα του διαβόλου», μόλις ειδοποιηθούν μ’ ένα πουλάκι, φθάνουν αμέσως. Πρόκειται για τον δεύτερο εμφύλιο πόλεμο και ο Τσόκρης που ανήκε στο Κολοκοτρωνικό στρατό­πεδο δεν είχε διαφορετική πολιτική.

Παρουσιάζοντας με σύντομα λόγια το περιεχόμενο του Τόμου θα διατυπώσω εκ προοιμίου ορισμένες πληροφοριακές παρατηρήσεις για μια ωχρά ενημέρωση της Αργειακής κοινωνίας.

Νικήτας, επιζωγραφισμένη λιθογραφία, A. Friedel, Λονδίνο – Παρίσι, 1827.

Πρώτον. Τα έγγραφα είναι όλα σχεδόν πρωτότυπα. Ενδιαφέρουν την Παλιγ­γενεσία κατά κύριο λόγο καθ’ εαυτά, όχι με αναφορά σε διαδοχική σειρά γεγονό­των σ’ εξέλιξη, ώστε να παρακολουθεί κανείς την αλληλουχία τους. Επομένως σπα­νίως υπάρχει κάποια σύνδεση των περιστατικών, στα οποία αναφέρονται τα έγγραφα.

Δεύτερον. Κάθε έγγραφο κάποια είδηση περιέχει, σχετική προς τα πολιτικά, στρατιωτικά, παραστρατιωτικά πράγματα του πολέμου. Επομένως απεικονίζονται πτυχές του απελευθερωτικού Αγώνος και των χρόνων που ακολούθησαν. Κατά το πλείστον, οι άσχετες μεταξύ των χρονικώς, τοπικώς, ως προς τα πρόσωπα και τα πράγματα ειδήσεις των εγγράφων ασφαλώς είναι χρήσιμες και στον ερευνητή από­κειται δια συνδυασμού να τις συσχετίσει προς τα πράγματα και τα πρόσωπα και προ πάντων να τις εντάξει στην βραδέως διαμορφούμενη κρατική μηχανή του εξερχόμε­νου από την δουλεία Έθνους.

Τρίτον. Αν ο μελετητής του Αρχείου δεν βρει εντελώς άγνωστα επεισόδια του διεξαγομένου πολέμου, θα βρει κάποιες λεπτομέρειες πολύ χρήσιμες για την κατανόηση της δράσεως των προσώπων σε διάφορες περιπτώσεις, σε συσχετισμό μάλιστα με τα τοπικά πράγματα, με τις δυσκολίες του πολέμου και την αντιμετώπιση των δυσκολιών.

Τέταρτον. Υπάρχουν δευτερεύοντα στοιχεία στα έγγραφα. Είναι, ας πούμε, παραστρατιωτικά, έχουν χαρακτήρα αστυνομικό. Στα δευτερεύοντα αυτά στοιχεία εν πολλοίς κρύπτεται ο παλαιός άνθρωπος της δουλείας που δεν απέβαλε ακόμη την αστάθεια της αποιχομένης καταστάσεως. Παρά την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τον πλησίον και το πιεστικό δίκαιο, προσπαθεί να προσαρμοσθεί στην νέα κατάσταση. Για την μελέτη της νέας μορφής της κοινωνίας, όπως τείνει να σχηματοποιηθεί κάτω από την κλαγγή των όπλων μέσα στην μεταβατική περίοδο της εθνικής ζωής, τα προσφερόμενα αυτά στοιχεία, τα δευτερεύοντα, είναι πολύτιμα.

Αργολικό Ιστορικό Αρχείο

Ήδη είναι ανάγκη να αναφέρω ότι το τμήμα του εκδιδομένου Αρχείου που φέρει τον τίτλο «Κυβερνητικά Έγγραφα» δεν έχει καμία σχέση με την συλλογή Τσόκρη, δηλ. με τα προσωπικά του έγγραφα. Αυτά τα έγγραφα του τμήματος μεταξύ των ετών 1823-1825 απευθύνονται προς το Βουλευτικό, το Εκτελεστικό, το Υπουργείο Πολέμου από διάφορα άτομα ή υπηρεσίες, και προσωπικά προς τον Αλ.
Μαυροκορδάτο, όχι όμως για προσωπικά του ζητήματα αλλά της Κυβερνήσεως, αφού ήταν Γεν. Γραμματεύς του Εκτελεστικού. Τα θιγόμενα θέματα είναι εντελώς άσχετα προς τον Τσόκρη και την περιοχή του, είναι σαφώς δημόσια έγγραφα, που οπωσδήποτε περιέχουν ειδήσεις και αυτές αναλύονται στην Εισαγωγή του Τόμου, πλην όμως προκαλούν ενδιαφέρον για τον ερευνητή.

Σ’ ένα έγγραφο απ’ αυτά, στις 17 Οκτωβρίου ο Έπαρχος Μυκόνου και Σύρας απευθύνεται στο Εκτελεστικό και του συνιστά τον παρουσιαζόμενο Γάλλο Φιλέλληνα Αλέξανδρο Jacgerschmid (Τζακγκερσμίντ), προερχόμενον από την Μασσαλία, για να ταχθεί «εις δούλευσιν της πατρίδος μας». Κακογραμμένο το όνομα του Γάλλου φιλέλληνα δεν διαβαζόταν καλά. Οι εκδότες του Τόμου δια της κ. Ιλεάνας Κ. Κοτσώνη απευθύνθηκαν στον Γάλλο καθηγητή της κ. Roger Milliex και αυτός μέσω του Γάλλου γραφολόγου καθηγητού Hugues Jean de Dianoux μας έδωκε από το Παρίσι την σωστή ανάγνωση του ονόμα­τος του Alex Jacgerschmid και την πληροφορία ότι αυτός ο ίδιος εξέδωσε το 1829 στο Παρίσι το ταξιδιωτικό βιβλίο «Athènes et Constantinople», με απόψεις και διαγράμ­ματα των σημαντικότερων πόλεων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και με έγγραφα που συνελέγησαν επί τόπου κατά τα έτη 1825-1828.

Άλλα δύο έγγραφα άσχετα και προς την Αργολίδα και τον Τσόκρη και τον Αγώνα, περιέχονται στον τόμο. Μάλιστα είναι τα παλαιότερα του όλου εκδιδομένου Αρχείου και ανήκουν στην πρώτη δέσμη της συλλογής «Δαναού». Εξ αυτών το ένα είναι γραμμένο σε παλαιά σλαβωνική δυσκολομετάφραστη γλώσσα. Λοιπόν κατά το σωτήριο έτος 1791 οι δημογέροντες της Πέτσας (Σπετσών) βεβαιώνουν ότι ήταν συνεταιρισμένοι καραβοκύρηδες ο Ανάργυρος Παύλου και ο Αναστάσης Μπούφας. Ο δεύτερος ήταν χρεωμένος στην οικογένεια Μαυρογένη και η Υψηλή Πύλη έσπευσε να κατασχέσει το μερίδιο Μπούφα μόλις ο Μαυρογένης καταδικάστηκε σε θάνατο και η περιουσία του εδημεύθη. Και το ρωσικό έγγραφο στηρίζεται σε μαρτυρίες επισήμων Τούρκων για να βεβαιώσει πώς ο Αναστάσης Μπούφας, κάτοικος Ύδρας, χρωστούσε στον Μαυρογένη 6.500 πιάστρα και για να εισπραχθούν αυτά από το δημόσιο της Τουρκίας πουλήθηκε το μερίδιό του από το μαζικό σκάφος Παύλου – Μπούφα. Αναδύεται από τα έγγραφα αυτά ο Νικόλαος Μαυρογένης. Ήταν δραγομάνος του Στόλου κατά τα έτη 1770-1786. Φίλος του Kαπουδάν – πασά Χασάν πασά Τζεζαερλή, τον ακολούθησε στην Πελοπόννησο κατά την επιχείρηση εναντίον των Αλβανών μετά τα Ορλωφικά.

Τον Ιούλιο 1779 αναφέρεται ότι είχαν προσορμισθεί στους Μύλους του Άργους και συνεννοούντο με τους Κλέφτες για συνεργασία εναν­τίον των Αλβανών. Αυτός συνέβαλε στην συνεργασία των. Έδωκαν εμπιστοσύνη οι Κλέφτες στον Τούρκο ναύαρχο και συνέπραξαν στην εξόντωση των Αλβανών, για να ησυχάσει ο τόπος, χάρις στην μεσολάβηση του δραγομάνου Μαυρογένη[1]. Αλλ’ ο Μαυρογένης κατόρθωσε να σχετισθεί και πιο πέρα με τα Πελοποννησιακά πράγματα.

Πρώτον ρυθμίζοντας διαμάχη των Μανιατών μπέηδων Κουτήφαρη και Τρουπάκη· από τον καταδικασμένο σε θάνατο Κουτήφαρη έλαβε χρεωστική ομολογία και ανέλαβε αυτός να πληρώσει στην τουρκική εξουσία το προϊόν της δημευθείσης πε­ριουσίας του καταδικασθέντος μπέη, παίρνοντας σ’ αντάλλαγμα μέγα μέρος της περιουσίας του [2].

Δεύτερον ο Μαυρογένης συνέβαλε στην εφαρμογή του τουρκικού σχεδίου για την πλήρη υποταγή της Πελοποννήσου και μέσα στο σχέδιο αυτό ήταν η εξόντωση του Κωσταντή Κολοκοτρώνη και του Παναγιώταρου στον Πύργο του τελευταίου στην Καστανιά της Μάνης [3]. Στα πολύτιμα Απομνημονεύματα του Θ. Κολοκοτρώνη αναφέρονται τα εξής: «Τους 1780 εκατέβη ο καπετάνμπεης κ’ εχάλασε τον πατέρα μου και τον Παναγιώταρο Βενετσανάκη· ήλθεν η αρμάδα εις το Μαραθο­νήσι…, ο Παναγιώταρος επροσκάλεσε βοήθεια από τους Μανιάτες και υποσχέθηκαν να πάνε και ο δραγουμάνος Μαυρογένης ως Έλλην και τεχνίτης έκαμε τον Μιχάλη Τρουπάκη μπέη και δια να τον κάμη μπέη αλικότισε (=εμπόδισε) την βοήθεια και επήρε το κάστρο»[4].

Ο δραγομάνος του Στόλου Ν. Μαυρογένης το 1786 εξελέγη ηγεμών Βλαχίας. Διάδοχός του δραγομάνος του Στόλου έγινε ο ανεψιός του Στ. Μαυρογένης. Ομολο­γουμένως η προσφορά των Φαναριωτών προς το υπόδουλο Έθνος υπήρξε σημαντι­κή, όχι παραπάνω από την υπηρεσία τους προ τον κατακτητή. Αλλά το τίμημα για όσους ανήρχοντο στ’ ανώτατα αξιώματα ήταν βαρύ. Συχνά πλήρωσαν με την ζωή τους. Την 8 Ιουλίου 1790 ο Ν. Μαυρογένης έχασε τον ηγεμονικό θρόνο. Την 1 Οκτωβρίου του ιδίου έτους αποκεφαλίστηκε και η περιουσία του εδημεύθη [5]. Έτσι ο Υδραίος πλοιοκτήτης Μπούφας έχασε το μερίδιό του από το συνεταιρικό καΐκι με τον Παύλο. Το τουρκικό δημόσιο φρόντισε να εισπράξει το χρέος του προς τον Μαυρογένη. Τα δύο έγγραφα του Αργειακού Αρχείου (άγνωστο πώς κατέληξαν στον «Δα­ναό») μας υποχρέωσαν ν’ ανασκαλέψουμε τις σχέσεις των Μαυρογένηδων με την Πελοπόννησο. Προφανές είναι, ότι τα στοιχεία αυτά είναι χρήσιμα για την έρευνα.

Προσπάθησα, όσο μπορούσα συντομότερα, να δώσω μία ωχρά εικόνα του περιεχομένου – και της αξίας – του ογκώδους αυτού Τόμου, τον οποίον εξέδωσε ο «Δαναός» και παρουσιάζει κατά τον εορτασμό της Εκατονταετηρίδας του. Δύο στελέχη της Εταιρείας Πελοποννησιακών Σπουδών (ο Πρόεδρος και ο Γεν. Γραμματεύς) τον προσωπικό τους μόχθο για την έκδοση του Τόμου από του βήματος τούτου καταθέ­τουν, προς τιμή και δόξα του γεραρού «Δαναού».

ΑΡΓΟΛΙΚΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΑΡΧΕΙΟΝ 1791-1878, έκδοση μ’ ευθύνη Τάσου Αθ. Γριτσόπουλου – Κων. Λ. Κοτσώνη, Αθήναι 1994.

 Υποσημειώσεις

Ο συγγραφέας Γιάννης Φίλης γεννήθηκε στην Ασίνη Ναυπλίου και πήρε πτυχίο ηλεκτρολόγου – μηχανολόγου από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυ­τεχνείο. Ειδικεύθηκε στον έλεγχο συ­στημάτων στο πανεπιστήμιο UCLA Αμερικής, όπου και δίδαξε για λίγο. Σήμερα είναι Πρύτανης του Πολυτε­χνείου Κρήτης (β’ θητεία). Παράλλη­λα, ασχολείται με την οικολογία και τη λογοτεχνία. Έχει εκδώσει πέντε ποιητικές συλλογές, δυο μυθιστορή­ματα κ.ά. Πώς συνδυάζει επιστήμη και λο­γοτεχνία, εφηρμοσμένα μαθηματικά και ποίηση; Στην παρουσίαση του τε­λευταίου βιβλίου του «Η Δικαίωση» στο Βουλευτικό Ναυπλίου (24/9/2011) μας έδωσε πειστικές εξηγήσεις γι’ αυτό το συνδυασμό: «Η εκπαίδευσή μου είναι επιστημονική – με την πιο στενή έννοια. Προσπαθώ να κατανοήσω μια μικρή πλευρά της αλήθειας με φυσικές και μαθηματικές έννοιες [...]. Θεωρώ ότι η επιστήμη και η τέχνη αλληλοσυμπληρώνονται. Γιατί χωρίς τη μία ή την άλλη η προσέγγι­ση του κόσμου είναι λειψή».

Η «Δικαίωση» του Γιάννη Φίλη

Πάνος Λιαλιάτσης

Η Δικαίωση - Γιάννης Φίλης

«Η Δικαίωση» είναι το τρίτο μυθι­στόρημα του Γιάννη Φίλη και το πιο ώριμο. Εστιάζεται στην κρίσιμη δε­καετία του 1950, όταν γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά του χρόνια, με μι­κρές αναφορές στην προηγούμενη δεκαετία και την επόμενη. Έχει υ­πόψη του τρία υπαρκτά πρόσωπα – ήρωες, από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, άγνωστα μεταξύ τους, που καταδικάζονται σε θάνατο και κλεί­νονται, στις φυλακές μελλοθανάτων στο Καλάμι Χανίων: Ο Πάνος είναι νομικός, κατάγεται από την Αργολίδα και είναι πολιτικός κρατούμενος. Ο ξυλογλύπτης Οδυσ­σέας ζει και δρα στην Ήπειρο και ο βοσκός Μενέλαος, Μανιάτης, έχουν καταδικασθεί σε θάνατο γιατί δολο­φόνησαν τις συζύγους τους, κατηγο­ρίες που τις αρνούνται. Ο Πάνος και ο Οδυσσέας εκτελούνται ενώ η ποινή του Μενέλαου μετατρέπεται σε ισό­βια με τη μεσολάβηση ενός φίλου του στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Η αφήγηση είναι στρωτή και ήρε­μη, χωρίς εξάρσεις ή μεροληψί­ες. Διαρθρώνεται σε 19 άτιτλα κεφά­λαια με πλούσια παρουσίαση χώρων και προσώπων. Το στήσιμο των ηρώ­ων είναι πειστικό, καθώς βασίζεται σε ιστορικά ντοκουμέντα. Αρχικά, η διαδοχή των κεφαλαίων είναι άσχε­τη, αλλά στα τελευταία «δένει» η πλοκή και αποκαλύπτεται η παθογέ­νεια της αναλυόμενης εποχής. Δίπλα στα τρία βασικά πρόσωπα στέκονται οι γυναίκες τους και άλλα δευτερεύ­οντα που ζωντανεύουν τη δεκαετία του 1950: Τα μίση του εμφυλίου, τη φτώχεια της ελληνικής κοινωνίας, τη μιζέρια και τις καταθλιπτικές συνθή­κες των φυλακών. Ο Πάνος έχει πολεμήσει στην Αντίσταση. Ο Οδυσσέ­ας αρνείται ότι σκότωσε τη γυναίκα του και λέει, έως την τελευταία του στιγμή, «είμαι αθώος».

Ο Μενέλαος, «δεξιός ως το κόκκαλο», έχει σκοτώ­σει πολλούς του ΕΛΑΣ και λέει τα ί­δια. 18 χρόνια αργότερα, ο πραγματι­κός δολοφόνος, ένας ετοιμοθάνατος, εξομολογείται σε παπά ότι αυτός σκό­τωσε τη γυναίκα του Μενέλαου. Έτσι, ελευθερώνεται ο Μενέλαος και γυρίζει στο χωριό του – σ’ ένα κόσμο που δεν καταλαβαίνει πια. Αυτή ήταν η δικαίωσή του.

Ο μυθιστοριογράφος, φαίνεται καθαρά πως είναι ποιητής. Δεν αφη­γείται με την καθάρια γλώσσα του ρε­αλισμού, αλλά χρησιμοποιεί και στοι­χεία του σουρεαλισμού. Αυτό συγχέ­ει κάπως την αφήγηση. Ταυτόχρονα, όμως, δίνει ψυχολογική βαθύτητα στην πλοκή του μυθιστορήματος. Οι τρεις κατάδικοι – μελλοθάνατοι γνω­ρίζονται μέσα στη φυλακή και συνο­μιλούν.

Ο αφηγητής δεν παίρνει θέση απέ­ναντι στις ιδεοληψίες των ηρώων του: Φιλοσοφεί με περίσσεια σκέ­ψης, δείχνοντας τη θέση κάθε παρά­ταξης: «Δεν υπάρχουν μυστικά στην αυλή της φυλακής, όπως δεν υπάρ­χουν μυστικά στα χωριά (…), η ζωή του καθενός σε κοινή θέα. Είναι εύ­κολο να κρύψει κανείς τη συνείδησή του πίσω από λέξεις και άρθρα, αριθ­μούς. Μόνο οι νεκροί δεν αμφιβάλ­λουν.(…) Στα χρόνια που πέρασαν οι λέξεις, τα ονόματα άλλαξαν βαθμιαία. Ο συμμοριτοπόλεμος έγινε εμ­φύλιος, οι εθνικόφρονες, δωσίλογοι. Οι κομμουνιστές νομιμοποιήθηκαν. Απολιθωμένα χρέη της μνήμης που αποπληρώθηκαν σε λάθος αντίτιμο σε λάθος εποχή. Τώρα οι άνθρωποι κοίταζαν αλλού, έψαχναν αλλού», (σ. 204).

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι η κοινωνιο­λογική ανάλυση της δεκαετίας του 1950 πραγματοποιείται σε μαθηματική σημειολογία – παρά την υφέρπουσα ποιητική ελευθερία. Η μυθιστορία του Γιάννη Φίλη είναι μια πραγμάτω­ση με την επιστημονική και λογοτε­χνική συμβολή, γεγονός που κάνει το βιβλίο του ενδιαφέρον και πολύτιμο για τους σοβαρούς και απαιτητικούς αναγνώστες.

 Ελληνική Λογοτεχνία
ISBN: 978-960-9530-03-3
Σελίδες: 230

Εκδόσεις «Μελάνι», 2011

Πηγή

• Εφημερίδα, «Τα Αργολικά», Σάββατο 26 Νοεμβρίου 2011.

 Οδοντιατρική και Οδοντίατροι στην Αργολίδα, είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου του κοινωνιολόγου – εκπαιδευτικού Γεωργίου Κόνδη, που εξέδωσαν, ο Οδοντιατρικός Σύλλογος Αργολίδας σε συνεργασία με τις εκδόσεις Εκ Προοιμίου.

«Οδοντιατρική και Οδοντίατροι στην Αργολίδα»

Τα 100 χρόνια λειτουργίας της Οδοντιατρικής Σχολής Αθηνών αποτελούν όχι μόνο ένα σημαντικό χρονικό ορόσημο, αλλά και μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ιστορική και κοινωνική ανασκόπηση των χώρων, των δράσεων και της επαγγελματικής τροχιάς που ακολούθησαν οι φοιτητές της. Ποιοι ήταν; Πως βίωσαν την λειτουργία της και με ποιο τρόπο συμμετείχαν στην ανεξαρτησία της στα πλαίσια της οργάνωσης των επαγγελμάτων υγείας; Πως οργάνωσαν τους κοινωνι­κούς χώρους μέσα στους οποίους διέγραψαν ατομική και συλλογική επαγγελματική τροχιά; Ποια ήταν η σχέση τους με τις τοπικές κοινωνίες και πως επέδρα­σαν στην ανάπτυξή τους; Στα ερωτήματα αυτά έχουν δοθεί απαντήσεις και έχουν καταγραφεί ήδη σημαντικά στοιχεία στα βασικά πλέον βιβλία για την ελληνική οδοντιατρική.

Το πρώτο Οδοντιατρικό Σχολείο στην Κάνιγγος.

Η έρευνα όμως που καταθέτει στο βιβλίο, «Οδοντιατρική και Οδοντίατροι στην Αργολίδα» ο κοινωνιολόγος Γεώργιος Κόνδης έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην καταγραφή της πορείας της Οδοντιατρικής εκτός Κέντρου. Για πρώτη φορά, μια συστηματική μελέτη για την οδοντιατρική και τους οδοντιάτρους στην περιφέρεια, συγκεκριμένα στην Αργολίδα, έρχεται να φωτίσει σημεία και να προσθέσει στοιχεία τόσο στο επίπεδο της επιστημονικής συγκρότησης της τοπικής οδοντιατρικής, όσο και στο επίπεδο των συνηθειών και των συμπεριφορών. Έτσι η πορεία των Οδοντιάτρων και της Οδοντιατρικής στην Αργολίδα, παρότι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της γενικότερης ιστορικής πορείας τους σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, είναι και πορεία των προσώπων οριοθετημένη στο χώρο και το χρόνο.

Σπάνια φωτογραφία ειδικευόμενου στην Οδοντιατρική. Στη φωτογραφία η Βασιλική Ζωιοπούλου, περίπου το 1946.

Διεθνές Οδοντιατρικό Συνέδριο Βιέννης, 1960.

Η ανασύνθεση της παρουσίας των οδοντιάτρων στην Αργολίδα από το τέλος του 19ου αιώνα μέχρι και το 1970, γίνεται μέσα από ένα πλούσιο υλικό όπου σπουδές, απόψεις, νοοτροπίες, πρακτικές, προσωπικά αντικείμενα και εργαλεία αντανακλούν το επίπεδο οργάνωσης και εξέλιξης του επαγγέλματος, των υπηρεσιών υγείας και των γενικότερων κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων που δημιουργούνται με αυτές.

Εξαγωγή δοντιού στο Μεσαίωνα. Ιχνογράφημα από βιβλίο σκακιού, 1467, Εθνική Βιβλιοθήκη της Στουτγάρδης.

Οι προσωπικές καταγραφές και τα επαγγελματικά και κοινωνικά στοιχεία που προκύπτουν αποτελούν ένα από τα πλουσιότερα μέρη της έρευνας που στηρίχτηκε σε συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό και εκδόσεις καθώς και στις τεχνικές της επιτόπιας έρευνας. Τέλος, μέσα από την ανάδειξη των ιδεών και των συμπεριφορών που αποτυπώνονται στην οργάνωση της έννοιας «στοματική υγιεινή» στην Αργολίδα, γίνεται προσπάθεια μιας ευρύτερης συστηματικής ανάλυσης της σχέσης που δια­μορφώνεται στην κοινωνία από την συνάντηση μια επαγγελματικής / επιστημονικής ομάδας και των κοινωνικών, οικονομικών και ιδεολογικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν μια εποχή. Η έκδοση πραγματοποιήθηκε με τη φροντίδα του Οδοντιατρικού Συλλόγου Αργολίδας και την τεχνική υποστήριξη των εκδόσεων «Εκ Προοιμίου». «Οδοντιατρική και Οδοντίατροι στην Αργολίδα», Γεώργιος Κόνδης, 2011, ISBN 978-960-89719-6-7.

Δημήτριος Σιώτος: Κληρωτός του 1936, έφυγε για το μέτωπο όπως χιλιάδες άλλοι πατριώτες με την επιστράτευση (28/10/1940). Φώτο από το βιβλίο του Γ. Κόνδη, «Τετράδιο Πολέμου 1940».

Το νέο βιβλίο του Κοινωνιολόγου – Εκπαιδευτικού, Γεωργίου Η. Κόνδη, « Τετράδιο Πολέμου 1940» έρχεται  να  προστεθεί  και  να  εμπλουτίσει την ήδη σημαντική σειρά ερευνητικών βιβλίων, των εκδόσεων « Εκ προοιμίου».  Στις σελίδες ενός κιτρινισμένου και φθαρμένου τετραδίου που χρόνια κρατούσε ο Δημήτριος Ι. Σιώτος από τα Σταθέϊκα Άργους, είχε φυλαγμένες τις σκληρές αναμνήσεις μιας ολόκληρης εποχής. Κληρωτός του 1936, στην επιστράτευση του Οκτωβρίου 1940, εντάχθηκε στον 10^ο Λόχο του 8^ου Συντάγματος Πεζικού που είχε έδρα το Ναύπλιο.

Στο βιβλίο ο  Δημήτριος Ι. Σιώτος περιγράφει τις μάχες που δόθηκαν αλλά και πολλές λεπτομέρειες από την καθημερινότητα του μετώπου: την προσπάθεια εξεύρεσης τροφής, την αντιμετώπισή τους από τους ντόπιους πληθυσμούς, την άφιξη στον Πειραιά, τη νοσηλεία στην Αθήνα, την επιστροφή στο σπίτι που συμπίπτει, χωρίς να το γνωρίζει με την είσοδο του γερμανικού στρατού στο Άργος. Το τετράδιο του Δημητρίου Ι. Σιώτου συμπληρώνουν οι ενθυμίσεις ενός από τους επιζώντες μαχητές του Έπους της Αλβανίας, του Γεωργίου Νανόπουλου που δίνει συμπληρωματικές πληροφορίες για πρόσωπα και τοποθεσίες.

Πρόκειται για μια κριτική έκδοση σημειώσεων για τον πόλεμο που γράφονται  «εν θερμώ». Είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιούνται πολλές από τις σημειώσεις ή τα ημερολόγια του 1940 που έχουν ήδη εκδοθεί σε μια κριτική έκδοση ενός «Τετραδίου Πολέμου».

Τετράδιο Πολέμου 1940

Από την άποψη αυτή, η έρευνα του Γεωργίου Κόνδη παρουσιάζει ένα πλούσιο βιβλιογραφικό υλικό που στηρίζεται στις καταγραφές των ίδιων των πρωταγωνιστών.  Η έρευνα του συγγραφέα επεκτάθηκε στα αρχεία του Δήμου Άργους και του τοπικού τύπου για την περίοδο αυτή. Παρατίθενται τα πρακτικά των Δημοτικών Συμβουλίων και οι πληροφορίες που προέρχονται από το Πρωτόκολλο του Δήμου, οι οποίες έχουν ταξινομηθεί σε θεματικές κατηγορίες. Το ίδιο συμβαίνει και με μια σειρά από άρθρα της εποχής που έρχονται στο φως για πρώτη φορά,  καθώς επίσης και στην αναζήτηση στοιχείων για Αργολιδείς που χάθηκαν στο μέτωπο.   

Η παρουσίαση του «Τετραδίου Πολέμου» υποστηρίζεται από κείμενα και φωτογραφίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα και έγραψαν γι’ αυτά καθώς επίσης και από την παράθεση στοιχείων αναζήτησης για όσους έμειναν στα βουνά της Αλβανίας. Τέλος για πρώτη φορά παρατίθεται ολόκληρο το «Τετράδιο» και η μεταγραφή του με κάποιες αλλαγές που υποβοηθούν την ανάγνωση.

Η έρευνα αποτελεί ένα μοναδικό ιστορικό αρχείο για την Αργολίδα του 1940 και εμπλουτίζει την εθνική βιβλιογραφία για την περίοδο αυτή. Είναι τέλος, ένας οφειλόμενος φόρος τιμής, ένα χρέος,  σε όσους αγωνίστηκαν για την ελευθερία και την πρόοδο της πατρίδας. Είναι ίσως το μόνο χρέος που δεν πρέπει να επιτρέψουμε να παραγραφεί.

Γεώργιος Η. Κόνδης, «Τετράδιο Πολέμου 1940»,  Εκδόσεις, Εκ Προοιμίου, Άργος, 2011.  Σελίδες 282, ISBN 978-960-89-719-7-4. Σε όλα τα ενημερωμένα  βιβλιοπωλεία.

Ένα μυθιστόρημα όπου η φαντασία μπλέκεται απρόσμενα στον ιστό της ιστορίας, αποτελεί το νέο συγγραφικό εγχείρημα του γιατρού Γιώργου Νεοφώτιστου. Με τίτλο “Στα βήματα του Ασκληπιού”, το μυθιστόρημα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Μύστις», Ιούλιος 2011.

Στα βήματα του Ασκληπιού

Το μικρό πλοίο πλησιάζει το λιμανάκι της Παλαιάς Επιδαύρου. Ο γιατρός Νικόλας Παπάς, όρθιος στην πλώρη του, παρατηρεί την προκυμαία της αγαπημένης του κωμόπολης να πλησιάζει αργά. Η αδημονία του να πατήσει στα γνώριμα για τον ίδιο μέρη δεν μπορεί να κρυφτεί από την μικρή ομάδα των γιατρών που τον ακολουθεί. Και αυτοί όμως, έχοντας φτάσει εδώ από κάθε γωνιά της γης, δεν είναι λιγότερο ενθουσιασμένοι καθώς πρόκειται να ξεναγηθούν στις στράτες του Ιερού Ασκληπιείου της Επιδαύρου, ένα προσκύνημα στην κοιτίδα της λατρείας του θεού-γιατρού…

… Σκυμμένος μπρος στα πόδια του φοβερού αγάλματος του Θεού, ο ηλικιωμένος άντρας έχει βυθιστεί σε μια αλλόκοτη έκσταση. Τυλιγμένος ολόκληρος από ένα ωχροκίτρινο κουκούλι φωτός που ρίχνει επάνω του το μεγάλο λαδολύχναρο, μπρος από το άγαλμα, νιώθει το παγωμένο ρίγος του δέους να κατεβαίνει τη ραχοκοκαλιά του.

… Η ανάσα του θανάτου τυλίγει από παντού την πόλη των Αθηνών. Ακόμα και τώρα, που ο ήλιος έχει χαθεί στη θάλασσα του Σαρωνικού, οι λάμψεις από τις πυρές που δεν σταματούν να καίνε πέρα προς τον Κεραμικό, βάφουν με ένα μακάβριο βαθυκόκκινο χρώμα ολόκληρο τον ορίζοντα…

Ένα μυθιστόρημα όπου η φαντασία μπλέκεται απρόσμενα στον ιστό της ιστορίας…

Διαβάστε ακόμη:

• Ασκληπιείο της Επιδαύρου
• Τα θεραπευτικά όνειρα της Επιδαύρου
• Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου – Ανασκαφές του 1881
• Αρχαιολογικό Μουσείο Ασκληπιείου Επιδαύρου
• Αρχαιολογικό Μουσείο Επιδαύρου
• Επίδαυρος – Φραγκίσκου Πουκεβίλ
• Θέατρο Ασκληπιείου Επιδαύρου
• Θόλος/ Θυμέλη Ασκληπιείου Επιδαύρου

Η Εταιρεία Μελέτης Ελληνικού Πολιτισμού κυκλοφορεί το δεύτερο τεύχος του νέου επιστημονικού περιοδικού νέος Ερμής ο Λόγιος.

Το κύριο αφιέρωμα του περιοδικού αναφέρεται στην εξάντληση της δυτικής ηγεμονίας, τους μετασχηματισμούς του παγκόσμιου συστήματος και την Ελλάδα. Ανοίγει με ένα εισαγωγικό κείμενο για τις ρίζες της οικονομικής κρίσης και ακολουθούν κείμενα του Τζιοβάνι Αρίγκι (Δύση και Ανατολή: κράτη, αγορές και καπιταλισμός), του Πέρυ Άντερσον (Η Βραζιλία του Λούλα), του Γιώργου Καραμπελιά (Η οικονομική κρίση και ο «καημός της ρωμιοσύνης»), του Κώστα Μελά (Γενική επισκόπηση δανεισμού και δημοσίου χρέους της Ελλάδος (1821-2010) και των Παύλου Καρανικόλα και Νίκου Μαρτίνου (Η ελληνική γεωργία μπροστά στην κρίση: προβλήματα και προοπτικές).

Νέος Ερμής ο Λόγιος

Το δεύτερο αφιέρωμα περιλαμβάνει τέσσερα κείμενα σχετικά με την εθνική ταυτότητα και τον οθωμανισμό. Η Ιωάννα Τσιβάκου γράφει για την θέσμιση του ιδεώδους του έθνους, ο Χαράλαμπος Μηνάογλου αναφέρεται στο τρίσημο Αρχαία Ελλάδα – Βυζάντιο – Νεώτερος Ελληνισμός πριν τον Παπαρρηγόπουλο, ο Γιώργος Παναγόπουλος παρουσιάζει τις σχέσεις Χριστιανισμού και Ισλάμ στο ύστερο Βυζάντιο και ο Τάσος Χατζηαναστασίου γράφει για τον οθωμανισμό και τα Βαλκάνια στην περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Το δεύτερο τεύχος περιλαμβάνει επίσης κείμενα του Μιχάλη Μερακλή (η αγέραστη νεότητα) για το αρχαίο ελληνικό θέατρο και τις νεώτερες αντιστοιχίες του, του Κωνσταντίνου Σβολόπουλου για τον Γάλλο πρόξενο Auguste de Jassaud, του Σπύρου Κουτρούλη για τις θρησκευτικές και αξιακές προϋποθέσεις του Αμερικανισμού, καθώς και μία εκτενή μελέτη του Γιάννη Ταχόπουλου για την αυτονομία και την ετερονομία στο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη και του Τάκη Φωτόπουλου.

 Το περιοδικό κλείνει με δύο βιβλιοκριτικές του Δημήτρη Μπαλτά, (Κάρολος Ντίκενς του Τζόρτζ Όργουελ και Χάιντεγγερ του Τζόρτζ Στάινερ), μία παρουσίαση των εκδόσεων Έρασμος και μία βιβλιοκριτική στο Επιστήμη και πολιτική της ισχύος του Χανς Μόργκενταου από τον Σπύρο Κουτρούλη καθώς και μία παρουσίαση του βιβλίου Δια τον σύνδεσμον του απανταχού Ελληνισμού του Γιάννη Παπακώστα, από τον Δημήτρη Μαυρίδη. Το τεύχος κλείνει με ένα σχόλιο του Σάββα Παύλου για τις ονοματοδοσίες εντύπων, την νεοελληνική μυθολογία και τον Ερμή τον Λόγιο.

Παρουσίαση του Βιβλίου «Στα χνάρια του χθες»

του Οδυσσέα Κουμαδωράκη από τον φιλόλογο Γιώργο Τασσιά.

 Άργος, Σάββατο 12 -3 -2011, Μπουσουλοπούλειο θέατρο.

Το νόημα μιας έκδοσης…

Ο φιλόλογος Γιώργος Τασσιάς

Σε μια εποχή  κρίσης της παγκοσμιοποίησης, όταν τα βλέμματα όλων είναι στραμμένα με δυσθυμία στο μέλλον, όπου και είχαν συνηθίσει να κοιτούν αρπαγμένα στο δίχτυ της τεχνολογικής ουτοπίας, ένας πρόσκοπος του παρελθόντος αποδύεται σε μια κοπιαστική ιχνηλασία, αναζητώντας το φως του μέλλοντος στις ομιλούσες σκιές του χθες. Σκιές, γιατί δεν βρίσκονται στο προσκήνιο της ιστορίας πια. Μιλούμε βέβαια για τον Οδυσσέα Κουμαδωράκη  που ανέλαβε ένα τέτοιο εγχείρημα στο οποίο μπορούμε να κοινωνήσουμε χάρη στη γενναιοδωρία του εκδοτικού οίκου «Εκ προοιμίου» του Τάκη Ουλή που εδώ και αρκετά χρόνια βρίσκεται σε μια εκδοτική ευφορία. Και οι δυο με συμπαραστάτες το Σταύρο Ξηρουχάκη, στην ευθύνη της παραγωγής και τον Αναστάσιο Τσάγκο, στο συντονισμό της έκδοσης, επιμένουν σε πείσμα των καιρών  να προσφέρουν στην τοπική κοινότητα ένα νέο βιβλίο υπό τον τίτλο «Στα χνάρια του χθες» που σε γενικές γραμμές διευρύνει τα όρια της γνώσης μας για την τοπική ιστορία, κοινωνία και λαογραφία.

Ανιχνεύοντας τα κίνητρα…

Πρόκειται για μια ιχνηλασία κοπιαστική, αφού τρία χρόνια έρευνας και συγγραφής  χρειάστηκαν προκειμένου ο συγγραφέας να καταλήξει στην τελική μορφή του πονήματός του. Κοπιαστική, επίσης, γιατί δεν πρόκειται για μια δουλειά γραφείου μόνον, αλλά για μια πορεία στην κυριολεξία που μάζευε στην εξέλιξή της ενθουσιασμό αλλά και πολλές απογοητεύσεις. Κοπιαστική, τέλος, γιατί και ο χρόνος που έπρεπε να καλυφθεί ήταν μεγάλος. Η πιο παλιά μαρτυρία – όπως σημειώνεται στην εισαγωγή – φτάνει στα 1844, ενώ ο κύριος όγκος των πληροφοριών καλύπτει τη μεταπολεμική περίοδο μέχρι και τη δεκαετία του 1970.

Θρησκευτική συγκέντρωση επιχειρηματιών Άργους στη Μονή Κατακεκρυμμένης το 1898 στη γιορτή της Αναλήψεως. (αρχείο Παν. Βύρλου).

Χρειαζόταν, επομένως ένα καλό κίνητρο. Στο εισαγωγικό του σημείωμα ξεκαθαρίζει τις προθέσεις του: Αντιγράφω: «Μπροστά στην απειλή της ισοπέδωσης που επιβάλλει η παγκοσμιοποίηση, τα τελευταία χρόνια εκφράζεται η ανησυχία της Ελληνικής κοινωνίας με διάφορους τρόπους, σε μια προσπάθεια να μην αποκοπούμε από τις ρίζες μας». Σ΄ αυτό δεν έχει άδικο. Πολύμορφη είναι η προσπάθεια ν΄ αποφευχθεί η εθνική αλλοτρίωση‧ προσπάθεια η οποία, όταν δεν εξαντλείται σε εθνικιστικές κορώνες και σε παραληρηματική ρητορεία, όταν γίνεται με ρεαλισμό, νηφαλιότητα, διανοητική συνέπεια, αγάπη αληθινή στον τόπο και τους ανθρώπους, συντελεί στην εθνική αυτογνωσία, είναι πηγή αυτοελέγχου που δεν καταλήγει σε γεροντοκορίστικη μεμψιμοιρία, αλλά ωθεί σε μια δυναμική αναδιάταξη και αναπτύσσει τη δημιουργική ευφυΐα. Καταγράφω σύντομα μερικές τέτοιες προσπάθειες: Λευκώματα, λογοτεχνικά κείμενα-όπως τα ιστορικά μυθιστορήματα ή διηγήματα, που ανθούν τα τελευταία χρόνια, προγράμματα περιβαλλοντικά και πολιτιστικά στα πλαίσια της πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ποικίλες δραστηριότητες τοπικών πολιτιστικών συλλόγων, Ειδικά προγράμματα πανεπιστημιακών σχολών, εκθέσεις καλλιτεχνικής δημιουργίας σχετικές με την παράδοση, θεατρική δραστηριότητα-αναπαραγωγή πολιτιστικών μύθων και άλλα που θα έχετε στο νου σας οι περισσότεροι. Μέσα, λοιπόν σ΄ αυτή τη γενικότερη συνθήκη και την ατμόσφαιρα που δημιουργείται εντάσσεται και το νόημα μιας τέτοιας έκδοσης και μιας τέτοιας προσπάθειας. Βέβαια τα κίνητρα του συγγραφέα δεν εξαντλούνται εδώ. Σε αυτό όμως θα αναφερθώ και στη συνέχεια.

Δομή και περιεχόμενο ακροθιγώς…

Στις 14 θεματικές ενότητες του βιβλίου καταγράφεται  ένα πλήθος επαγγελματικών κατηγοριών και επαγγελμάτων. Το αλφαβητικό ευρετήριο που παρατίθεται στο τέλος διευκολύνει τον αναγνώστη να προσανατολιστεί  μέσα στο σύμπαν των πεντακοσίων τεσσάρων σελίδων και να σχεδιάσει τον προσωπικό  του χάρτη μνήμης.

Οι αντανακλάσεις στα προσωπικά βιώματα και εμπειρίες, ένα από τα μεγάλα ωφελήματα της έκδοσης…

Έναν τέτοιο χάρτη προσπάθησα να κατασκευάσω κι εγώ για τον εαυτό μου – νομίζω πως αυτή η δυνατότητα ανήκει στα μεγάλα ωφελήματα του βιβλίου. Θυμήθηκα κάμποσα χρόνια πριν την προσκοπική μου ιδιότητα. Μια από τις αγαπημένες μου ασχολίες ήταν να κατασκευάζω εκμαγεία ιχνών σε μακρινές πορείες που κάναμε. Τότε, στ΄ αλήθεια – πέρα από την τεχνική δεξιότητα που αποκτούσαμε – δεν πολυκαταλάβαινα την αξία μιας τέτοιας ασχολίας. Όταν πήρα στα χέρια μου όμως ετούτο το βιβλίο κατανόησα πως έπρεπε να ενεργοποιήσω αυτή μου τη χαμένη δεξιότητα, αν δεν ήθελα να χαθώ σε άσκοπες – για μένα βέβαια – περιπλανήσεις. Μα σκέφτηκα, επιπλέον πως απέναντί σας απόψε, μόνο μ΄ αυτόν τον τρόπο θα μπορούσα να ζωντανέψω ετούτο το βιβλίο – αφήνοντας κατά μέρος τις ανάγκες μιας ακαδημαϊκής παρουσίασης, στην εκλεκτή και αγαπητή κ. Μαρία Βελιώτη. Θάρρεψα, μάλιστα, πως θα βρισκόμουν πιο κοντά στη ζωντάνια και στο παιγνιώδες ύφος του κ. Κουμαδωράκη που λατρεύει τις αφηγήσεις, να αφηγείται και, μάλιστα, με ένα ύφος απλό, λιτό, δωρικό που θα το χαρακτηρίζαμε Μακρυγιαννικό.

Στα χνάρια του χθες

Αυτόν  τον προσωπικό μου χάρτη, λοιπόν, θα απλώσω μπροστά σας  αρχικά και, πιστεύω ότι σε τέτοιου είδους μνημονικές επαναβιώσεις θα στραφεί σε ένα πρώτο επίπεδο αυθόρμητα ο ενυγχάνων.

Γύρισα πίσω  χρόνους πολλούς κι έβαλα ζηλόφθονα στο γύψο τις αναμνήσεις μου συνειδητοποιώντας, στο φυλλομέτρημα του βιβλίου το φυλλορόημα του ανθρώπου και πως, τελικά, το χρόνο στο γύψο δεν τον βάζεις.

Θυμάμαι: (αυτή διαλέγω για λέξη γύψο) στις περιπλανήσεις μου στην πόλη του Άργους – από τις πρώτες εικόνες – το σαρωθροποιείο του Μπούφα στη Ναυπλίου, κοντά κάπως στη στάση του λεωφορείου από και προς το Ναύπλιο. Παραξένεμα μεγάλο, αφού η μητέρα μου δε χρησιμοποιούσε πια παραδοσιακό σάρωθρο. Στην πλατεία κοντά, σαν περνούσα, οι μυρωδιές των ποτών που πότιζαν τα ξύλινα πατώματα και τα έπιπλα στην ποτοποιία του Μαυράκη – ακόμα στέκει σ΄ αδιάκοπο φλερτ με τις τεχνικές εξελίξεις κρατώντας τη ρετρό γοητεία. Κοντά στην πλατεία το στιλβωτήριο του Τσαρσιταλίδη. Θα ήταν τα τελευταία χρόνια μιας μακράς πορείας. Μα το θυμάμαι ζωηρά. Μου φαινόταν- φορούσα κυρίως σπορτέξ και στις καλές δερμάτινα – περίεργο ποιοι είχαν χρόνο να μπαίνουν για ένα γυάλισμα, αλλά και πολλή κουβέντα.

Η Αργολίδα δεν είχε επάρκεια σιτηρών και κατά καιρούς γίνονταν εισαγωγές. Στη φωτ. σιτάρια από την Ρωσία ζυγίζονται στο λιμάνι του Ναυπλίου υπό τον έλεγχο του τότε πρωθυπουργού Ι. Μεταξά (πίσω από το τραπέζι). (Αρχείο Κ. Ταρλή, 1938;)

Μια κουβέντα που δεν έλλειπε και από τα παραδοσιακά κουρεία όπως αυτό του Αναστάση Μαρίνου στην Βασιλέως Κωνσταντίνου. Εδώ η φωτογραφία που εντίθεται στάθηκε γλυκά στη μνήμη ενώ η χειροκίνητη μηχανή κουρέματος που δημοσιεύεται στην ίδια σελίδα μου έφερε πικρές στιγμές της παιδικής μου ηλικίας, όταν στο σχολειό έπρεπε να πηγαίνω εν χρω κεκαρμένος. Κούρεμα, καλό ντύσιμο συνδυασμένο με καλοστημένες πόζες από τους επαγγελματίες φωτογράφους. Τις θυμάμαι, στο Ναύπλιο αυτές, όπου και έμενα τα χρόνια που περιδιάβαζα μια φορά την εβδομάδα στο Άργος. Και συγκεκριμένα στο Πάρκο. Οι πόζες της οικογένειας ακίνητες σαν του Κολοκοτρώνη.

Όταν όμως διαβάζω σχετικά «Κι αν η φωτογραφία ήταν εβδομαδιαία, έπρεπε να γίνει πάνω στο φιλμ το ρετουσάρισμα με μολύβι, δηλαδή κάποια επεξεργασία για την αισθητική βελτίωση της φωτογραφίας» η σκέψη τρέχει στο σαλόνι του πατρικού μου σπιτιού όπου βρισκόταν το σημαιοστάσιο της οικογενείας: οι φωτογραφίες του παππού της γιαγιάς των θείων κτλ. Επίσης, στη γειτονιά, στο Ναύπλιο, έμενε ένας λαγκαδιανός χτίστης. Φτιάχτηκε, έκανε οικογένεια. Διαβάζοντας μερικές γραμμές του βιβλίου συνειδητοποίησα πως δεν ήταν ο μόνος, αλλά και πώς ο σύλλογος των Αρκάδων έγινε ένας δυναμικός σύλλογος στην περιοχή. Τα στρώματα της οικογενείας μου, πάλι,  ήταν κατασκευής Σαουλίδη.

Αργότερα, όταν πια είχα εγκατασταθεί στο Άργος,  ο δρόμος με έφερνε αρκετές φορές μπροστά από τη βιοτεχνία υποδημάτων του Τάσου Λαλουκιώτη στην οδό Παπαρρηγοπούλου, ενώ ζωντανή διατηρώ και την ανάμνηση του βιβλιοδετείου που βρισκόταν δίπλα. Θρήνησα, πάλι,  μαζί με πολλούς ντόπιους, νομίζω, τη μετατροπή της χρήσης των δυο μεγάλων τοπικών κινηματογράφων προτού εμφανιστούν τα μούλτιπλεξπολυσινεμά που θα μπορούσαν να δώσουν νέες επιχειρηματικές ιδέες στους ιδιοκτήτες.

Η υφάντρια Μαρία Κλεισιάρη, 1958.

Στην Παναγία την Πορτοκαλούσα, εν ενεργεία Ιερά Μονή σήμερα, πολλές φορές προσκύνησα την εικόνα που δημοσιεύεται στη σελ. 472 και χαρακτηρίζεται ως η αρχαιότερη χρονική αναφορά του βιβλίου. Θαύμασα τώρα όμως την εξυπνάδα των σχοινοποιών οι οποίοι κατόρθωσαν να βρουν χώρο ταπεινά μεν στα πόδια των Αγίων αποστόλων, στην αφιερωματική επιγραφή, μέσα όμως στο χρυσό ουρανό της αιωνιότητας. Για μένα έμενε στη σκοτεινή του βίου θάλασσα το φως του φάρου  στο Ναύπλιο εκεί που οδηγούσε τα βήματά μας η Κυριακάτικη ραστώνη εντείνοντας τη μελαγχολία του απογεύματος το οποίο προηγείται της προκομμένης Δευτέρας, όταν μπαίνει το νερό στ΄ αυλάκι της εργασίας.

Η εικόνα των Αγίων Αποστόλων στην Μονή Κατακεκρυμμένης Άργους, αφιερωμένη από τη συντεχνία Σχοινοποιών, με ημερομηνία 5 Ιανουαρίου 1844. ( ο Απόστολος Παύλος ήταν σχοινοποιός).

Διάβασα  για τους φάρους και τους φαροφύλακες που, όταν  βρίσκονταν σε απομεμακρυσμένα σημεία διέθεταν κι ένα σπιτάκι για τον μοναχικό τους ένοικο. Θυμήθηκα έναν φάρο με σπιτάκι που με γύρισε στις εκδρομές της παιδικής μου ηλικίας, αλλά, παράλληλα,  ο συγγραφέας φρόντισε να μου θυμίσει και το παρόν των σπουδών του παιδιού μου παραθέτοντας δίπλα  στη φωτογραφία του φάρου του Ναυπλίου αυτή του φάρου της πόλης των Χανίων. Βέβαια δεν νομίζω πως το έκανε για χατήρι μου. Και μάλιστα, τέτοιες τυχαίες αναφορές στα Χανιά είναι αρκετές, διάσπαρτες μέσα στο βιβλίο. Μου έφεραν στο νου τους ζωγράφους  που διαλέγουν μια γωνιά στην άκρη του πίνακα για να τοποθετήσουν τον εαυτό τους ή τους σκηνοθέτες που κάνουν ένα σύντομο πέρασμα από τις ταινίες τους! Τέτοια περάσματα τα κάνει είτε αναλαμβάνοντας το χρέος της μαρτυρίας ο ίδιος, είτε δια συμβόλων όπως στην περίπτωση του φάρου.

Δε θα σας κουράσω άλλο με τις προσωπικές μου περιπλανήσεις. Θα τονίσω όμως για άλλη μια φορά πως διατρέχοντας τις σελίδες του βιβλίου η πρώτη λέξη που θα έρθει στο μυαλό μας θα είναι η λέξη θυμάμαι ζεσταίνοντας έτσι την καρδιά μας με το αμφίθυμο πυρ της νοσταλγίας.

Η προσωπική εμπειρία διευρύνεται…

 Θυμάμαι… η λέξη γύψος που κρατάει τα σχήματα μα που τα σχήματα ξεφεύγουν παίρνουν ζωή,  διεκδικούν τα δικαιώματά τους από την συγκαιρινή ζωή και ζητούν να τοκίσουν το κεφάλαιό τους στο μέλλον. Το ενδιαφέρον στην περιδιάβαση ήταν ότι η οργάνωση του βιβλίου τακτοποίησε τις αναμνήσεις, διεύρυνε την εμπειρία και με βοήθησε να τις εντάξω σε ένα ευρύτερο σχήμα ζωής που δεν περιλάμβανε φυσικά μόνο εμένα. Διάλλαξε το υποκειμενικό με το ιστορικό – αντικειμενικό, ανοίγοντας την προοπτική της αυτογνωσίας της ατομικής αλλά και της κοινωνικής και αυτής, τόσο της τοπικής  όσο και της εθνικής, αφού μέσα από τις ιστορικές αναδρομές που παρατίθενται  σε πλάγια γράμματα ξεπερνώνται τα όρια του τόπου και του χρόνου φτάνοντας πολλές φορές ν΄αγγίξουν το λυκόφως του μύθου.

Μαθήματα κεντήματος. Η Φωτούλα Καραμάνου με μαθήτριές της.

Αναδεικνύονται μ΄ αυτόν τον τρόπο οι ιδιαίτερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες - όπως αντανακλώνται από τα παραδοσιακά επαγγέλματα – που διαμορφώθηκαν σε ένα ιστορικό πλαίσιο συνεχών  και κομβικών αλλαγών από το 19^ο στον 20ό αιώνα. Τότε δηλαδή που τα χωριά άρχισαν να γεμίζουν τις πόλεις (για λόγους πολλούς και κυρίως πολιτικούς) εγκαταλείποντας τα πάντα και ερημώνοντας την ύπαιθρο.

Παγοπώλες. Ο Βασίλης Μαρίνης στο τιμόνι και ο αδελφός του Χρήστος έτοιμοι για τη διανομή, δεκαετία 1950.

Ο λαϊκός πολιτισμός δέχεται καίριο πλήγμα, αφού οι εστίες που τον δέχονταν, τον έτρεφαν και τον κληροδοτούσαν ως πολύτιμη παρακαταθήκη στις επόμενες γενεές έπαψαν να υπάρχουν πια. Η επίδραση του νέου πολιτισμού πάνω στους Επαρχιώτες αστούς θα παραμορφώσει τη ζωή τους, μεταβάλλοντας τον κοινωνικό ιστό, κόβοντας το νήμα με το παρελθόν και προσανατολίζοντάς τους σε νέα επαγγέλματα, άλλους τρόπους ζωής και νέες συνήθειες. Αυτός ο νέος πολιτισμός όμως και οι νέες συνήθειες τώρα πλέον νοούνται από την απόσταση του χρόνου- ο οποίος απομάκρυνε πια τις Κασσάνδρες που προηγούνται κάθε μεταβατικής περιόδου- και  εκτίθενται ενώπιόν μας ως μία κατάκτηση, ως ανανέωση της  προγενέστερης παράδοσης. Γι΄αυτό το λόγο  δικαιούνται το σεβασμό και την καλόπιστη κριτική προσέγγιση.

Η προσέγγιση του συγγραφέα…

Θεωρούμε ότι μια τέτοια προσέγγιση επιχειρεί και ο κ. Κουμαδωράκης.  Τη διακρίνει συνέπεια στη συλλογή, οργάνωση και παράθεση του υλικού. Στηριγμένη σε ένα πλήθος ποικίλων πηγών – οι οποίες συμπεριλαμβάνονται στην επαρκή βιβλιογραφία την οποία  βρίσκει ο αναγνώστης στις τελευταίες σελίδες, στην προσωπική έρευνα οπωσδήποτε και την προσωπική μαρτυρία όπου  αυτό είναι αναγκαίο. Στην τεκμηρίωση αξίζει να εξαρθεί η παράθεση του φωτογραφικού υλικού, ιδιαίτερα σημαντικού, όταν μάλιστα περιγράφεται η διαδικασία της παραγωγής ενός αντικειμένου όπως ενός πήλινου στις σελ. 222-227 όπου επιστρατεύτηκε για τις ανάγκες της φωτογράφισης η κ. Κων/να Περιβολάρη για να κατασκευάσει ένα αγγείο στο προσωπικό της εργαστήρι στα Φίχτια. Άλλες φορές τα γραφικά σκαριφήματα αντικαθιστούν την απουσία φωτογραφικού υλικού ή το συμπληρώνουν, όταν δε διαθέτει αυτό την αρτιότητα που επιτρέπει τη σαφή αντίληψη.

Η Κωνσταντίνα Περιβολάρη ενώ κατασκευάζει ένα αγγείο στο εργαστήριό της στα Φίχτια Άργους.

Tην οπτική του συγγραφέα  τη χαρακτηρίζουν, επίσης η συγχρονική και η διαχρονική προσέγγιση και ο ανθρωποκεντρισμός. Σε κάθε περίπτωση μελετώνται οι ιστορικές ρίζες κάθε επαγγέλματος, οι παλαιότερες μαρτυρίες, οι πηγές και τα αρχεία, αλλά και η σύγχρονη κατάσταση των επαγγελμάτων και εργαστηρίων, προϊόντων, αγορών και τεχνικών και όλα αυτά σε άμεση και στενή σχέση του τεχνουργήματος με τον τεχνίτη, του δημιουργού με το αντικείμενο. Οι παρατηρήσεις και οι διαπιστώσεις του συγγραφέα αποκτούν έτσι ευρύτερη σημασία για τον ελληνικό παραδοσιακό (με την ευρύτερη έννοια) πολιτισμό στο σύνολό του καθώς έχουμε τη δυνατότητα για μια εποπτική θεώρηση του κοινωνικού ιστού της τοπικής και όχι μόνο κοινωνίας μέσα σε ένα διευρυμένο χρονικό πεδίο. Ο συγγραφέας μας, δεν παύει, επίσης, κι επιμένει συχνά, όταν  του δίνεται η ευκαιρία μιας δημόσιας παρέμβασης, να καταθέτει τις προτάσεις του. Εδώ, λοιπόν, υπογραμμίζει την ανάγκη δημιουργίας ενός  τοπικού λαογραφικού μουσείου για να δώσει σάρκα και οστά στη μνήμη και να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για τους επιγενόμενους. Αυτό το χρέος το προσγράφει στη δημοτική αρχή του τόπου.

Οι ατομικές μαρτυρίες ως πεμπτουσία της έκδοσης που συναντιέται με την πεμπτουσία της ζωής…

Ό,τι  ξεχωρίζει ιδιαίτερα το βιβλίο είναι το πλήθος των μαρτυριών που συνάζονται και αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για τον κοινωνιολόγο, τον ιστορικό ερευνητή, πλούσια πηγή καλλιτεχνικής έμπνευσης αλλά και χρήσιμο παιδαγωγικό εργαλείο που μπορεί να δώσει ώθηση στην περιβαλλοντική και πολιτιστική εκπαίδευση.

Οι μαρτυρίες διακρίνονται για το παραστατικό ύφος τους και, έτσι, αν και μεταφέρονται στον γραπτό λόγο, διατηρούν τη φρεσκάδα και την αμεσότητα του προφορικού λόγου μυσταγωγώντας με αυτόν τον τρόπο τον αναγνώστη τους  στην ζωή που κρύβεται πίσω από τα πράγματα. Ανιχνεύεται πίσω από τις γραμμές η τραγικότητα του ανθρώπου που παλεύει να ταιριάξει το πρόσκαιρο με το αιώνιο μέσω της δημιουργίας νέων μορφών ζωής.

Άδεια ηνιοχείας Αναστασίου Τσάγκου, 1950.

Αυτή η τραγικότητα είναι αίσθημα που διαποτίζει το βιβλίο και αφήνει έντονη επίγευση στο ξεθύμασμα της ανάγνωσης την ώρα που το βιβλίο υποχωρεί μπροστά στη ζωντάνια της ανάμνησης που πυροδότησε ή τον προβληματισμό που διήγειρε. Και θαρρώ ότι, υπόγεια, η αίσθηση αυτή κινεί τη συγγραφική πένα που αναζητά στο λόγο μια επιβεβαίωση αθανασίας ενάντια στο δόλο των θεών, φιλάδελφα συμπαριστάμενη στην ανθρώπινη αμηχανία. Είναι η αίσθηση ενός ανθρώπου που χρόνια τώρα ασκείται στο λόγο, το θεϊκό ετούτο χάρισμα με το οποίο ο άνθρωπος αγωνίζεται να υπερβεί τη φθορά στην κοιλάδα του κλαυθμώνος.

Η «γενιά» του συγγραφέα, γενιά της φτώχειας (πνευματικής και υλικής), αλλά και των εκπαιδευτικών οραματισμών…

Αξίζει να σημειώσουμε πως ο συγγραφέας μας ανήκει σ΄ εκείνη τη γενιά των φιλολόγων οι οποίοι παρά το γεγονός ότι η παιδεία τους βαπτίστηκε στην κολυμβήθρα της αρχαιογνωσίας, ωστόσο αναγεννήθηκε στο πνεύμα της παράδοσης του λαού και μόρφωσε ανθρώπους της πόλεως με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου. Ανθρώπους δηλαδή που έταξαν τους εαυτούς τους στην υπηρεσία της κοινότητας, μετέφεραν στις νέες γενιές τους διαχρονικούς αξιακούς κώδικες με ένα πνεύμα ελεύθερο έχοντας κατά νου όπως σημειώνει ο Παναγιώτης Κονδύλης ότι,  « Το πρώτο και βασικό βήμα για να μην είναι η παράδοση νεκρό παρελθόν, αλλά ζωντανό παρόν συνίσταται στη συνειδητοποίηση ότι όποιος θέλει να ζήσει σύμφωνα με την παράδοση οφείλει να μην ξεκόψει από τον σημερινό κόσμο και να μην ανασυστήσει με ακρίβεια το παρελθόν για να φωλιάσει πάλι εκεί, παρά πρέπει να εγκύψει στην παράδοση για να βρει μέσα της την πίστη και τις οδηγίες με τη βοήθεια των οποίων θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα του παρόντος. Η παράδοση δεν πρέπει να σημαίνει εγκλεισμό σε ορισμένο χώρο και χρόνο, παρά να συνιστά δύναμη στραμμένη προς τα έξω ικανή να δώσει κάτι παραπάνω από μάχες οπισθοφυλακών».

Στο πνεύμα αυτό συγκεντρώνει όλη του τη δραστηριότητα – κατά την ταπεινή μου άποψη – τόσο τη διδακτική όσο και τη συγγραφική. Διατηρεί  το νου προσηλωμένο στις νεότερες γενιές των εφήβων που δεν θα έχουν τη δυνατότητα όχι μόνο να γνωρίσουν τις προγενέστερες εποχές, αλλά ούτε ν΄ ακούσουν καν για τον τρόπο ζωής των παππούδων και των προπάππων τους, ώστε να στηρίξουν τη δράση τους στα στέρεα θεμέλια της ανθρωπιάς.  Και τούτο ιδιαίτερα σε εποχές μεταβατικές και γι΄ αυτό κρίσιμες όπως η δική μας που τα βήματα του χθες χάνονται μέσα στον ήχο των μηχανών όπως θα ‘λεγε και ο Δημήτρης Χατζής και τα χνάρια τους σιγά σιγά χάνονται στο ανελέητο πέρασμα του καιρού.

Λαϊκή αγορά Άργους, 1935.

Επισημαίνουμε πως, υπηρετώντας ετούτο ακριβώς το πνεύμα, δεν αισθάνεται ως μια ξεχωριστή φωνή, αλλά ως κορυφαίος ενός χορού φωνών της γενιάς του, εντεταλμένος κατά κάποιον τρόπο να εκφράζει τη σκέψη και το αίσθημα της κοινότητας, λειτουργώντας αφυπνιστικά με τη δράση που ταιριάζει στην ιδιότητά του η οποία με τα χρόνια έχει γίνει αξεχώριστος σύντροφος του βίου του.

Έγνοια για τη διατήρηση της εθνικής φυσιογνωμίας, αγάπη στον δημιουργικό άνθρωπο, χρέος του πνευματικού ανθρώπου απέναντι στους επιγενόμενους είναι μερικά από τα κίνητρα που τον ωθούν στη δημιουργική συγγραφική δράση  της οποίας άλλος ένας καρπός έρχεται στο φως με την παρούσα έκδοση.

Το χρέος στην πατρική γη, κίνητρο – ανάμεσα στα άλλα – της συγγραφής…

Ο συγγραφέας Οδυσσέας Κουμαδωράκης

Στα κίνητρα αυτά, οφείλω να προσθέσω κάτι ακόμα. Φαίνεται ότι ο δικός μας Οδυσσέας ακολουθώντας τα χνάρια του αρχετυπικού Ομηρικού Οδυσσέα, κατόρθωσε να παρωδήσει – ο όρος από τους Ρώσους φορμαλιστές – με την  προσωπική του ζωή και το έργο του τον παραδοσιακό μύθο. Μπόρεσε να απολαύσει τη ζωή κοντά στη μάγισσά του, εδώ στο Άργος, μπόρεσε όμως και  να διατηρήσει τη ζωτική του ορμή πραγματοποιώντας το νόστο του στην Πηνελόπη μνήμη.

 Στο δεύτερο αναφέρεται και ο ίδιος  εξομολογητικά στην κατατοπιστική εισαγωγή του στο βιβλίο: « Θα ήθελα να κάνω – γράφει – μια προσωπική εξομολόγηση, και να μιλήσω για τη ζωή μου και το χωριό μου». Και τούτο μ΄ αυτό τον τρόπο θαρρώ πως το πέτυχε. Είχε την αγωνία να μην ξεχάσει τις ρίζες του και δηλώνει περήφανος και ευτυχής που απέφυγε ετούτο το τρομερό. Θέλει να αποκαταστήσει στη μνήμη και την καρδιά μας  τη σκληροτράχηλη, αυτάρκη και περήφανη γενιά των πατέρων και των προπατόρων που είχαν πέσει θύματα της σύγχρονης αυτοδικαιωτικής φληναφολογίας της καταναλωτικής προπαγάνδας. Επομένως, δε θα ήταν, νομίζω, σφάλμα, να θεωρήσουμε – ανάμεσα στα άλλα – και αυτή του την προσπάθεια και ως μνημόσυνον αιώνιον της πατρικής φτωχικής του γης, της Σαρακήνας Χανίων.

Ο συγγραφέας ακρίτας της… μνήμης στα σύνορα του καιρού του…

Αφήνω για το τέλος ένα απόσπασμα από το έργο του μεγάλου του συντοπίτη, Παντελή Πρεβελάκη, όταν έγραφε στο  χρονικό της Ρεθεμνιώτικης πολιτείας.

«Γράφω όλα τούτα κ΄ έχω  το φόβο μέσα μου μήπως και ο σημερινός που δεν τα ξέρει τα καταφρονέσει και βρει πως είναι χαμένος ο κόπος να τα διαβάζει. Όμως εκείνος που ξαστοχά τις τέχνες της περασμένης ζωής, ξαστοχά και την ίδια τη ζωή, πού  ναι καμωμένη από τον κάματο των ανθρώπων και τα μεράκια τους. Η ιστορία που γράφεται στα χαρτιά και τη διαβάζουνε στα σχολειά είναι ένα τίποτα μπροστά σε τούτο τον καθημερινό ίδρο που χύσαν οι ανθρώποι πάνω στα σύνεργα και τα υλικά της δουλειάς τους για να γεμίσουνε τον κόσμο ομορφιές και πλούτη. Καθένας με το δικό του, άλλος στον πάγκο του μαραγκού, άλλος στο αμόνι ή στον τροχό, με το σφυρί, με το δοξάρι, πλήθυνε την κληρονομιά του ανθρώπου, ωφελήθηκε και ο ίδιος κι ωφέλησε περισσότερο από τον κάθε άγριο μαχαιρά που ξοδιάζει χωρίς να σοδιάζει και τρώει τον κόπο του αλλουνού. Γι΄ αυτό που μιλώ μονάχα για τις τέχνες και τα σύνεργα των περαζούμενων, μου φαίνεται πως γυρίζω πίσω και τους πετυχαίνω απάνω στη ζωή τους και μπαίνω μέσα στην ψυχή τους όπως καμιά ιστορία του πολέμου δε θα μ΄ έμπαζε. Σε τούτο θέλω να σύρω και τον αναγνώστη μου κι ας μη μου πιάσει κάκητα, γιατί είναι καλός ο σκοπός μου».

Θέλω να πιστεύω, Οδυσσέα, ότι αυτές οι γραμμές συναντώνται με τις διαθέσεις σου και σε τοποθετούν σε μια  μακρά σειρά ανθρώπων οι οποίοι αναζήτησαν στα χνάρια του χθες  την αισιοδοξία για τη μελλοντική πορεία του ανθρώπου, μια αισιοδοξία που βασίζεται στην πεποίθηση – Ομηρική κληρονομιά – πως η Ιθάκη είναι μια ανοιχτή δυνατότητα στη δημιουργική ανθρώπινη φύση και στην άγρυπνη συνείδηση.

Γιώργος Τασσιάς

Φιλόλογος