Παναγιώτης Δενέζης

Ο συγγραφέας Παναγιώτης Δενέζης γεννήθηκε το 1939 στο ορεινό, παραδοσιακό χωριό Καρυά του Νομού Αργολίδας. Το 1968 μετανάστευσε στον Καναδά και τον πρώτο καιρό ασχολήθηκε με διάφορες δουλειές. Μετά, άνοιξε δικό του εστιατόριο. Είναι παντρεμένος με την Αθηνά Μπομπέτση από το Κουτσοπόδι Άργους. Έχουν δύο παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, και 4 εγγόνια.

Μετά την συνταξιοδότησή του, το 2001, ασχολήθηκε με την μεγάλη του αγάπη, τη συγγραφή βιβλίων. Έχει ήδη εκδώσει τα μυθιστορήματα, «Ελένη της Μάνης», «Ο Μετανάστης», «Ο Αιχμάλωτος» και θα ακολουθήσει  «Ο Ξεριζωμός της Μάνας». Είναι μόνιμος κάτοικος Καναδά (Λόντον Οντάριο).

Παλιά η ιστορία του πολιούχου αγίου του χωριού της Καρυάς Αργολίδας καθώς την συναντούμε από την εποχή της Ενετοκρατίας. Τα πρώτα στοιχεία έρχονται στην επιφάνεια το 1699 με την απογραφή της εκκλησιαστικής περιουσίας δίνοντας την περιγραφή της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η εκκλησία, και τον πληθυσμό του χωριού. Παραμένει όμως άγνωστη η ταυτότητα του λειτουργού της .

Παπαχρήστος Λάμπας με τις φουστανέλες πριν γίνει παπάς και ο πατέρας του Γεώργιος.

Η παράδοση και οι πληροφορίες που διαδόθηκαν από στόμα σε στόμα μας πληροφορούν για τον ιερέα παπά Προκόπη Καρώνη που σφαγιάσθηκε από τους Τούρκους το 1821, αρνούμενος να διακόψει την λειτουργία της εκκλησιάς στη μέση παρότι πληροφορήθηκε ότι τα στρατεύματα του Ιμπραήμ πασά είχαν φτάσει στο χωριό και κατέστρεφαν τον τόπο. Ήταν γαμπρός επ αδελφή του καπετάν Γιαννάκου Δαγρέ και καταγόταν από τα Τσιπιανά (Νεστάνη) του νομού Αρκαδίας.

Τα πρώτα γραπτά στοιχεία που εμφανίζονται για τον δεύτερο μαχόμενο υπέρ της πατρίδας ιερέα είναι το 1865 σε μια επιστολή των κατοίκων του χωριού και η  επιβεβαίωση του δημάρχου Λυρκείας Αναγνώστη Παπανικολάου, για τον ηρωικό θάνατο του πατρός Σταμάτιου Γεωργαντόπουλου τον Αύγουστο του 1821 στην μάχη της Γράνας μεταξύ Τσιπιανών και Λουκά της επαρχίας Τριπόλεως, και τον προβιβασμό του σε Υπαξιωματικό  Α τάξεως.

Το 1836 στον φάκελο του αγωνιστή Νικολάου Λάμπα (πρόγονο του γνωστού σε όλους παπά Χρήστου Λάμπα) λειτουργός του Αγιαννιού είναι ο Αθανάσιος Αναγνώστης Φλέσσας η Παπά- Θανασίου (1810-1878;) καταγόμενος από την Πολιανή Μεσσηνίας και απόγονος της μεγάλης οικογένειας των Φλεσσαίων.

Δύο χρόνια αργότερα το 1838 και από επιστολή* του ιδίου πληροφορούμαστε την χειροτονία του Γεωργίου η  Αναγνώστη Καραμούντζου σε ιερέα. Ένα ακόμη κληρικό που προσέφερε υπηρεσίες στην πατρίδα πλάι στον Γιαννάκο Δαγρέ και τον Δημήτρη Τσόκρη και τιμήθηκε με το ΣΙΔΗΡΟΥΝ ΑΡΙΣΤΕΙΟΝ στις 30 Μαΐου του 1841.

Ο γιός του προαναφερόμενου ιερέα Σταμάτιου Γεωργαντόπουλου Δημήτριος εμφανίζεται  το 1865 ως λειτουργός και υπογράφων ως Δημήτριος Παπά- Σταματίου.

Η μετονομασία των επιθέτων παρατηρείται έντονα εκείνη την εποχή διότι τα μικρά ονόματα των ιερέων έδιναν την θέση τους στα επίθετα των απογόνων τους και στη συνέχεια  πιστοποιούσαν την ταυτότητα τους. Ένας από τους απογόνους  του πατρός Γεωργίου Καραμούντζου ο πατέρας Σπυρίδωνας γεννήθηκε το 1830 περίπου, παντρεύτηκε την Κατερίνα Μούρτου και απέκτησαν 18 παιδιά.

Γεώργιος Καραμούντζος «Γερόπαπας» & Αλεξάνδρα Μαυροκορδοπούλου.

Από τα παιδιά του προέρχεται το επώνυμο Παπασπυρόπουλος. Είχε το παρατσούκλι «Μαυρουλάκης». Ο δεύτερος γιός Δημήτριος έγινε και εκείνος ιερέας και κάποια  από τα παιδιά του φέρουν το  επώνυμο Παπαδημητρίου. Ένας από τους γιούς του ο Γεώργιος ήταν ο τελευταίος Καραμούντζος παπάς. Είχε το προσωνύμιο «Γερόπαπας». Με την πρεσβυτέρα Αλεξάνδρα Δημ. Μαυροκορδοπούλου απέκτησαν τέσσερα κορίτσια. Μεταξύ αυτών και την πρώτη Καρυώτισα δασκάλα Ελένη Καραμούντζου ή Παπαγεωργίου συζ. Παναγιωτοπούλου. Η μεγάλη Καραμουντζαίικη  οικογένεια κυριάρχησε για 150 χρόνια περίπου στην διακονία του Αι Γιάννη.

Το 1866 η Καρυά απέκτησε τον πρώτο μη Καραμούντζο ιερέα τον  Σωτήριο Πασπαλιάρη. Έναν ιδιαίτερα θεοσεβούμενο γέροντα  που  κληροδότησε στους απογόνους του το επίθετο Παπασωτηρίου.

Εκείνη την εποχή η εκλογή του παπά μιας ενορίας γινόταν με ψηφοφορία και  δημοκρατικές διαδικασίες. Μαζευόταν το χωριό και ψήφιζε αυτόν που θεωρούσε καταλληλότερο για την θέση του ιερέα από τους υποψήφιους. Ο νικητής των εκλογών έπαιρνε τα αποτελέσματα και πήγαινε στον Μητροπολίτη. Εκείνος αξιολογούσε το ήθος, την προσωπικότητα του, τον εξομολογούσε και  αποφάσιζε εάν ήταν κατάλληλος για ιερέας. Εάν τον απέρριπτε την ίδια διαδικασία ακολουθούσε ο δεύτερος των εκλογών, ο τρίτος έως ότου βρισκόταν ο καταλληλότερος.

Ο Παπαχρήστος Λάμπας με τη σύζυγό του Γεωργία Μαυροκορδοπούλου και τον εγγονό του Γιάννη Παπασωτηρίου (Μπουνάτσος). Αρχείο: Μιχάλης & Ελένη Φλέσσα

Από τους τελευταίους ιερείς ήταν ο πατέρας Χρήστος Γεωργίου Λάμπας που γεννήθηκε το 1899.Τον Απρίλιο του 1914 παντρεύετε την Γεωργία Αλεξάνδρου Μαυροκορδοπούλου με την οποία απέκτησε δέκα παιδιά. Λειτούργησε στην εκκλησία 52 χρόνια από το 1924 έως το 1976.

Όπως προαναφέρθηκε ήταν απόγονος του Καρυώτη αγωνιστή Νικολάου Λάμπα και ο ίδιος συμμετέχων στην Εθνική Αντίσταση υπέστη διωγμούς και πλήρωσε αυτή του τη δράση με τη δολοφονία του γιού του Βασίλη. Απεβίωσε σε ηλικία ενενήντα ετών τον Αύγουστο του 1976.

Τέλος αξίζει να αναφερθούμε και στον τελευταίο ζώντα ιερέα τον πατέρα Παναγιώτη Φαρμάκη που λειτουργεί τον Αι Γιάννη τα τελευταία τριάντα επτά χρόνια καθώς και στα χωριά Αγριλίτσα, Βρούστη, Μάζι και Μερκούρι. Μικρό χωριό η Καρυά αλλά με ιερείς μπροστάρηδες σε όλους τους αγώνες του έθνους για ελευθερία και που  σήμερα κατέχουν μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά όλων μας.

Υποσημείωση

* Προς την επί των Στρατιωτικών Β. Γραμματείαν της Επικρατίας.

Ο υποφαινόμενος οδεύων το 34 έτος της ηλικίας του μου, γεννημένος είς το χωρίον Καρυά του Δήμου Οινόης της Επαρχίας Άργους όπου και σταθερώς διαμένω, υπηρετήσας την Πατρίδα κατά το διάστημα του αγώνος, έδωσα κατά το 1835 & 1836 έτος τα υπέρ Πατρίδος των εκδουλεύσεων μου ενδεικτικά εις την των επί των Αριστείων Εξεταστικήν Επιτροπήν υπογεγραμμένα παρά του Αντισυνταγματάρχου κ. Δ. Τζιόκρη και υπό λοχαγού Ιωάννου Δαγρέ υπό των οποίων τας διαταγάς διέπρεψα κατά το διάστημα του πολέμου, και επερίμενα ανυπομόνως να λάβω το ανήκον μοι εθνόσημον.

Αλλ’ επειδή και μέχρι σήμερον δεν το έλαβον, κατά δυστυχίαν αγνοώ πως. Όθεν ήδη οδηγούμενος από την υπ’ αρ. 204 Δηλοποίησιν της Σ. ταύτης Γραμματείας, επαναλαμβάνω την αιτησίν μου δια το ως είρηται εθνόσημον. Και τολμώ να κάμω την παρατήρησιν εις την Σεβ. ταύτην Γραμματείαν, ότι όταν έδωσα την περί εθνοσήμου αναφοράν μου ονομαζόμουν ΓΕΩΡΓΙΟΣ ή ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΚΑΡΑΜΟΥΝΤΖΟΣ. Και επειδή ήδη χειροτονηθείς κατά το 1838 έτος Ιερεύς, υποσημειούμαι ήδη ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ιερεύς. Και παρακαλώ την Σ. ταύτην Γραμματείαν, ίνα ευαρεστηθή και διατάξη όπως μοι δοθή το ανήκον εθνόσημον, ως και εδόθη και είς τους ……….. συναγωνιστάς μου, πλήρης ελπίδων της αιτήσεώς μου ταύτης.

Υποσημειούμαι με σέβας (Τ.Υ) Γεώργιος Ιερεύς.

Εν Καρύα την 16 Νοεμβρίου 1839

 Ελένη Φλέσσα

Πηγές

•  Χ.Ε.Β  Αρχείο Αγωνιστών
• ΓΑΚ Αριστεία
• Κωνσταντίνος Δ. Κατσένης, «Καρυά 1810-2005», 2007.
• Ημερολόγια 2007 & 2009. Προοδευτικού & Μορφωτικού Συλλόγου Καρυάς «ΤΟ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟ».

Το κείμενο δανειστήκαμε από το βιβλίο του Δημοσιογράφου Κώστα Δ. Σεραφείμ « Λαογραφικά της Αργολίδος».

Προτομή Γιαννάκου Δαγρέ στην Καρυά

Κατά τον ιερόν αγώνα του 1821 η Καρυά ανέδειξε πολλά παλληκάρια με αρχηγό τον Γιαννάκο Δαγρέ του οποίου το σπίτι δεν σώζεται παρά μόνο η γνωστή τοποθεσία. Ο Γιαννάκος Δαγρές γιός του Γεωργίου Δαγρέ μετά τον θάνατο του πατέρα του αναλαμβάνει το αρματωλίκι του Αρτεμισίου. Συνεδέθη διά στενής φιλίας μετά του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη τον οποίον  ακολουθούσε σε διάφορες ασκήσεις, αναγνωρίσεις εδάφους, ενέδρες, συμπλοκές με τους αλλαξοπίστους Αλβανούς και σε διάφορες άλλες επιχειρήσεις.

Από όλους είχαν αναγνωρισθεί οι ικανότητες και η μεγάλη αξία του Γιαννάκου Δαγρέ. Όταν ο Κεχαγιά- Μπέης κατέβηκε στο Άργος για να περάσει προς την Τρίπολι  ο Δαγρές με τα παλικάρια του έσωσε τα γυναικόπαιδα από βέβαια σφαγή  όταν έντρομα  έτρεχαν προς τα ριζώματα της Άκοβας και του Βρουστίου γα να κρυφτούν.

Όταν ο Κεχαγιά – Μπέης φθάνει στην Τρίπολι  ο Δαγρές τον ακολουθεί. Εκεί δεν περιωρίζεται μόνο σε μικροσυμπλοκές για τρόφιμα και άλογα αλλά αναμειγνύεται και στις πλέον επικίνδυνες ενέδρες εναντίον των Τούρκων.  Σε μια ενέδρα φονεύει τον Αλήμπεη και σώζει τον Αρχιμανδρίτη Αθανασόπουλον.

Επρωτοστάτησε με υπόδειξη του Κολοκοτρώνη στην κατασκευή της περιωνύμου τάφρου της «γράνας» και έλαβε μέρος στην μάχη αυτής. Δέχεται όμως αιφνιδιαστική επίθεση από τον Κεχαγιά – Μπέη παρά την Κανίστρα που βρίσκεται στο δυτικό μέρος του Χτενιά. Με αντεπίθεση όμως ο Δαγρές τον υποχρεώνει να γυρίσει πίσω και να υποστεί την συμφορά της γράνας.

Η παράδοση αναφέρει ότι περικυκλομένος ο Δαγρές καταφεύγει σε κρύπτη του βουνού για να  μην συλληφθεί ζωντανός από τους Τούρκους. Μάταια οι Τούρκοι προσπαθούν να παραβιάσουν την είσοδον διότι σε απόπειρα καθόδου των επί της κρύπτης σημαδεύονται ευστόχως και καλύπτουν την είσοδον με πτώματα. Τότε συλλαμβάνουν το σχέδιο να ρίξουν μέσα στην κρύπτη τις αναμμένες κάπες τους για να πεθάνει από ασφυξία. Βλέποντας όμως τη φωτιά ο Κολοκοτρώνης σπεύδει και ελευθερώνει αυτόν.

Πρίν της απελευθερώσεώς του προηγήθη μια συζήτηση  του Δαγρέ με τους Τούρκους η οποία έχει αποθανατιστεί στο τραγούδι:

«εχτές, προχθές που πέρναγα στα κλέφτικα λημέρια άκουσα αναστεναγμούς κι’ αντρίκια μοιρολόγια. Ποιος νάταν που βλαστήμαγε κι’ έχυνε μαύρα δάκρυα; Οι Τούρκοι τον φωνάζανε και τον παρακαλούσαν.

Έβγα Δαγρέ προσκύνησε και δός μας τ’ άρματά σου, να περπατάς ελεύθερος Τούρκος μη σε πειράζει. Μα μήπως είμαι νιόπαντρος νύφη να προσκυνήσω; Είμαι ο καπετάν Δαγρές είμαι ο Βλαχοκαρυώτης. Το Θοδωράκη καρτερώ και θα σας πολεμήσω. Ακόμα ο λόγος έστεκε και συνεχειά κρατιώταν Κολοκοτρώνης έφθασε και το Γιαννάκο κράζει. Πούσε Γιαννάκο βρ’ αδελφέ βρέ καπετάνιε;

Ποιος είσαι εσύ που μου μιλάς εσύ που μου φωνάζεις; Γιαννάκο δε με γνώρισες που είμαι ο Κολοκοτρώνης; Αν είσαι συ ο Θοδωρής, είσαι ο Κολοκοτρώνης δείξε σημάδια μυστικά άλλος να μη γνωρίζει, ιδές την ταμπακέρα μου την φούντα του φεσιού μου».

Ο Δαγρές είχε και ένα πρωτοπαλίκαρο τον Καραντζούλη ή Σκούληκα. Στο θάνατο του οποίου αναφέρεται το εξής τραγούδι; «Κλάφτε κλαριά κλάφτε δεντριά το Γιώργη Σκούληκα το Γιώργηκαραντζούλη που ήταν και κάτω στη γλυκειά βρύση με τρεις κανάλους. Μα κι’ ο Δαγρές του φώναξε κι’ ο Δαγρές του λέγει: Γιώργη μου κάτσε φρόνημα. Γιώργη μου κάτσε χάμου. Γιώργη μου μη φαντάζεσαι πως έχεις φυλαχτάρι».

Κατά το έτος 1826 πέρασε από το χωριό το μήνα Ιούλιο μέρος του στρατού του Ιμπραήμ. Οι κάτοικοι έφυγαν από το χωριό ενώ αυτός επυρπόλισε μερικές οικίες, εφόνευσε μερικούς γέροντες που έμειναν στο χωριό και τον ιερομόναχον από τα Τσιπιανά.

Τότε εφόνευσαν και την ωραία Κατερίνα Μουρτοπούλου, λεχώνα με το μικρό της. Περί αυτής η παράδοση λέγει ότι να την πάρουν αιχμάλωτη, αλλά επειδή αρνήθηκε και αντεστάθη την φόνευσαν. Σώζεται και το παρακάτω δημοτικό τραγούδι:

«Νάταν ημέρα βροχερή μωρ’ Κατερίνα μωρ’ Μουρτοπούλα κι η νύχτα χιονισμένη που κίνησε ο Μπραΐμ πασάς από την Αλεξάνδρα ή από το Ναυαρίνο. Και  τρεις κολώνες γίνηκαν και οι τρεις φαρμακωμένες. Η μιά πηγαίνει απ’ το Λουκά κι’ άλλη από τις πόρτες κι’ η Τρίτη η χειρότερη απ’ την Καρυά πηγαίνει.

Μα παίρνει στάνες πρόβατα και βουρκολούς γελάδια, και παίρνει και μια νιόπαντρη τριών ημερών λεχώνα. Μπροστά την πάν δεν περπατεί πίσω την βάλουν στέκει. Κι’ ένα μικρό Μπεόπουλο την κρυφοκουβεντιάζει, νυφούλα για δεν περπατάς δεν πας κοντά στους άλλους; Μη σε βαραίνουν τα φλωριά, μη σε βαραίνει η φούντα; Δεν με βαραίνουν τα φλωριά δεν με βαραίνει η φούντα μα με βαραίνει το παιδί που άφησα στην κούνια. Της κούνιας επαρήγγειλε της κούνιας παραγγέλει, κούνια μου κούνα το παιδί, κούνια μου λύστο δέστο. Μα μήπως είμαι η μάννα του για να το μεγαλώσω;»

Κώστας Δ. Σεραφείμ

(Στο κείμενο διατηρήθηκε η ορθογραφία του Συγγραφέα).

Διαβάστε ακόμη:

•  Δαγρές ή Νταγρές Γιαννάκος

Γουίλιαμ Τζωρτζ Κλαρκ ( Μάρτιος,  1821- Νοέμβριος, 1878), Άγγλος κλασσικός και σαιξπηρικός μελετητής , γεννήθηκε στο Barford Hall, Darlington.

Τον Απρίλη του 1856, φοιτητής του Cambridge μαζί με μια ομάδα συμφοιτητών του περιηγήθηκαν τον Μοριά. Το ταξίδι αυτό αποτέλεσε το θέμα της πανεπιστημιακής του εργασίας με τον τίτλο Peloponnesus. Ξεκίνησαν από την Αθήνα με προορισμό τα Μέγαρα. Πέρασαν τον Ισθμό της Κορίνθου, την Νεμέα, τις γύρω περιοχές και κατέληξαν στο Άργος.

Επόμενος προορισμός τους η Αρκαδία και ενδιάμεσος σταθμός η Καρυά. Στο σημείο αυτό ο William Clark αφιερώνει σε αυτή ολόκληρο κεφάλαιο (σελ. 114-124), δίνοντας του ως τίτλο το όνομά της.

[...] Στο Άργος ο Αμερικανός φίλος και ο σοβαρός Ελευθέριος μας άφησε για να επιστρέψει στην Αθήνα. Οι υπόλοιποι της ομάδας ξεκινήσαμε για την αντίθετη κατεύθυνση στις 20 του Απρίλη, γύρω στις δυο το απόγευμα. Ήταν μια ηλιόλουστη μέρα χωρίς σύννεφα. Και ενώ ήμασταν ακόμα στην αρχή της χρονιάς η ζέστη στην πόλη ήταν εξαιρετική. Γύρω στο μεσημέρι το θερμόμετρο έδειξε 82  στην σκιερή πλευρά του δρόμου, όμως καθώς στρίψαμε στην βορειοανατολική πλευρά του λόφου και συνεχίσαμε το δρόμο μας προς την κοιλάδα του χαράδρου, συναντήσαμε φρέσκους ανέμους από την Αρκαδία, που κάτω από την προσταγή τους εξαφάνισαν κάθε πονοκέφαλο και εξάντληση.

Τα μόνα απομεινάρια της αρχαιότητας τα οποία είδαμε ήταν αρχικά μια Ρωμαϊκή ή Βυζαντινή κατασκευή η οποία εμφανιζόταν ανά διαστήματα σε κατεστραμμένα τμήματα κατά μήκος της πλευράς του λόφου προς τα αριστερά , και από την πλευρά του σκόπευε έκδηλα να μεταφέρει ένα βουνίσιο ρυάκι στο Άργος. Παρακάτω στα αριστερά ένας τετράγωνος πύργος, πιθανότατα Ελληνιστικός, κατασκευασμένος προφανώς σαν φυλάκιο για να ελέγχει και να υπερασπίζεται το μονοπάτι. Ο φρέσκος αέρας μας συντρόφευε καθώς συνεχίζαμε. Αντί για γυμνό έδαφος μπαλωμένο με κισσό και θυμάρι βρήκαμε πιο πυκνό πράσινο χορτάρι και οι μπασμένοι θάμνοι έδωσαν χώρο σε δασύλλια και συστάδες καθώς το μονοπάτι απλωνόταν στη βάση ενός χειμάρρου κατά μήκος μιας απότομης πλευράς, μιας ρεματιάς.

Συρθήκαμε και σκαρφαλώσαμε στην αγκαλιά των λόφων. Σε περίπου τεσσεράμισι ώρες φτάσαμε στην Καρυά, ένα μικρό χωριό φωλιασμένο σε μια καλοποτισμένη και καλοφυλαγμένη κοιλότητα στην κύρια οροσειρά του Αρτεμισίου.

Σπίτια με άσπρους τοίχους και κόκκινες οροφές είναι σκορπισμένα στην πλαγιά. Το καθένα με τη δική του πλοκή από χωράφια και έναν κήπο παραδίπλα. Ένα στεφάνι μπλε καπνού σε κάθε μία από τις χωρίς καμινάδα οροφές έβρισκε το δρόμο μέσα από τα κεραμίδια όσο καλύτερα μπορούσε. Σκεφτήκαμε ότι δεν είχαμε ξαναδεί κάτι τόσο όμορφο. Υπάρχουν τολμώ να πω χίλια χωριά στις ψηλές αλπικές κοιλάδες τα οποία είναι ακριβώς το ίδιο όμορφα όσο και η Καρυά, όμως είναι μόνο αφού το μάτι έχει κουραστεί από μια σειρά από άγονα γκρι βουνά και καμένες καφέ κοιλάδες για να αισθανθεί την πραγματική ευχαρίστηση του να ξεκουραστεί πάνω στη χλόη. Ήταν μια ευχάριστη πρόγευση της Αρκαδίας. Το αν η Καρυά είναι πραγματικά μέσα στα σύνορα της αρχαίας Αρκαδίας είναι αμφίβολο. Τα σύνορα δεν διέσχιζαν όπως κανείς θα περίμενε κατά μήκος της κορυφής του λόφου, αλλά την ανατολική του πλευρά κατά μήκος της ψηλότερης πορείας του Ινάχου.

Ήταν ηλιοβασίλεμα καθώς μπαίναμε στο χωριό. Πάνω σ’ ένα  λοφίσκο είχαν συγκεντρωθεί περίπου τριάντα ή σαράντα άντρες σχεδόν όλοι οι ενήλικες άντρες του χωριού για όχι κανέναν πιο σοβαρό σκοπό παρά για συζήτηση και κάπνισμα. Όλοι τους μας χαιρέτησαν με μια ελαφριά υπόκλιση τοποθετώντας παράλληλα το δεξί χέρι στην καρδιά και ανασηκώνοντας το αριστερό χέρι στο μέτωπο. Ένας τρόπος που πιθανών τον έχουν μάθει από τους Τούρκους, και τώρα πια άχρηστος στις μεγάλες πόλεις.

Ζητήσαμε τον Δήμαρχο κι ένας ζωηρός νεαρός με αλβανικό μεσοφόρι και φέσι ξεπρόβαλλε. Σε αυτόν παρουσιάσαμε ένα στρογγυλό γράμμα με το οποίο ο υπουργός των εσωτερικών μας είχε κάνει τη χάρη αναφερόμενος σε όλους τους κοινωνικούς λειτουργούς , ζητώντας τους να μας παράσχουν κάθε βοήθεια. Ακόμα δεν είχε προλάβει να το διαβάσει, η δείχνοντας μας ότι τάχα το διάβασε, αφού δεν είμαι σίγουρος ότι το κρατούσε από τη σωστή του πλευρά, και αμέσως με ανοιχτές αγκάλες σαν να πετούσε, άρπαξε τους νεοφερμένους. Στην κυριολεξία άρπαξε τον καθένα από εμάς από το χέρι και έτρεξε το λόφο κάτω μαζί μας στο σπίτι του, όπου μας έβαλε αμέσως στο καλύτερο δωμάτιο από τα δυο που διέθετε το σπίτι και μας προσέφερε μαρμελάδα και ένα ποτήρι αγνό κρύο νερό, ως ένδειξη καλωσορίσματος. Εδώ όπως και παντού βρήκαμε την πιο αυθεντική καλοσύνη και φιλοξενία.

Αφήνοντας  την Καρυά γύρω στις επτά το επόμενο  πρωί  ο ένας μετά τον άλλο οι χωρικοί περνούσαν στον δρόμο για την καθημερινή τους εργασία σε κάποιο μακρινό χωράφι. Ο καθένας τους μας χαιρετούσε με ένα ευγενικό καλημέρα. Περιμέναμε την ομάδα μας σε μια γωνιά του δρόμου που έμοιαζε με ειρηνικό χωριό με τις καπνισμένες του οροφές.

Κοντά βρισκόταν ένας νερόμυλος κατασκευασμένος ως εξής: ένα δυνατό αντιστήριγμα του τοίχου είναι κατασκευασμένο αντίθετα στην πλευρά του λόφου, και στην κορυφή του μια σειρά από ξύλινες γούρνες μεταφέρουν τη ροή του νερού στη σωστή γωνία στον τροχό. Ο μουσκεμένος τοίχος ήταν φουντωτός από τη φτέρη και κάθε είδους οργιώδους χορταριού. 

Είχαμε συχνά την ευκαιρία να θαυμάσουμε την υπομονετική επινοητικότητα με την οποία μεταφερόταν το αραιό ρυάκι του νερού για μίλια σε ένα κανάλι κατασκευασμένο κατά μήκος της πλευράς του λόφου για να γυρίσει μια από αυτές τις ρόδες του μύλου, και μετά να το μοιράσει στα παρακάτω χωράφια. Είχαμε συχνά την τύχη να ξεκουραστούμε στη γειτονιά ενός τέτοιου μύλου, μια και ήμασταν σίγουροι ότι θα βρίσκαμε τα δυο βασικά αναγκαία νερό και σκιά.

Αυτό που θυμάμαι ιδιαίτερα απ’ τη Καρυά είναι το ευχάριστο μισάωρο που περάσαμε ακούγοντας το τρίξιμο του τροχού και τον παφλασμό του νερού. Φυσούσε ένα φρέσκο αλπικό αεράκι και μια έντονη λιακάδα λαμπύριζε πάνω σε δροσερό χορτάρι- γη και ουρανός «πλενόντουσαν» σαν να ήταν πρωί. Ήταν μια σκηνή η οποία θα είχε εμπνεύσει τον Θεόκριτο* με ένα ειδυλλιακό όμως γεμάτο από ειλικρινές και αυθεντικό ανθρώπινο συναίσθημα το οποίο είναι το αλάτι της λογοτεχνίας [...].

Υποσημείωση

*Θεόκριτος: Ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της Ελληνιστικής εποχής, πρωτοπόρος της βουκολικής ποίησης που άνθισε περίπου τον 3ο π.Χ αιώνα. Αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικούς ποιητές του αρχαίου κόσμου. Από το σύνολο του έργου του, διασώθηκαν τριάντα ποιήματα, που αργότερα συγκεντρώθηκαν κάτω από το γενικό τίτλο Ειδύλλια.

Μετάφραση – Επιμέλεια: Ελένη Φλέσσα 

Πηγή

• Clark, William George, 1821-1878, « Peloponnesus: notes of study and travel», London, John W. Parker and son,1858.

Διαβάστε ακόμη:

William George Clark – Γουίλιαμ Τζωρτζ Κλαρκ

Άργος, «Peloponnesus: notes of study and travel», 1858 – William George Clark

William George Clark - Κυριακή των Βαΐων στο Άργος

Λεούσης Ανδρέας (1899-1965)

Ο Ανδρέας Λεούσης γεννήθηκε το 1899 στην Καρυά Αργολίδας από αγροτική οικογένεια. Τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο στην Καρυά και το Γυμνάσιο στο Άργος. Φοίτησε στις Ιατρικές Σχολές των Πανεπιστημίων του Βερολίνου και της Λειψίας και έλαβε το δίπλωμα του της Γενικής Ιατρικής από το Πανεπιστήμιο της Χάγης-Γερμανίας, ένα από τα παλαιότερα Πανεπιστήμια της Ευρώπης που ιδρύθηκε το 1502. Στο ίδιο Πανεπιστήμιο το 1930 του απονεμήθηκε ο τίτλος του  Δόκτορος με τη διδακτορική διατριβή  “Ιστορία της υπινιακής παρακέντησης”. 

Ως φοιτητής στη Γερμανία είχε εκλεγεί Πρόεδρος του Συλλόγου των Ελλήνων Φοιτητών Γερμανίας, μιας γενιάς φοιτητών που ανέδειξε πολλούς  διακριθέντες επιστήμονες, καθηγητές πανεπιστημίων, πολιτικούς και διπλωμάτες, ένας δε εξ’ αυτών ήταν και  ο στενός του φίλος Ξενοφών Ζολώτας. 

Από το 1930 μέχρι το 1941 εργάστηκε στις Πανεπιστημιακές κλινικές της Χάγης και της Λειψίας. Ταυτόχρονα από το 1934 άσκησε την ιατρική ως παθολόγος, διατηρώντας ιδιωτικό Ιατρείο στο Κέντρο της Λειψίας με ιδιαίτερη επαγγελματική επιτυχία. Με την κήρυξη του πολέμου επέστρεψε στην Ελλάδα, στο τέλος του Φεβρουαρίου 1941 και εγκαταστάθηκε στο Άργος εξασκώντας τη γυναικολογική-μαιευτική. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής , ως γνώστης της γερμανικής γλώσσας, βοήθησε πολλούς συμπολίτες του μεσολαβώντας στη Γερμανική Διοίκηση. 

Το 1944 παντρεύτηκε την Αργείτισα Ασπασία Διαμαντοπούλου και απέκτησε με αυτήν δυο τέκνα, τον Γεώργιο και την Ήβη. Εργάστηκε στο Άργος και στο Ναύπλιο, σε διάφορες θέσεις. Στο ΠΙΚΠΑ, στο ΙΚΑ, στο Κρατικό Νοσοκομείο του Άργους ως Γενικός Διευθυντής, στο Αγροτικό Ιατρείο Καρυάς, αλλά και ως ιδιωτεύων Γυναικολόγος- Παθολόγος. Ήταν ιδρυτικό μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Άργους. 

Καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής του δραστηριότητος, άσκησε την Ιατρική ως λειτούργημα. Είχε ισχυρή άποψη για την υποχρέωση του ιατρού να βοηθά τους ασθενείς του, λέγοντας: ” Η πόρτα του ιατρείου μου είναι ανοιχτή για όλους. Αυτός που δεν έχει χρήματα να με πληρώσει, με αμείβει με την ευγνωμοσύνη του. Αυτή την αμοιβή επιδιώκω γιατί αυτή ταιριάζει  στον λειτουργό της ιατρικής”. Πέθανε το 1965. 

Πηγή  

• Εφημερίδα, «Τα Νέα της Αργολίδας», φύλλο 3268, Πέμπτη 28 Ιανουαρίου 2010.

Δημοτικό Σχολείο Καρυάς.

Πληθώρα στοιχείων που προέρχονται από τα (ΓΑΚ) Γενικά Αρχεία του Κράτους,  καθώς και παλαιότερες τεκμηριωμένες επιστημονικές μελέτες πιστοποιούν την ίδρυση και λειτουργία της Αλληλοδιδακτικής Σχολής στην Καρυά Αργολίδας. Το 1831 οι κάτοικοι με την ενθάρρυνση του Αρχιερέα Ηλιουπόλεως Άνθιμου καταφέρνουν το χωριό να αποκτήσει Αλληλοδιδακτικό Σχολείο το μοναδικό στην περιοχή της ορεινής Αργολίδας. Βάσει των εγγράφων του Υπουργείου Θρησκείας και των σχολικών φακέλων διακρίνεται η παιδαγωγική ικανότητα και η άριστη γνώση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας του αγνώστων στοιχείων δασκάλου.

Επιστολή κατοίκων, 20 Ιουνίου 1831.

Ο μισθός του είχε οριστεί από τους κατοίκους  στους εξήντα φοίνικες μηνιαίως. Από τους πρώτους μήνες της λειτουργίας της σχολής, οι κάτοικοι αδυνατούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους απέναντι στο δάσκαλο και ζητούν την βοήθεια της πολιτείας . Με το υπ’αριθ. 2.541/18/7/1831 διάταγμα διατέθηκαν για τον μισθό του δασκάλου τριάντα φοίνικες. Η επιχορήγηση αυτή ίσχυσε μόνο για ένα μήνα τον Αύγουστο του 1831. (εφημερίδα ΘΑΡΡΟΣ 21 Αυγούστου 1984 Σχολεία της περιοχής Άργους 1828-1833 του Βασίλη Κ. Δωροβίνη).

Από το καταστατικό των διδακτικών καταστημάτων Άργους προκύπτει ότι η σχολή λειτουργούσε έως τον Μάιο του 1832. Τα επόμενα στοιχεία που αφορούν το σχολείο της Καρυάς τα βρίσκουμε σε έγγραφο του 1866 που ακολουθεί. (Κάντε κλικ για μεγέθυνση)

Τριμηνιαίος έλεγχος.

Είναι ένας τριμηνιαίος έλεγχος που υπογράφεται από τον δάσκαλο και διευθυντή Κωνσταντίνο Α. Παπαφλέσσα τον πρώτο Καρυώτη δάσκαλο. Από το έγγραφο αυτό παίρνουμε στοιχεία για την λειτουργία και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε το δημοτικό σχολείο γενικότερα.  Οι προφορικές μαρτυρίες των κατοίκων της εποχής που διασώθηκαν από στόμα σε στόμα μαρτυρούν ότι το σχολείο στεγαζόταν στον προαύλιο χώρο του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου δυτικότερα του ναού. Για είκοσι χρόνια το σχολείο λειτουργεί με τον ίδιο δάσκαλο αλλά πλέον στεγάζεται στην οικία κληρονόμων Γεωργίου Σπανού στο κάτω χωριό. Μετά το 1886 ακολουθούν οι δάσκαλοι Παναγής Ράπτης και Παναγής Γεωργαντόπουλος από την Ακράτα Αιγείρας Κορινθίας.

Τον Ιούλιο του  1900 βγήκε σε δημοπρασία  η εργολαβία της κατασκευής του σημερινού κτηρίου του σχολείου. Χτίστηκε σύμφωνα με το σχέδιο του νομομηχανικού Δ. Καλλία και τύπου Β (μονοτάξιο σχολείο). Με το ΦΕΚ 174 13/6/1900 τεύχος3ο   Αρ.  12158 Π.Ε΄  και την υπογραφή του υπουργού Εκκλησιαστικών και δημοσίας εκπαιδεύσεως Σ.Ε. Στάη εγκρίνεται η κατασκευή μονοταξίου δημοτικού σχολείου αρρένων είς το χωρίον Καρυά του δήμου Λυρκείας της επαρχίας Άργους του νομού Αργολίδος και ο προϋπολογισμός του φθάνει το ποσό των 16400 δραχμών. Η δημοπρασία θα γινόταν στο Άργος από τις 21 έως 23 Ιουλίου. Δεν αναλαμβάνει κανείς την κατασκευή του κτηρίου και η  διαδικασία επαναλήφθηκε τον Αύγουστο του ίδιου έτους . (ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΤΟΥ ΤΕΩΣ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΑΣ Ξενοφώντα Χρ. Ηλία, εκπαιδευτικού).

Στο βιβλίο της αρχιτέκτονα – μηχανικού και καθηγήτριας του Μετσόβιου Πολυτεχνείου Ελένης Καλαφάτη «ΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΚΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1821-1929» Αθήνα 1988 σελίδα 178,  δεν προκύπτει  ότι διατέθηκαν χρήματα από το κληροδότημα του Ανδρέα Συγγρού  για ανοικοδόμηση σχολικών κτηρίων μέχρι το 1927. Δυστυχώς δεν υπάρχει στα ΓΑΚ Ναυπλίου φάκελος που να αφορά το σχολείο της Καρυάς και που να προσδιορίζει το ακριβές έτος που χτίστηκε το κτήριο. Υπολογίζεται περίπου στην πρώτη δεκαετία του 1900. 

Μιχαήλ Φλέσσας

Στις 30/6/1928 με την υπ’ αριθ. 179 απόφαση του ΕΠΟΠΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ δίδεται έπαινος και τιμητική διάκριση στον Καρυώτη δάσκαλο Μιχαήλ Κων/νου Φλέσσα για το ότι επιτεύχθηκε  χάρη στη μεγάλη του προσπάθεια η ανοικοδόμηση (πιθανός η προσθήκη της αίθουσας ) του δημοτικού σχολείου Καρυάς. Η λειτουργία του σχολείου συνεχίζεται και φτάνουμε στο 1933 και στα μαθητολόγια και το διδακτικό προσωπικό που παρουσιάζεται στο βιβλίο του Καρυώτη δάσκαλου Σπύρου Καραμούντζου, Λόγια Καρυάς.

Οι Καρυώτες δάσκαλοι Σπύρος Καραμούντζος  η Ελένη Παπαγεωργίου (Καραμούντζου) σύζυγος Κων/νου Παναγιωτόπουλου, οι Γεώργιος και Αλέξανδρος Παπασπυρόπουλος  υπηρετούν το σχολείο έως τον Ιανουάριο 1944 που κλείνει λόγω Γερμανικής κατοχής. Επαναλειτουργεί τον Οκτώβριο του ίδιου έτους με 157 μαθητές και μαθήτριες και δάσκαλο τον Δημήτριο Κουγέα.  Ακολουθούν οι Μιχάλης Κλεόπας, ο Κων/νος Λάμπρου και η  Φωτεινή Φίλη έως το 1950. Η λειτουργία του σχολείου συνεχίζεται έως  το 2003 με τελευταία δασκάλα την Μαρία Μποζιονέλου.

Ελένη Γ. Καραμούντζου – Παπαγεωργίου. Η πρώτη καρυώτισσα δασκάλα.

Οι φωνές των παιδιών δεν ακούγονται πια, το προαύλιο άδειασε και η πορεία του σχολείου προδιαγεγραμμένη και ίδια με των υπολοίπων σχολειών της Ελληνικής επαρχίας που ερημώνει περισσότερο μέρα με την ημέρα.

Ελένη Φλέσσα

Πηγές

• Αθουσάκης Αδάμ, «Η εκπαίδευση στην Αργολίδα, Κορινθία και Μεγαρίδα κατά την Καποδιστριακή Περίοδο 1828-1832», Εκδόσεις Καταγράμμα, Κόρινθος, 2003.
• Καλαφάτη Ελένη, «Τα σχολικά κτήρια της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης 1821-1829», Αθήνα 1988.
• Δωροβίνης Βασίλειος, «Σχολεία της περιοχής Άργους», εφημερίδα ΘΑΡΡΟΣ, φύλλο 21^ης Αυγούστου 1984.
• Ηλίας Χρ. Ξενοφώντας, «Ιστορικά Ανάλεκτα των χωριών του τέως Δήμου Αλέας», Αθήνα, 1994.
• Καραμούντζος Σπυρίδων, «Λόγια Καρυάς», Αθήνα 2007.

Σπύρος Δαμάλας & Ευσταθία Γ. Φλέσσα 1938.

Οι αρραβώνες τελούνταν στο πατρικό σπίτι της νύφης. Κατά τη διάρκεια του γλεντιού το οποίο κρατούσε έως τις πρώτες πρωινές ώρες, οι συμπέθεροι όριζαν την ημερομηνία του γάμου. Μια Κυριακή πριν από το μυστήριο επικρατούσε το έθιμο των «αλεσμάτων». Και στα δυο σπίτια των μελλόνυμφων έστρωναν στο δάπεδο μια μεγάλη κουβέρτα. Οι συγγενείς τους πήγαιναν ένα κόσκινο με σιτάρι στο οποίο είχαν ανακατέψει δεκάρες  (νομίσματα της εποχής) και ξηρούς καρπούς (αμύγδαλα και καρύδια). Κατά το ξεδιάλεγμα (διαχωρισμός του σιταριού από τα υπόλοιπα),τα παιδιά συναγωνίζονταν πιο θα πάρει τα περισσότερα ώστε να μείνει μόνο το σιτάρι στο κόσκινο. Μετά την διαλογή πήγαιναν το σιτάρι  στο νερόμυλο του χωριού το άλεθαν και με το αλεύρι έφτιαχναν τις πίττες του γάμου. Τις παραμονές ετοίμαζαν τα κρασιά και τα κρέατα για το τραπέζι. Μόλις τα σφαχτά που έπαιρναν από τις στάνες ξεπρόβαλαν στο ξαγνάντιο (τοποθεσία που φαίνεται το χωριό), έπεφταν οι πρώτοι πυροβολισμοί.

 Το Σάββατο μια μέρα πριν το γάμο ο γαμπρός με τους γονείς του και τα όργανα πήγαιναν στο σπίτι του κουμπάρου για να τον καλέσουν. Στα καλέσματα προσέφεραν ψωμί και κρασί στο κουμπάρο και την οικογένειά του, και εκείνοι ανταπέδιδαν το κέρασμα με την ίδια διαδικασία. Η πομπή ξεκινούσε για το σπίτι του γαμπρού με τον κουμπάρο καλοντυμένο να προπορεύεται,  κρατώντας στα χέρια του το δίσκο με τα στέφανα και τις λαμπάδες σκεπασμένα με κόκκινο μαντήλι. Ακολουθούσε η κουμπάρα κρατώντας μια πίττα στολισμένη και κεντημένη με λουλούδια από ζυμάρι, καθώς και όλο το συμπεθεριό. Φτάνοντας στο σπίτι του γαμπρού το γλέντι συνεχιζόταν με την υποδοχή του κουμπάρου με κεράσματα, χορό και τραγούδια.

Γάμος Γεωργίου Πασσά ( Φέσα ), το 1924. Ο Γιώργης Ράπτης (Γκούλιας) παίζει πίπιζα και ο γιός του Τάκης νταούλι.

Εκεί οι φίλες της νύφης έστηναν το «γιούκο» με τα προικιά ένα στρώμα, ένα στενόμακρο υφαντό μαξιλάρι για δύο άτομα, δύο τρείς βελέντζες, προκόβες χνουδάτες (φλοκάτες μάλλινες), χράμια (υφαντά χοντρά σεντόνια) με δαντέλες, πολλά κεντημένα ταγάρια ( που θα χρησιμοποιούσε το ζευγάρι στους γάμους και τα πανηγύρια), τεντζερέδες με σιδεροστιά (κατσαρόλες μπρούτζινες με την βάση τους για μαγείρεμα στη φωτιά), το καζάνι και μια εικόνα.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφέρουμε και το τραγούδι που έλεγαν οι κοπέλες φορτώνοντας τα προικιά:

Όξου τ’ άλογα, μωρ’ νιονυφούλα μου,

Όξου τ’ άλογα ναν τα σελώσουμε.

Όξου τ’ άλογα, ναν τα σελώσουμε

τα χρυσά προικιά για να φορτώσουμε.

Τα χρυσά προικιά τα κεντησμένα

και τα μορφοσκε- , βρε , σκεπασμένα.

Και ψηλά ναν τα φορτώσουμε

να μην  πέσουνε και τα λερώσουμε.

Ειν’ η νύφη παι- , βρε , παιδεμένη

και πολύ τυρά- , τυραγνισμένη

είν’ η νύφη παι- , βρε παιδεμένη

και στο Αίγιο είναι παημένη.

Και αξίζει επίσης να αναφερθούμε και στους μουσικούς και τους τραγουδιστές που ήταν απαραίτητοι  στον παραδοσιακό Καρυώτικο γάμο.

Οργανοπαίκτες Καρυάς, δεκαετία 1930

Οργανοπαίχτες:

Βασίλης Παπασωτηρίου (Τσιμπουκλάρας), κλαρίνο, Γιάννης Παπαγεωργίου (Νταουλογιάννης), νταούλι, Νίκος Μπάκος, κλαρίνο, Μήτσιος Σπανός (Τρίχας), κλαρίνο, Αποστόλης Πασπαλιάρης (Πατσιαβούρας), λαγούτο, Κωστής Γαλάνης, σπέντζο, Ανδρέας Δενέζης, φλογέρα. Τραγουδιστές: Σπύρος Βασιλάκος (Κουνάβας), Χρήστος Μπλάφας, Πάνος Μποζιονέλος (Ντρέλιας), Νικολής Δελής (Μπόξας).

Το πρωί της Κυριακής (ημέρα του γάμου) τα ομορφότερα κορίτσια του χωριού πήγαιναν στα σπίτια για να καλέσουν τους συχωριανούς τους. Προσέφεραν στον καθένα τρία γαρύφαλλα και ένα κουφέτο τυλιγμένα σε κόκκινο χαρτί. Στο σπίτι του γαμπρού έστηναν το «μπαϊράκι». Σ’ ένα καλάμι στερέωναν ένα λευκό τσεμπέρι (μαντήλι κεφαλιού) με κορδέλες κόκκινες και θαλασσιές σε σχήμα σταυρού. Στην κορφή του καλαμιού στερέωναν ένα ρόδι. Κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού φαγητού έβγαζαν την «κούπα».Ένα ταψί που το κρατούσαν δύο η και τρία άτομα και το περιέφεραν στους προσκεκλημένους γύρω από το τραπέζι. Εκείνοι με τη σειρά τους έριχναν χρήματα για να ενισχύσουν οικονομικά το ζευγάρι.

Το  απόγευμα πριν ξεκινήσουν για το σπίτι της νύφης ο γαμπρός έβαζε στην τσέπη του το ρόδι που είχαν κρεμάσει στο μπαϊράκι. Σαν προπομπή ξεκινούσαν τρείς καβαλάρηδες επάνω σε άσπρα άλογα οι λεγόμενοι «συχαριαρέοι», κουβαλώντας ο καθένας μια τσότρα (δοχείο) κρασί. Όταν έφταναν στο σπίτι της νύφης ρωτούσαν εάν είναι έτοιμη χωρίς να κατέβουν από τα άλογα διαφορετικά θα τους μουντζούρωναν. Κερνούσαν το σόι της νύφης με κρασί από τις τσότρες που κουβαλούσαν και στη συνέχεια πήγαιναν να προϋπαντήσουν το γαμπρό με τα συμπεθέρια, τον κουμπάρο και τα όργανα.

Καρυά δεκαετία 1950. Κωνσταντίνα Μπλάφα, αριστερά ο πατέρας της Ηλίας.

Πριν από τον γαμπρό έφτανε στο σπίτι της νύφης ο αδελφός του ως «ποδετής». Εκείνη τον περίμενε ντυμένη με το ασπροφούστανο (υφαντό λευκό κεντημένο φόρεμα) αλλά ξυπόλητη, τον ασήμωνε και του προσέφερε μια κουλούρα που είχε ζυμώνει μόνη της. Εκείνος την πόδενε (της φορούσε παπούτσια), και την συνόδευε στη σάλα του σπιτιού που θα γινόταν το μυστήριο. Εκεί ήταν στρωμένο το τραπέζι και πάνω του τοποθετημένα τα στέφανα και ένα εικόνισμα. Φτάνοντας οι συμπέθεροι, ο κουμπάρος και γαμπρός έσπαγαν το ρόδι εμπρός στην πόρτα του σπιτιού της νύφης για γούρι και καλοτυχία. Ενώ γινόταν ο γάμος, στην αυλή οι φίλες τις νύφης φόρτωναν τα προικιά σε τρία άσπρα άλογα. Αφού το μυστήριο τελείωνε, οι καλεσμένοι περνούσαν εμπρός από το ζευγάρι και τον κουμπάρο, τους έδιναν τις ευχές τους βάζοντας ο καθένας στο γιλέκο  του γαμπρού ένα μαντήλι.

Στη συνέχεια το ζευγάρι αποχωρούσε με προορισμό το πατρικό σπίτι του γαμπρού που θα γινόταν μετά το γάμο και σπίτι του ζευγαριού, η πεθερά τους περίμενε μελώνοντας τους με μέλι και με μια μαντίλα διπλώνοντας το ζευγάρι και τον κουμπάρο τους τραβούσε μέσα στο σπίτι. Έκτοτε ξεκινούσε επίσημα πλέον το γαμήλιο γλέντι με τους μουσικούς να συγχρονίζονται στο παρακάτω:

Έβγα έξω συμπεθέρα

που είσαι σαν την περιστέρα.

Έλα να δεις την κυρά- νύφη

που είναι σαν το αετονύχι.

 Συμπεθέρα, συμπεθέρα,

που είσαι σαν την περιστέρα.

Το παιδί σου έφερε ρόιδο

και τους κάναμε κορόιδο.

Συμπέθερε, ανάθεμα

τη στράτα που σε έφερε.

 Να μελώσουμε, μωρ’ νυφούλα μου,

να μελώσουμε τη νύφη.

Να μελώσουμε τη νύφη

να την μπάσουμε στο σπίτι.

 Να τιμάς, μωρ’ νιονυφούλα μου

Να τιμάς τον πεθερό σου

Να τιμάς την πεθερά σου.

Αναμνηστική νυφική φωτογραφία, όπου ξεχωρίζουν τρεις τύποι αμφίεσης. Οι καθστές γυναίκες με ντόπια φορέματα, η στολή της νύφης και οι «φραγκοφορεμένοι» άντρες με το γαμπρό.

Το γλέντι συνεχιζόταν με όλους τους συγγενείς και τους συχωριανούς έως την Δευτέρα το μεσημέρι συνοδευόμενο με πολλές και θερμές ευχές από όλους για «βίο ανθόσπαρτο» και «καλούς απογόνους».

Η πρώτη φωτογραφία είναι από το αρχείο Ελένης Φλέσσα, η τελευταία από το βιβλίο του    Αλέκου Κακαδιάρη, « Απάνθισμα Λαογραφίας της Καρυάς», Περιστέρι 2008, ενώ οι υπόλοιπες από το ημερολόγιο για το έτος 2007, του Προοδευτικού και Μορφωτικού Συλλόγου Καρυάς « Το Αρτεμίσιο».

 Επιμέλεια: Ελένη Φλέσσα 

Πηγές 

• Κώστα Δ. Σεραφείμ, « Λαογραφικά της Αργολίδος», Αθήνα 1981.
• Σπύρος Καραμούντζος, « Λόγια  Καρυάς», Αθήνα 2007.
• Αλέκος Κακαδιάρης, « Απάνθισμα  Λαογραφίας της Καρυάς», Περιστέρι 2008.

 Ευλογία Δαγρέ, ηγουμένη της ιεράς μονής του Αγίου Χαραλάμπους Καλαμακίου Κορινθίας, απόγονη του καπετάν Γιαννάκου Δαγρέ.

Κοιμήθηκε και τάφηκε την επόμενη στις 2 Απριλίου 2009   στο μοναστήρι του Αγίου Χαραλάμπους Κορινθίας η ηγουμένη  της μονής  αδελφή Ευλογία, κατά κόσμον Δήμητρα Ε. Δαγρέ. Ήταν μια σεμνή τελετή που χοροστάτησε ο Μητροπολίτης  Κορινθίας Διονύσιος Μάνταλος αλλά και πλήθος ιερέων από τις μητροπόλεις Κορινθίας και Αθηνών. Με σεβασμό στην μνήμη της και εκπληρώνοντας την υπόσχεση μου θα προσπαθήσω να παραθέσω τα στοιχεία που εκείνη που μου είχε καταθέσει και να συντάξω το βιογραφικό της.

Η γερόντισσα γεννήθηκε το 1926  στο Μερκούρι Καρυάς. Ο πατέρας της ήταν ο Ευάγγελος Δημητρίου Δαγρές και μητέρα της η Αναστασία Καπετάνιου     από το Μερκούρι. Από την παιδική της ηλικία είχε έντονες τις θύμισες και τις περιγραφές που αφορούσαν τον προγονό της, ήρωα της επανάστασης Γιαννάκο Δαγρέ από την Καρυά. Οι λέξεις Ελλάδα, ελευθερία, είχαν για εκείνη ιδιάζουσα σημασία ακόμη και το άκουσμα του Εθνικού μας ύμνου της πλημμύριζε τα μάτια με δάκρυα και κάθε φορά έφερνε στο νου της την καταγωγή της που την γέμιζε περηφάνια.

Πριν ακόμη συμπληρώσει την πρώτη δεκαετία της ζωής της υιοθετήθηκε από την οικογένεια  Τσεβελέκου στο Ναύπλιο.  Η παιδική της ηλικία το 1940 – 1941 δεν την εμποδίζει να προσφέρει μεγάλο εθνικό έργο. Μεταφέρει μηνύματα από κρυμμένο ασύρματο που χειρίζονται Άγγλοι μέσα στο Ναύπλιο, στους Έλληνες αξιωματικούς . Είναι σημαντικές πληροφορίες με κινήσεις  Ιταλό – Γερμανών , με πολεμικά εργαλεία και αριθμό στρατιωτών, που στέλνονται στα στρατηγεία Μέσης Ανατολής, αλλά και εντολές που έρχονται από εκεί για το κατασκοπευτικό δίκτυο στον ελληνικό χώρο.

Μεγαλωμένη και γαλουχημένη σε οικογένεια με χριστιανικές αρχές εκφράζει την επιθυμία να ακολουθήσει την μοναχική ζωή. Με το τέλος του πολέμου το 1947 εγκαταλείπει το κοσμικό περιβάλλον και φτάνει στην γυναικεία μονή της Λέχοβας Κορινθίας. Έπειτα από δέκα τέσσερα χρόνια σκληρής ασκητικής ζωής η κλονισμένη υγεία της δεν της επιτρέπει να συνεχίσει την παραμονή της στη Λέχοβα. Δεν επιθυμεί να αποσπάσει τις άλλες αδελφές της μονής από το χριστιανικό τους έργο ούτε να επιστρέψει στην οικογένειά της που την περιμένει με ανοιχτές αγκαλιές. Παρακαλεί  τον τότε μητροπολίτη Κορίνθου Προκόπιο να της επιτρέψει να τοποθετηθεί στο έρημο εκκλησάκι του Αγίου Χαραλάμπους ως νεωκόρος. Αυτό επιτυγχάνεται το 1961. Από τότε ως την ημέρα που οι σωματικές της δυνάμεις την εγκατέλειψαν κατάφερε με πολύ σκληρή δουλειά αλλά και με την βοήθεια όλων των συγγενών της να στήσει την ιερά μονή Αγίου Χαραλάμπους , να την επεκτείνει, και να  θεμελιώσει τον ναό του Αγίου Στεφάνου και τα παρεκκλήσια των αγίων Ακύλα, Πρίσκιλλας και Τρύφωνα, συμπληρώνοντας εξήντα δύο χρόνια μοναχικής ζωής. Το σημαντικότερο της έργο ήταν ότι κατάφερε οι άνθρωποι στο μοναστήρι να βρίσκουν πραγματική θαλπωρή  αγάπη και ελπίδα. Με περίσσια αγάπη και σεβασμό  δέχθηκε και τον υπερήλικα ιερομόναχο Αγαθάγγελο Μπλάτσο από το Κουτσοπόδι τον οποίο εξυπηρέτησε και γηροκόμησε για μια οκταετία.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

Η σεμνότητά της, η ταπεινοφροσύνη, ο σεβασμός και η αφοσίωσή της στο θεό όλα αυτά τα χρόνια της έχουν ανοίξει το δρόμο για τα τις ουράνιες αγκαλιές. Να ευχηθώ την εξ ύψους παρηγορία στους αδελφούς, τα συγγενικά πρόσωπα αλλά και στις αδελφές της μονής Μαγδαληνή και Σοφία που βαδίζουν στα βήματά της γερόντισσας συνεχίζοντας το θεάρεστο έργο της.

Ελένη Φλέσσα

Πηγές

•  Προσωπικό αρχείο Γερόντισσας Ευλογίας
• Το ιερό ησυχαστήριο Αγίου Χαραλάμπους  (Ι.Δ.Μπαλαφούτα)

Δαγρές Ανανίας                                       

Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Παναγίας Κατακεκρυμμένης Άργους. Γόνος της γνωστής οικογένειας των Δαγρέων από την Καρυά. Ο πατέρας του Δημήτριος αδελφός των οπλαρχηγών Γιαννάκου και Θανάση Δαγρέ εγκαταστάθηκε στο Κουρτάκι (χωριό ανατολικά του Άργους), και λίγα χρόνια πριν την επανάσταση παντρεύτηκε  μια αρχοντοπούλα της περιοχής. Καρποί του γάμου τους ήταν οι Αδριανός (μετέπειτα ιερομόναχος και ηγούμενος), Κων/νος, Αθανάσιος, Αναστάσιος και μια κόρη. Ο Αδριανός σε νεαρή ηλικία ασπάσθηκε το Αγγελικό σχήμα στο Άγιο Όρος και μετονομάσθηκε σε Ανανία. Επέστρεψε το 1846 στην Αργολίδα και έγινε ηγούμενος της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης.

Παναγία Κατακεκρυμμένη ή Πορτοκαλούσα

Ήταν μεγαλοπρεπής, επιβλητικός, άριστος στην λειτουργία, φιλάνθρωπος και ελεήμων. Με την μεγάλη περιουσία που διέθετε έκανε πολλά και σημαντικά έργα στην μονή. Ίδρυσε πρακτική ιερατική σχολή από την οποία αποφοίτησαν μεταξύ των άλλων οι Δημήτριος Παπαδημητρίου ή Καπαρελιώτης 1892, και Γεώργιος Θεωνάς 1896, ιερείς και εφημέριοι του ναού του Τιμίου Προδρόμου. 

Ο σημαντικός αυτός άνθρωπος έπεσε στη δυσμένεια του στρατηγού Δημήτρη Τσώκρη. Η παράδοση αναφέρει ως αφορμή τις οικογενειακές καθώς και τις πολιτικές μεταξύ τους διαφορές που οδήγησαν τον στρατηγό να διώξει τον ηγούμενο από την μονή. Ο πατέρας Ανανίας με μεγάλη θλίψη και αγανάκτηση αναγκάζεται να εγκαταλείψει το μοναστήρι. Κατηφορίζοντας και περνώντας έξω από το σπίτι του στρατηγού το οποίο έδειξε με το δάκτυλό του  είπε σε αυτούς που τον συνόδευαν: Παιδιά μου δεν καταρώμαι αλλά προαισθάνομαι ότι εις αυτό το σπίτι θα λαλήσουν κουκουβάγιαις !!!. Και προφέροντας αυτές τις λέξεις σκούπιζε με το μαντήλι τα δάκρυα του. Την  εξαφάνιση της οικογένειας Τσώκρη οι παλαιότεροι Αργείοι την απέδιδαν στην « κατάρα» του ηγούμενου και έλεγαν: « το είπε ο παπά- Ανανίας κουκουβάγιες θα λαλήσουν στο σπίτι του Τσώκρη». Ο Ανανίας στη συνέχεια μετέβη στην ιερά μονή της Κοιλάδας Κρανιδίου την οποία ανέδειξε και αύξησε οικονομικά με κινητή και ακίνητη περιουσία. Κοιμήθηκε το 1865 και ετάφη στο Κουρτάκι Αργολίδας.

Ελένη Φλέσσα

• Εκλογικοί κατάλογοι Δήμου Άργους (χωριό Κουρτάκι) 1844.
• Αναστάσιος Τσακόπουλος, « Iστορικά και λαογραφικά σημειώματα» τόμος Ά, σελ. 181-182, Αθήναι, 1960.   
• Ιωάννης Χαβιαρλής, «Η Παναγία η Κατακεκρυμμένη του Άργους», Άργος, 2004.

Φλέσσας  Μ. Κωνσταντίνος (1919 -1982)

Γεννήθηκε το 1919 στο Ναύπλιο Αργολίδας. Ήταν το τρίτο στη σειρά παιδί του δάσκαλου  Μιχαήλ Κων/νου Φλέσσα από την Καρυά Αργολίδας και της Κωνσταντίνας Νικολάου Ζουγλή από το Κοφίνι. Τελειώνοντας το δημοτικό σχολείο Ναυπλίου το 1930 μετοικεί στην Αθήνα λόγω μεταθέσεως του πατέρα του. Το 1939 αποφοιτά από την Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία με βαθμό λίαν καλώς 8,50 . Το ίδιο έτος διορίζεται στο δημοτικό σχολείο Κολχικής Φλωρίνης.

Σχολή εφέδρων Αξιωματικών Σύρου Κ. Φλέσσας. Αρχείο: Μιχάλη & Ελένης Φλέσσα.

Το 1941 έπειτα από επιλογή κατατάσσεται στην σχολή εφέδρων αξιωματικών Σύρου. Ένα χρόνο αργότερα λαμβάνει φύλλο πορείας από την παραπάνω σχολή για να καταταγεί στο  τάγμα πεζικού Ιωαννίνων. Μετά την εισβολή του Γερμανικού στρατού και την κατάρρευση του μετώπου καλείται να επιστρέψει στην υπηρεσία του. Έπειτα από ένα ταξίδι το οποίο κράτησε δέκα έξι ημέρες και κάτω από άθλιες συνθήκες οι οποίες του προκάλεσαν ισχυρό αναπνευστικό πρόβλημα ζητά απόσπαση την οποία και πέτυχε για το δημοτικό σχολείο Αγίου Αδριανού Αργολίδας στο οποίο διδάσκει τα σχολικά έτη 1942-1943 & 1943-1944. Μετά την ανασύσταση του Ελληνικού κράτους το 1945 καλείται να υπηρετήσει το υπόλοιπο της στρατιωτικής του θητείας. Ενώ υπηρετεί, κατηγορείτε για: α) συναναστροφές με αριστερούς, β)  βιαιοπραγία κατά ανωτέρου, δικάζεται και στέλνεται στη Μακρόνησο* για περίπου ένα χρόνο, με τον επίσης δάσκαλο και συντοπίτη του Χρήστο Δωροβίνη από το Άργος. Μεσολαβεί ο εμφύλιος πόλεμος . Για τις νικηφόρες μάχες και τις επιτυχίες του στρατού εναντίον των ανταρτών στο Γράμμο και στο Βίτσι, προτάθηκε και τιμήθηκε με το δίπλωμα του πολεμικού σταυρού. Ο ίδιος δεν θεώρησε ηρωική πράξη και επιτυχία την εξόντωση «πολεμικών αντιπάλων» σε περίοδο αδελφοκτόνου πολέμου και αρνήθηκε να το παραλάβει, αν και αντιλαμβανόταν τις επιπτώσεις της άρνησης που θα σηματοδοτούσαν την μετέπειτα πορεία του. Απολύεται από τον στρατό το 1949 έχοντας συνολική θητεία πέντε έτη με τον βαθμό του έφεδρου Υπολοχαγού Πεζικού. Με το τέλος του Εμφυλίου παρουσιάζεται και πάλι στην Κολχική Φλωρίνης. Το 1950 μετατίθεται στο 1/τάξιο δημοτικό σχολείο Κουρκουλών, της εκπαιδευτικής περιφέρειας Ιστιαίας.

Δημοτικό σχολείο Λίμνης Ευβοίας Κ. Φλέσσας 1960. Αρχείο: Μιχάλη & Ελένης Φλέσσα.

Το ίδιο έτος συγγράφει με τον δάσκαλο πατέρα του Μιχαήλ και την επίσης  δασκάλα αδελφή του Θεοδοσία ,το αναγνωστικό της δευτέρας δημοτικού με τίτλο «ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ», που λόγω του αιφνιδίου θανάτου του πατέρα του δεν εκδόθηκε.. Στο προσωπικό του αρχείο υπάρχει και μια σειρά ανέκδοτων εργασιών με τους τίτλους 1) Ο παιδικός φόβος, 2) Η ανάγνωσις είς τάς Β.Γ.Δ.! τάξεις, 3)Επωφελής χρησιμοποίησις του εκτός της κυρίως διδασκαλίας χρόνου.. «Διαλείμματα, ελεύθερα απογεύματα, εκδρομαί» 4) Περί διανοίας, 6) Ανάπτυξις και Ισχύς της μνήμης  καθώς και ένα χειρόγραφο ορθογραφικό και ερμηνευτικό λεξικό της δημοτικής. Το 1956 μετατίθεται στο δημοτικό σχολείο Λίμνης Ευβοίας . Το ίδιο έτος παντρεύεται την Καλλιόπη Αγγελή Τζουτζά και το 1957 αποκτούν δύο παιδιά.

Όρθιος με το μαντολίνο ο Κώστας Φλέσσας και καθιστός με την κιθάρα ο Γρηγόρης Μπιθικότσης στη Μακρόνησο το 1948. Αρχείο: Μιχάλη & Ελένης Φλέσσα.

Ο δάσκαλος πέρα από την πνευματική του κατάρτιση διέθετε και εξαιρετικό ταλέντο και αγάπη στην μουσική. Χρησιμοποιούσε με ιδιαίτερη ικανότητα τα έγχορδα κυρίως μουσικά όργανα και σε συνδυασμό με την  δυνατή σε ένταση και καλλιεργημένη φωνή του διοργάνωνε αξέχαστες μουσικές βραδιές με τις παρέες του . Είτε αυτό γινόταν κάτω από το φεγγαρόφωτο στον πλάτανο της Ελιτσάς στην Καρυά, η στα παλιά ταβερνάκια της Πλάκας στην Αθήνα παρέα με τον συνεξόριστο  και φίλο του Γρηγόρη Μπιθικότση (στο ξεκίνημα του ),  ή στη Λίμνη Ευβοίας την δεύτερη πατρίδα του συντροφιά με ανθρώπους κάθε ηλικίας. Συνταξιοδοτείτε έχοντας περίπου τριάντα χρόνια υπηρεσίας  το 1973 με τον βαθμό του Διευθυντή. Πεθαίνει το 1982 στην Αθήνα σε ηλικία 63 ετών δημιουργώντας μεγάλο και δυσαναπλήρωτο κενό στην οικογένεια του, στα αδέλφια του αλλά και στον κοινωνικό και φιλικό του περίγυρο αφήνοντας σε όλους μια γλυκιά και συγκινητική ανάμνηση.

* Στην Μακρόνησο, ένα άγονο νησί 15 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ξεκίνησε η λειτουργία του στρατοπέδου συγκέντρωσης με εισήγηση του Γενικού Επιτελείου Στρατού προς το υπουργείο Στρατιωτικών στις 19 Φεβρουαρίου 1947. Στο αρχικό εισηγητικό σημείωμα που συντάχθηκε μετά τις εκλογές της 1-4-1946, αναφέρεται επί λέξει: “Αποφασίζεται ο περιορισμός των αριστερών στρατευσίμων εις ορισμένα στρατόπεδα δια να υποστούν αποτοξίνωσιν. Όλες οι στρατιωτικές μονάδες δέον όπως εκκαθαρισθούν από αριστερίζοντες ή υπόπτους αριστερισμού”.

Αφού δόθηκε η σχετική έγκριση στις 3 Απριλίου, στάλθηκαν στην Μακρόνησο στις 26 Μαΐου κατόπιν εντολής του τότε αρχηγού ΓΕΣ Κ. Βεντήρη, οι πρώτοι “σκαπανείς” που θα υλοποιούσαν το έργο και την “προσπάθεια επαναφοράς αυτών εις τους κόλπους της φιλτάτης πατρίδος” με διαφόρους “επωφελείς εργασίας”. Στην αρχή, οι εκτοπισμένοι ήταν αριστεροί ή απλά δημοκρατικοί στρατιώτες που εξέτιαν τη θητεία τους χωρίς όπλο. Η Μακρόνησος λειτούργησε με αυτό τον τρόπο ως το 1958.

Ο Υπουργός Εσωτερικών που έδωσε την εντολή για τη λειτουργία του στρατοπέδου συγκέντρωσης της Μακρονήσου ήταν ο Χριστόφορος Στράτος. Ο Στράτος ανήκε στη γνωστή οικογένεια που στη συνέχεια κατείχε την Πειραική – Πατραϊκή. Οι πολιτικοί της εποχής χαιρέτησαν τη λειτουργία αυτού του σωφρονιστικού ιδρύματος. Για παράδειγμα, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος αναφέρθηκε σε αυτό ως «αναρρωτήριο ψυχών», «συνέχιση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού», «Εθνική κολυμβήθρα» και «Νέα Εδέμ στα μάτια της ελληνικής Ιστορίας». Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος ανέφερε ότι «στη Μακρόνησο αναγεννάται η Ελλάς ωραιοτέρα στην ψυχή των Ελλήνων».

Οι κρατούμενοι ήταν κατά κύριο λόγο πολίτες, άνδρες, γυναίκες αλλά και παιδιά τους, οι οποίοι είχαν ηγηθεί ή συμμετάσχει στην Εθνική Αντίσταση, κατά τη διάρκεια της σκοτεινής περιόδου του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Η άοπλη στρατιωτική θητεία, ενός παράδοξου για την εποχή θεσμού, αποσκοπούσε όχι απλά στον έλεγχο της εμφυλιοπολεμικής στράτευσης των ανδρών αλλά στην ολοκληρωτική εξαφάνιση του προοδευτικού κινήματος, καθώς συνοδευόταν από βασανιστήρια μεγάλης βαναυσότητας.

Η Μακρόνησος δεν ήταν απλώς ένας τόπος εξορίας. Η σκληρότητα των βασανιστηρίων που έλαβαν χώρα εκεί κάνει φανερό ότι επρόκειτο για ένα οργανωμένο σύστημα εξόντωσης. Με πρόσχημα την «αναμόρφωση» των κρατουμένων, ασκούνταν σωματική και ψυχολογική βία ώστε να καμφθεί η συνείδηση και το φρόνημά τους με σκοπό να αποκηρύξουν με γραπτές “δηλώσεις μετανοίας” τα φρονήματά, τις ιδέες ή τα ιδανικά τους. Ακολουθούσαν επιστολές που θα έπρεπε να συντάξει ο “ανανήψας” και οι οποίες απευθύνονταν στο δάσκαλο του χωριού του, τον παπά ή τον κοινοτάρχη με το ίδιο περιεχόμενο, αλλά και ομιλίες προς τους υπόλοιπους φαντάρους με τις οποίες θα διατράνωνε την πίστη του στα ιδανικά της πατρίδας και θα πιστοποιούσε την μεταμέλειά του όπως και την αποκήρυξη του “εαμοσλαυισμού” κ.λ.π. Όλα τα παραπάνω είχαν φυσικά σα στόχο την πλήρη καταρράκωση του “μεταμεληθέντος”, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι στη συνέχεια θα του δινόταν όπλο και θα τον έστελναν στο μέτωπο της εμφύλιας σύρραξης, κατά του Δημοκρατικού Στρατού (ΔΣΕ).

Να σημειωθεί ακόμη ότι η πλήρης επανένταξη απαιτούσε συχνά και την επίδειξη ιδιαίτερης σκληρότητας από τον “ανανήψαντα” προς τους “αμετανόητους” πρώην συντρόφους του, η οποία εάν δεν ήταν αρκούντως πειστική, προκαλούσε άγρια αντίδραση των φρουρών και την εξαρχής απαίτηση για όλα τα προηγούμενα. Με τον τρόπο αυτό, οι υπεύθυνοι του στρατοπέδου εξασφάλιζαν τη δημιουργία φανατισμένων “γενιτσάρων” (όπως τους αποκαλούσαν όσοι έμεναν αμετακίνητοι στα πιστεύω τους) που αδημονούσαν να οπλισθούν και να πάνε “εθνικά αναβαπτισμένοι” στο μέτωπο. (Βικιπαίδεια)

• Ελένη Φλέσσα, « Φλεσσαίικες  ρίζες από την Πολιανή Μεσσηνίας στην Καρυά Αργολίδας και η Ιστορία του τέως Δήμου Λυρκείας »,  υπό Έκδοση.