Feeds:
Άρθρα
Σχόλια

Posts Tagged ‘Πολιτισμός’

Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή – Ο δάσκαλος του Αϊνστάιν


 

Μια από τις σημαντικότερες μορφές της επιστημονικής διανόησης του 20ου αιώνα, ο Έλληνας μαθηματικός Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή έβαλε τα θεμέλια για πολυάριθμα λαμπερά επιτεύγματα, αλλά έζησε πάντα μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, ενώ η Ελλάδα, που τόσο πολύ αγαπούσε, κατάφερνε πάντα να τον πληγώνει. Γεννήθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 1873 στο Βερολίνο – εκεί εργαζόταν ως διπλωμάτης ο πατέρας του, Στέφανος Καραθεοδωρή, από την Ανατολική Θράκη – και πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου 1950 στο Μόναχο.

 

«Κύριοι, ζητήσατε να σας απαντήσω σε χίλια δυο πράγματα, κανείς όμως δεν θέλησε να ρωτήσει ποιος ήταν ο δάσκαλός μου, ποιος μου έδειξε και μου άνοιξε τον δρόμο προς την ανώτερη Μαθηματική Επιστήμη και έρευνα. Και για να μην σας κουράσω, σας λέω απλά, χωρίς περιστροφές, ότι μεγάλος μου δάσκαλος υπήρξε ο αξεπέραστος Έλληνας Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, στον οποίο, εγώ προσωπικά, αλλά και η Μαθηματική Επιστήμη, η Φυσική, η σοφία του αιώνα μας, του χρωστάμε τα πάντα…»

 

Με αυτή την αναφορά στον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή έκλεισε ο Αϊνστάιν την τελευταία συνέντευξη της ζωής του, το 1955. Ένιωθε πιθανότατα την ανάγκη να αποκαταστήσει, έστω και αργά, μια «αδικία» φέρνοντας στο προσκήνιο το έργο ενός ανθρώπου, που το όνομά του παρέμενε άγνωστο πέρα από τα όρια της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας.

Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή

Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή

Αντίθετα από το διάσημο «μαθητή» του, ο Καραθεοδωρή έμεινε πάντα στη σκιά δίνοντας ακόμη και αφορμή σε διάφορες θεωρίες συνομωσίας ότι αυτός ήταν που επινόησε την περίφημη θεωρία της σχετικότητας και ήταν οι τύψεις που οδήγησαν τον Αϊνστάιν (οποίος υποτίθεται ότι είχε υφαρπάξει του έργο του Καραθεοδωρή) να δηλώσει τα παραπάνω.

Ο ίδιος ο Καραθεοδωρή μιλούσε με υπερβολική μετριοφροσύνη για το έργο του: «Αι ιδικαί μου εργασίαι, δεν πρόκειται να ζήσουν πλέον των 15-25 ετών, δεν είναι εργασίαι του Αμπελ (Νορβηγός μαθηματικός) ή του Πυθαγόρα». Εδώ όμως έκανε λάθος ο «σοφός Έλλην του Μονάχου».

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή πέρα από την κλίση του στα μαθηματικά – «που έδειξε μαθητής ακόμη κερδίζοντας διάφορους διαγωνισμούς – είχε και την σπάνια τύχη να προέρχεται από μια πλούσια, κοσμοπολίτικη οικογένεια Φαναριωτών. Ο Στέφανος Καραθεοδωρή, εξάδερφος του πατέρα του, είχε ιδρύσει την Αυτοκρατορική Ιατρική Σχολή στην Τουρκία, ενώ ο γιος του (ξάδερφος δηλαδή του Κωνσταντίνου) διορίστηκε ηγεμόνας της Σάμου και αργότερα της Κρήτης.

Για να αφοσιωθεί όμως στα μαθηματικά έπρεπε να ξεπεράσει το εμπόδιο του πατέρα του, ο οποίος θεωρούσε ότι το επάγγελμα δεν είχε πολύ μέλλον. Η παραχώρησή του στο πατρικό πείσμα ήταν να σπουδάσει στη Στρατιωτική Σχολή του Βελγίου, από την οποία αποφοίτησε αξιωματικός του Μηχανικού. Ακολούθησαν σύντομη επίσκεψη στην Ελλάδα και μία εμπειρία δυο ετών στην Αίγυπτο – ως βοηθός μηχανικού- στο φράγμα του Ασουάν. Κι εκεί όμως συνέχισε να μελετά μαθηματικά συγγράμματα, ενώ έκανε και μετρήσεις στη κεντρική είσοδο της πυραμίδας του Χέοπα. Με την αυγή του 20ου αιώνα επιστρέφει στην Γερμανία, για να γραφτεί στο τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Βερολίνου.

Αυτό είναι το σημείο, που ένα από τα πιο λαμπερά μυαλά του 20ου αιώνα βρίσκεται στον κατάλληλο τόπο την κατάλληλη στιγμή. Στο Βερολίνο είχε καθηγητές τους μεγάλους μαθηματικούς Φρομπένιους, Σβαρτζ, Σμιντ, ενώ παρακολουθούσε μαθήματα φυσικής από τον περίφημο Μαξ Πλανκ. Αργότερα στο Γκέντιγκεν ήταν μαθητής των Χίλμπερτ (για πολλά χρόνια ανταγωνιστής του Αϊνστάιν στη μάχη της θεωρίας της σχετικότητας), Κλάιν και τον Μινκόφκσι.

Το 1895 αποδέχτηκε την πρόσκληση του θείου του Αλέξανδρου Καραθεοδωρή, γενικού διοικητή Κρήτης, και πήγε στα Χανιά. Εκεί γνωρίστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Στη συνέχεια πήγε στη Λέσβο, όπου μετείχε στη κατασκευή έργων οδοποιίας. Αυτή ήταν η πρώτη του επίσκεψη στην Ελλάδα.

Δέκα χρόνια αργότερα και αφού είχε δημοσιεύσει τη διδακτορική διατριβή του, χτύπησε τις πόρτες του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων ζητώντας να διδάξει. «Το πολύ πολύ να πας δάσκαλος σε ένα χωριό», τον πληροφόρησαν οι αρμόδιοι. Το 1908 παρουσιάζει την διδακτορική του διατριβή «Περί των ασυνεχών λύσεων στον λογισμό των μεταβολών», μία έρευνα που θα αποδειχτεί αργότερα πολύ σημαντική όχι μόνο για τα μαθηματικά, αλλά και για την επιστήμη γενικότερα.

Την ίδια χρονιά παντρεύτηκε στην Πόλη την Ευφροσύνη Καραθεοδωρή, μακρινή συγγενή του. Απέκτησαν δυο παιδιά, τη Δέσποινα και το Στέφανο. «Ήταν ένας γλυκός άνθρωπος με απύθμενες γνώσεις στη μουσική και στη ζωγραφική» θα θυμηθεί αργότερα η Δέσποινα. «Τα μαθηματικά δεν ήταν μόνο το όνειρό του, αλλά ο κόσμος του, η ζωή του όλη, για εμάς όμως ήταν απλώς ο πατέρας μας. Τρία χρόνια πριν πεθάνει συνειδητοποιήσαμε το μέγεθός του ως διάνοια…».

Άλμπερτ Αϊνστάιν

Άλμπερτ Αϊνστάιν

Ο Καραθεοδωρή γνωρίστηκε με τον Αϊνστάιν το 1915, όταν ο δεύτερος επισκέφτηκε το Πανεπιστήμιο του Γκέτιγκεν για μια σειρά διαλέξεων επάνω στη θεωρία του για την βαρύτητα και τη σχετικότητα. Η αλληλογραφία τους ξεκινά με μια επιστολή του Αϊνστάιν στις 6 Σεπτεμβρίου του 1916, όπου ζητάει την γνώμη του Καραθεοδωρή για συγκεκριμένα προβλήματα. Ο Καραθεοδωρή απάντησε τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς και ο Αϊνστάιν συνέχισε να ζητάει την βοήθεια του. Σε άλλη επιστολή σημειώνει: «Αγαπητέ συνάδελφε, βρίσκω θαυμάσιο τον υπολογισμό που κάνατε. Τώρα τα καταλαβαίνω όλα. […]. Αν θέλετε να μπείτε στον κόπο να μου εξηγήσετε και τους κανονικούς μετασχηματισμούς, θα έχετε βρει έναν ευγνώμονα και ευσυνείδητο ακροατή. Αν μάλιστα λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών τροχιών του χρόνου, θα υποκλιθώ ενώπιόν σας».

Ο Αϊνστάιν αναφερόταν συχνά στη θεωρία Καραθεοδωρή για τη θερμοδυναμική με ενθουσιασμό. «Είναι η μόνη φυσική θεωρία με τέτοιο οικουμενικό περιεχόμενο που είμαι πεπεισμένος ότι δεν πρόκειται ποτέ να ανατραπεί». Από την άλλη ο Καραθεοδωρή δημοσίευσε το 1924 τη μελέτη του «Σχετικά με την αξιωματική της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας». Η επικοινωνία τους δεν σταμάτησε ποτέ στο πέρασμα του χρόνου. 

Το Σεπτέμβριο του 1919 συναντιέται ξανά με τον Ελευθέριο Βενιζέλο στο Παρίσι και του αναπτύσσει της απόψεις του για την ίδρυση ενός ελληνικού πανεπιστημίου στη Σμύρνη. Τα επιχειρήματά του πείθουν απόλυτα το Βενιζέλο και τον Αύγουστο του 1920 αποφασίζεται η ίδρυση Πανεπιστημίου της Ιωνίας με πρωτεργάτη τον ίδιο τον Καραθεοδωρή. Όταν παρουσιάστηκε στον αρμοστή της Σμύρνης, τον Αριστείδη Στεργιάδη, έναν ιδιόρρυθμο άνθρωπο, εκείνος τον αποπήρε λέγοντας: «Είσθε νέος, πολύ νέος».

Ο Καραθεοδωρή όμως του απάντησε με ετοιμότητα: «κύριε Αρμοστά, τούτο αποτελεί πράγματι μειονέκτημα. Να είσθε βέβαιος όμως ότι αυτό θα ελαττούται ημέραν την ημέρα».

Το «Ιωνικό Πανεπιστήμιο της Σμύρνης» ήταν ένα όνειρο που τελείωσε με την καταστροφή της Σμύρνης, δυο χρόνια μετά. Ο Καραθεοδωρή φυγάδευσε τη οικογένειά του και έμεινε πίσω για να σώσει ό,τι μπορούσε από τη βιβλιοθήκη και τα εργαστήρια του Πανεπιστημίου. Έπειτα ήρθε στην Αθήνα ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο και στο Πολυτεχνείο. Άντεξε δυο χρόνια προσπαθώντας να διδάξει μαθηματικά σε πρωτοετείς φοιτητές, οι οποίοι συχνά ξεσπούσαν σε διαμαρτυρίες αδυνατώντας να καταλάβουν τις παραδόσεις του καθηγητή τους.

Το 1928 ο Καραθεωρή γίνεται ο πρώτος επισκέπτης καθηγητής στο Χάρβαρντ, ενώ ταυτόχρονα είναι προσκεκλημένος της Αμερικάνικης Μαθηματικής Εταιρίας για μια σειρά διαλέξεων σε 20 αμερικανικά πανεπιστήμια. Όταν τελειώνουν οι διαλέξεις το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ έχει έτοιμη την πρόταση για να τον κρατήσει στην Αμερική, αλλά εκείνος προτιμά να επιστρέψει στο Μόναχο το 1932. Συνέχισε μέχρι το τέλος να ζει και να εργάζεται στη Γερμανία. Η τελευταία επιστημονική τοποθέτησή του έγινε στο Μαθηματικό Συμπόσιο του Μονάχου το Δεκέμβριο του 1949, δυο μήνες πριν τον θάνατό του.

Το 1930 ο Βενιζέλος τον καλεί και πάλι στην Ελλάδα και του αναθέτει καθήκοντα κυβερνητικού επιτρόπου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και την οργάνωση του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Δυο χρόνια μετά η κυβέρνηση Βενιζέλου καταρρέει και ο Καραθεοδωρή επιστρέφει ξανά στην Γερμανία. Παρά τις δυσάρεστες εμπειρίες του από τη μακρινή πατρίδα, η αγάπη του γι’ αυτήν έμεινε αναλλοίωτη. Όπως αφηγείται η κόρη του: «Ο πατέρας μου μας μεγάλωσε σαν Έλληνες. Στη Γερμανία, όταν με ρωτούσαν από πού είμαι, έλεγα με καμάρι ότι είμαι από την Ελλάδα, γιατί τότε τη θαύμαζαν την Ελλάδα…».

Ο Καραθεοδωρή ασχολήθηκε με όλους του κλάδους των Μαθηματικών, ενώ σημαντική ήταν η συμβολή του στη φυσική σε τομείς όπως η θερμοδυναμική, η γεωμετρική οπτική και η μηχανική. Οι μελέτες του στη Γεωμετρική Οπτική οδήγησαν σε εφαρμογές τόσο αξιόλογες, ώστε ένα σύστημα τηλεσκοπίων στο γνωστό αστεροσκοπείο του όρους Πάλομαρ έχει βασιστεί σε αυτές. Ο Καραθεοδωρή ασχολήθηκε και με την Αρχαιολογία. Οι μελέτες του αναφέρονται σε κατασκευές της αρχαίας Ελλάδας και της αρχαίας Αιγύπτου. Μια πρωτότυπη εργασία του, που δημοσιεύτηκε το 1937 στην «αρχαιολογική εφημερίδα», αναφέρεται στις αρχιτεκτονικές καμπύλες του Παρθενώνα.

Εκατό χρόνια μετά τη γέννησή του, το 1973, γιορτάστηκε σε όλο τον κόσμο της επιστήμης ως «Έτος Καραθεοδωρή». Ο Καραθεοδωρή «ανακαλύφτηκε» πια ακόμη και στην Ελλάδα, με μεγάλη φυσικά καθυστέρηση. Στις 30 Αυγούστου 2008 η πολιτεία με μια πανηγυρική τελετή παρέδωσε, μέσω του Υπουργείου Παιδείας, 39 χειρόγραφες επιστολές του «σοφού του Μονάχου» στο Δήμο Κομοτηνής. Εκεί βρίσκεται το Μουσείο Καραθεοδωρή και περιμένει τα εγκαίνιά του. Ποτέ δεν είναι αργά.

 

Αλέξης Τότσικας

 «Η Έσχατη Πλάνη», έκδοση, Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού, Άργος, 2012.

Read Full Post »

Παρουσίαση του βιβλίου η «Έσχατη Πλάνη»


 

Η Έσχατη Πλάνη

Η Έσχατη Πλάνη

Το νέο βιβλίο του Αλέξη Τότσικα «Η Έσχατη Πλάνη», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από την Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού, παρουσιάζεται την Πέμπτη 3 Ιανουαρίου 2013 στις 7 το βράδυ στην αίθουσα του Επιμελητηρίου Αργολίδας, Κορίνθου 23 στο Άργος.  Πρόκειται για ένα βιβλίο που περιέχει 40 ενδιαφέροντα κείμενα, 20 για την κοινωνία, με τα οποία δίνονται απαντήσεις στο ερώτημα «πώς φτάσαμε στη σημερινή κρίση» και 20 για την παιδεία, στα οποία προσδιορίζεται το μέλλον της παιδείας και το σχολείο του μέλλοντος.

Το βιβλίο θα παρουσιάσουν δύο νέοι επιστήμονες, που κατάγονται από το Άργος και διαπρέπουν ο καθένας στον τομέα του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ο Στέλιος Μιχαλόπουλος, καθηγητής στο πανεπιστήμιο Brown της Βοστόνης, και η Ελισάβετ Γεωργίου, ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια και μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων. Στην εκδήλωση θα μιλήσει και ο συγγραφέας του βιβλίου Αλέξης Τότσικας.

 

Στέλιος Μιχαλόπουλος

 

Στέλιος Μιχαλόπουλος

Στέλιος Μιχαλόπουλος

Ο Στέλιος Μιχαλόπουλος γεννήθηκε στο Άργος, όπου τελείωσε και τη βασική  πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Φοίτησε κατόπιν στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών και πήρε πτυχίο με άριστα από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συνέχισε τις σπουδές του με υποτροφία στην Αμερική και απέκτησε διδακτορικό in Economics from Brown University, στα Οικονομικά το 2008 από το πανεπιστήμιο Brown της Βοστόνης.

Μετά την ολοκλήρωση του διδακτορικού του, εντάχθηκε στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Tufts ως Επίκουρος Καθηγητής. Την περίοδο 2010-2011 διετέλεσε μέλος της Deutsche Bank στο Institute for Advanced Study του Princeton. Και από τον Ιανουάριο του 2012 είναι Επίκουρος Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Brown των ΗΠΑ και ερευνητής στο Τμήμα του Εθνικού Γραφείου Οικονομικών Ερευνών (NBER). Τα πρωτογενή ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στους τομείς της πολιτικής οικονομίας, την ανάπτυξη, καθώς και τα οικονομικά του πολιτισμού. Πρόσφατη δουλειά του είναι η μελέτη ορισμένων περιοχών, που έχουν περισσότερες γλώσσες από άλλες, το πώς αυτό έχει επηρεάσει την οικονομική ανάπτυξη και γιατί ο Ισλαμισμός υπάρχει σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές. Έχει δημοσιεύσεις σε έγκριτα οικονομικά περιοδικά, συμπεριλαμβανομένης της Αmerican Economic Review, Econometrica, και το Journal of Economic Theory.

 

Ελισάβετ Γεωργίου

 

Ελισάβετ Γεωργίου

Ελισάβετ Γεωργίου

Η Ελισάβετ Γεωργίου είναι ψυχολόγος – σύμβουλος καριέρας. Γεννήθηκε στο Άργος, όπου τελείωσε και τη βασική της εκπαίδευση. Αποφοίτησε από το Πρόγραμμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο στην Οργανωτική & Οικονομική Ψυχολογία από το Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει παρακολουθήσει πλήθος σεμιναρίων σε διάφορες ψυχολογικές κατευθύνσεις.

Έχει εργαστεί 12 χρόνια ως σύμβουλος επιχειρήσεων στις εταιρείες ICAP και KPMG, όπου ασχολήθηκε με έρευνες αγοράς, εξεύρεση και επιλογή στελεχών, έρευνες αποδοχών και παροχών και κυρίως με τις υπηρεσίες επαγγελματικής επανατοποθέτησης στελεχών από διάφορους κλάδους και ιεραρχικά επίπεδα. Το ίδιο διάστημα από το 2006 ασκεί το επάγγελμα του ψυχολόγου και συνεργάστηκε για δύο χρόνια με ιδιωτικό σχολείο και με ένα σύλλογο καρκινοπαθών στον οποίο συνεχίζει ως σήμερα την ψυχολογική υποστήριξη των ασθενών. Παράλληλα εργάζεται ως ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια και είναι μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων.

Από το Γενάρη του 2010 ίδρυσε και διευθύνει το Be Your Self, ενώ παράλληλα από το Μάρτιο του 2010 συνεργάζεται ως εξωτερικός συνεργάτης, εξειδικευμένη στα προγράμματα επαγγελματικής επανατοποθέτησης με την εταιρεία Randstad.

 

Read Full Post »

Δημοτική Βιβλιοθήκη Ερμιόνης – Εορταστικές εκδηλώσεις


 

 

Δημοτική Βιβλιοθήκη Ερμιόνης Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Ερμιόνης «ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ» για πέμπτη χρονιά γίνεται « παραμυθότοπος» για μικρά και μεγάλα παιδιά. Ένα γιορταστικό, εκπαιδευτικό, ψυχαγωγικό πρόγραμμα με αφηγήσεις παραμυθιών, προβολές ταινιών, μουσική, εικαστικές δραστηριότητες.

Καλούμε μικρούς και μεγάλους «να ταξιδέψουμε», μέσα σε χριστουγεννιάτικη  ατμόσφαιρα και γιορτινή διάθεση.

 

Το  π ρ ό γ ρ α μ μ α:

  • Πέμπτη 27-12-12, η κ. Ειρήνη Λαλούση αφηγείται το παραμύθι «Φρικαντέλα, η μάγισσα που μισούσε τα κάλαντα» του Ε. Τριβιζά.
  • Παρασκευή 28-12-12, η ταινία «Τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα του Μίκυ». 
  • Σάββατο 29-12-12,η κ. Μαρία Παυλίδου αφηγείται το ουκρανικό παραδοσιακό παραμύθι «Το γάντι». 
  • Τετάρτη 2-1-13, η ταινία «Η βασίλισσα του χιονιού». 
  • Πέμπτη 3-1-13,η κ. Ελίνα Μπαϊρακτάρη μας διαβάζει: «Στο Χριστό, στο κάστρο» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.
  • Παρασκευή 4-1-13, η ταινία «Πινόκιο».

Όλες οι εκδηλώσεις αρχίζουν στις 5 μ.μ.

Δημοτική βιβλιοθήκη Ερμιόνης «Απόστολος Γκάτσος» τηλ.2754 0 32416

Read Full Post »

Ο Βενιαμίν Λέσβιος και η Ευρωπαϊκή Σκέψη του δεκάτου ογδόου αιώνα


 

 

 Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου, «Ο Βενιαμίν Λέσβιος και η Ευρωπαϊκή Σκέψη του δεκάτου ογδόου αιώνα», Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, σελ. 332, Αθήνα, 2003.

 

Τα τελευταία χρόνια, όλο και πιο έντονη φανερώνεται η μέριμνα των μελετητών, ιστορικών και φιλοσόφων, ν’ αποδώσουν στη νεότερη ελληνι­κή φιλοσοφική σκέψη τις πραγματικές της διαστάσεις στο πλαίσιο της συνεχούς ροής των ελληνικών πραγμάτων· η συγκομιδή από μελέτες και βιβλία, που διερευνούν τον νεοελληνικό φιλοσοφικό στοχασμό, δεν είναι μικρή την τελευταία εικοσιπενταετία. Ωστόσο, άφθονο και ανεκμετάλλευ­το παραμένει ακόμη το χειρόγραφο υλικό φιλοσοφικών έργων γραμμένων από Έλληνες λογίους της Τουρκοκρατίας και ακόμη λείπουν – είκοσι χρόνια μετά την υποστήριξη της διατριβής αυτής – εξειδικευμένες εργασίες που να παρουσιάσουν και να εκτιμήσουν την ιστορική παρουσία όσο και τη φιλοσοφική προσφορά του εξεταζομένου στοχαστή.

Αντικείμενο της διατριβής αυτής αποτελεί η προσωπικότητα και ο στο­χασμός του Βενιαμίν Λεσβίου, διακεκριμένου μαθηματικού, φυσικού και φιλοσόφου. Ηγετική μορφή της ελληνικής παιδείας στην καμπή του δεκά­του ογδόου αιώνα μπορεί να θεωρηθεί το σημαντικότερο φιλοσοφικό πνεύμα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού· υπήρξε φορέας μιας κυρίαρχης ευρωπαϊκής πολιτισμικής κίνησης, όπως ήταν ο Διαφωτισμός, του οποί­ου η διείσδυση στον ελληνικό και στον βαλκανικό χώρο βρισκόταν τότε στην κορύφωσή της. Ο σεβαστός αυτός Διδάσκαλος του Γένους βίωσε βίαιες αντιδράσεις για τις νεωτεριστικές του θέσεις και δίδαξε σε ελληνι­κά ακαδημαϊκά ιδρύματα τη φιλοσοφία των Γάλλων Ιδεολόγων, της οποί­ας ήταν οπαδός όπως και ο Αδαμάντιος Κοραής.

 

Ο Βενιαμίν Λέσβιος και η Ευρωπαϊκή Σκέψη του δεκάτου ογδόου αιώνα

Ο Βενιαμίν Λέσβιος και η Ευρωπαϊκή Σκέψη του δεκάτου ογδόου αιώνα

 

Σημαντικός λόγιος της τελευταίας περιόδου της Τουρκοκρατίας, ο Βενιαμίν Λεσβίος, με πλούσιο συγγραφικό έργο, άφησε φιλοσοφικά συγ­γράμματα, από τα οποία ως πρόσφατα ανέκδοτα ήσαν τα Στοιχεία Ηθικής. Η κριτική έκδοση του έργου αυτού, την οποία πραγματοποίησα, υπήρξε πολύχρονη· από την αναστροφή μου αυτή, διαπίστωσα με τρόπο άμεσο τόσο το πνευματικό και ηθικό μέγεθος της προσωπικότητας του όσο και την πολύ συχνή διάθλαση του προβληματισμού των συγχρόνων του Ευρωπαίων φιλοσόφων στη σκέψη του. Για τούς δυο αυτούς λόγους θεώ­ρησα, ότι άξιζε να μελετηθεί συστηματικά η ζωή και το έργο του Βενιαμίν σε συνάρτηση όχι μόνο με τη συγκεκριμένη εκείνη ιστορική στιγμή του νεό­τερου ελληνισμού την οποία έζησε, αλλά και με τα τότε φιλοσοφικά ρεύ­ματα που επικρατούσαν στη Δυτική Ευρώπη.

Η προσωπικότητα του Βενιαμίν Λεσβίου, που βασικό στοιχείο της ήταν ο συνδυασμός της θεωρίας με την επαναστατική πράξη, η συνέπεια διδασκαλίας και ζωής, ξεπερνά τα όρια ενός απλού διδασκάλου και λογί­ου. Ως άνθρωπος της δράσης προσχώρησε με ενθουσιασμό στη Φιλική Εταιρεία και έλαβε μέρος στις πρώτες Εθνοσυνελεύσεις και σε σημαντικές αποστολές της Ελληνικής Επανάστασης· εμφανίζεται ως ένας πνευματι­κός ηγέτης του Αγώνα, που με πλήρη συναίσθηση της ιστορικής του ευθύ­νης, τον προετοίμασε πνευματικά με τη φιλοσοφική υπεράσπιση της ανθρώπινης αξίας και ελευθερίας. Ο προβληματισμός του για την ελευθε­ρία και τη δημοκρατία αναγγέλλει ακόμη τον φιλελευθερισμό του δεκάτου ενάτου αιώνα στην Ελλάδα. Τα περιστατικά της πολυκύμαντης ζωής του, σφραγισμένα από κοινωνικές, πολιτικές όσο και πολιτισμικές διαπλοκές, προσφέρουν έδαφος για τη μελέτη των επιδράσεων του Διαφωτισμού στη νεοελληνική πολιτισμική ζωή, της σύζευξης δηλ. μιας κυρίαρχης μορφής πολιτισμού με εθνικά στοιχεία, της ανανέωσης με την παράδοση.

Για τον λόγο αυτόν, η αποτίμηση του στοχασμού του Βενιαμίν θα παρέμενε ελλιπής χωρίς τη διερεύνηση των σχέσεων του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και της ευρωπαϊκής σκέψης του δεκάτου ογδόου αιώνα. Η διερεύνηση αυτή αποτελεί το πρώτο μέρος της εργασίας μας και, χωρίς να είναι εξαντλητική, έχει έναν κατατοπιστικό χαρακτήρα, με σκοπό να χαρα­χθεί το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο αναπτύχθηκε η σκέψη του. Αν η βιβλιογραφία γύρω από τη ζωή και το έργο του Βενιαμίν είναι αρκετά σημαντική, μια επανεξέταση της δεν θεωρήθηκε περιττή· αρκετά γεγονότα της ζωής του δεν είχαν ακόμη διασαφηνισθεί και επιβαλλόταν νέα θεώρη­ση ολόκληρου του σχετικού υλικού για να αξιοποιηθούν και συσχετισθούν στοιχεία τα οποία πρόσφατα ήρθαν στο φως της δημοσιότητας και δεν είχαν συγκρατήσει την προσοχή προγενεστέρων μελετητών. Έτσι, στο δεύ­τερο μέρος της εργασίας μας γίνεται κυρίως προσπάθεια ν ‘αποσαφηνι­σθούν και να ερμηνευθούν γεγονότα της ζωής και της δράσης του Λεσβίου λογίου στις Κυδωνιές, στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες καθώς και στην περίοδο της Αρμοστείας του στο Αιγαίο στους πρώτους επαναστατικούς χρόνους.

Στο τρίτο μέρος της εργασίας μας, όπου εφαρμόζουμε διεπιστημονικές συγκριτικές μεθόδους έρευνας γίνεται ανάλυση της σκέψης του Βενιαμίν, κυρίως με την ανίχνευση των πηγών του και τον συσχετισμό ανάμεσα στις ιδέες του με εκείνες άλλων φιλοσόφων της εποχής του. Καινοτόμος στις φιλοσοφικές και επιστημολογικές του αντιλήψεις, ο Βενιαμίν, ερευνητι­κός όσο και δημιουργικός, άφησε ένα έργο, το οποίο, αν και προοριζόταν για σχολική χρήση, είναι καθαυτό σημαντικό για την απόρριψη του δογ­ματισμού και τη χειραφέτηση της ανθρώπινης νόησης. Το έργο αυτό αγκα­λιάζει όλον το χώρο του επιστητού, σύμφωνα με το εννοιολογικό περιε­χόμενο του όρου φιλοσοφία την εποχή του Διαφωτισμού. Όταν αναφερό­μαστε στη σκέψη του Βενιαμίν Λεσβίου, εννοούμε τους εξής κλάδους του επιστητού: μεταφυσική, γνωσιολογία, γλωσσολογία, κοσμολογία, φυσική θεολογία, ηθική και πολιτική σκέψη, παιδαγωγικές ιδέες. Η θεματική αυτή κατανομή του περιεχομένου του φιλοσοφικού του λόγου υπαγορεύεται μέσα από τα ίδια του τα έργα, άλλα εκδεδομένα και άλλα ανέκδοτα.

Στο επίμετρο της εργασίας μελετούνται περισσότερα από ενενήντα χει­ρόγραφα, σκορπισμένα τα περισσότερα σε διάφορες βιβλιοθήκες της Ελλάδας και του εξωτερικού υπογραμμίζοντας, όσο αυτό υπήρξε δυνατό, τις ιδιοτυπίες του κάθε χειρογράφου. Η εργογραφία του Βενιαμίν και η χειρόγραφη παράδοσή της δεν έχουν ακόμη γίνει αντικείμενο μελέτης, απαραίτητης ωστόσο, για την προσέγγιση του έργου του. Επίσης αναδη­μοσιεύονται κείμενα του Βενιαμίν από τον Λόγιο Ερμή· το πρώτο ανάγε­ται στο 1813 και αφορά στη συζήτηση γύρω από το ζήτημα του θερμογό­νου, το δεύτερο αποτελεί τον εναρκτήριο λόγο του περί παιδείας στην Ακαδημία του Βουκουρεστίου το 1818- το τρίτο είναι ο πρόλογος των Στοιχείων της Μεταφυσικής (Βιέννη 1820).

Το αρχικό κείμενο της μελέτης αυτής υποστηρίχθηκε ως διδακτορική διατριβή στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τον Φεβρουάριο του 1983· στην τωρινή του μορφή το κείμενο αυτό έχει διασκευασθεί, έχει εμπλουτισθεί από τις προσκτήσεις της έρευνας στα χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από την πρώτη συγγραφή και έχει ενημερωθεί βιβλιογραφικά όπου θεωρήθηκε αναγκαίο […]

 

Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου

 

Διαβάστε ακόμη:

Read Full Post »

Αλέξης Τότσικας, «Η Έσχατη Πλάνη»


 

 

Αλέξης Τότσικας, «Η Έσχατη Πλάνη», έκδοση, Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού, Άργος, 2012, 212 σελίδες.

 40 κείμενα για την κοινωνία και την παιδεία

 

Οι καταστροφές παραμονεύουν στη γωνία. Οι παππούδες µας προκάλεσαν τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι γονείς µας τον Εµφύλιο και τη χούντα, η γενιά του Πολυτεχνείου ευθύνεται για τη διαφθορά και το Μνημόνιο. Σε κάθε περίπτωση όμως υπάρχει μια πρόοδος: ο Εµφύλιος ήταν µικρότερο κακό από τη Μικρασιατική Καταστροφή, η δικτατορία µικρότερο από τον Εµφύλιο, η σημερινή οικονοµική καταστροφή ελαφρύτερη δοκιμασία από τη χούντα και την εισβολή στην Κύπρο. Η τρέχουσα κρίση θα αναμορφώσει αναπόφευκτα τα πράγματα είτε προς το χειρότερο είτε προς το καλύτερο…

Θα χρειασθεί να ξεβολευτούμε άγρια και να αναζητήσουμε λύσεις, που για πολλούς φαντάζουν αδύνατες. Πρέπει να ανακαλύψουμε και πάλι τις αξίες της δημιουργικής και σκληρής εργασίας και να αναπτύξουμε τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα στη Γεωργία, την Ενέργεια, την Τεχνολογία, τον Τουρισμό και τη Ναυτιλία, που αποτελούσαν ανέκαθεν τα ισχυρά όπλα της ελληνικής οικονομίας…

 

Η Έσχατη Πλάνη

Η Έσχατη Πλάνη

 

Πρέπει να μαθαίνουμε τους νέους να μαθαίνουν και όχι να ξέρουν ό,τι ξέρουμε εμείς! Καμιά γενιά στη νεότερη ιστορία δεν έζησε με τους όρους της προηγούμενης. Πολύ περισσότερο σε εποχές ραγδαίων εξελίξεων, όπου η γνώση και η επιστημονική πρόβλεψη δεν ξεπερνά τον ορίζοντα μιας πενταετίας…

Αυτά θα γίνουν με δασκάλους, που έχουν την έμπνευση ή το θάρρος να ενώσουν τα θρανία της τάξης ανά δύο και να σχηματίσουν διάταξη με τετραμελείς ομάδες, που είναι απαραίτητη για την ομαδοσυνεργατική διδασκαλία. Γιατί μόνο έτσι θα φύγουν από τη λογική του «μη μιλάτε μεταξύ σας» και θα πουν στους μαθητές «μιλήστε μεταξύ σας, συνεργαστείτε, διατυπώστε ερωτήματα και βρείτε τις απαντήσεις». Έτσι θα μάθουν να εργάζονται και να συνεργάζονται, να κοιτούν το πρόσωπο και όχι την πλάτη του συμμαθητή τους, θα βρουν το θάρρος να πουν τη γνώμη τους και τη δύναμη να δεχτούν ή να αντικρούσουν τη γνώμη του συμμαθητή τους.

(Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

Read Full Post »

Από το χριστόξυλο στο χριστουγεννιάτικο δέντρο


 

  

Το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι ένα έθιμο ιδιαίτερα διαδεδομένο σε ολόκληρο τον πλανήτη. Κάθε χρόνο, κάθε σπίτι στήνει το δικό του δέντρο, ένα φυσικό ή τεχνητό έλατο, και το στολίζει με λαμπιόνια και πολύχρωμα στολίδια. Πότε, πώς και γιατί χρησιμοποιήθηκε σαν σύμβολο το χριστουγεννιάτικο δέντρο, που στολίζουμε κάθε χρόνο; Από πού προέρχεται το έθιμο; Πότε ήρθε στην Ελλάδα; Τι συμβολίζει το αστέρι στην κορυφή και τι η φάτνη στη ρίζα του; Γιατί σε κάποια μέρη στολίζουν «ένα καραβάκι»; Τι είναι το «χριστόξυλο»;

Στολίδια

Στολίδια

Οι πρόγονοι του Χριστουγεννιάτικου δέντρου μπορούν να αναζητηθούν στα ειδωλολατρικά έθιμα της λατρείας των δέντρων. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές η παράδοση να στολίζονται δέντρα ή κομμάτια δέντρων υπήρχε σε όλες τις θρησκείες από την αρχαιότητα. Τα δέντρα μεταφέρονταν μέσα στα σπίτια και οι άνθρωποι τα στόλιζαν, για να εξασφαλίσουν καλή σοδειά τον επόμενο χρόνο. Πολύ πριν από την έλευση του Χριστιανισμού φυτά και δέντρα, που παρέμεναν πράσινα όλο το χρόνο, είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους ανθρώπους μέσα στο χειμώνα. Οι αρχαίοι λαοί κρεμούσαν αειθαλή κλαδιά πάνω από τις πόρτες και τα παράθυρά τους, γιατί πίστευαν ότι κάτι τέτοιο κρατάει μακριά μάγισσες, φαντάσματα, κακά πνεύματα και ασθένειες.

Πολλοί αρχαίοι πίστευαν ότι ο ήλιος ήταν ένας θεός και ότι ο χειμώνας ερχόταν κάθε χρόνο, επειδή ο θεός ήλιος είχε αρρωστήσει και ήταν αδύναμος. Γι αυτό και γιόρταζαν το ηλιοστάσιο, επειδή αυτό σήμαινε ότι επιτέλους ο θεός ήλιος θα γινόταν καλά. Το χειμερινό ηλιοστάσιο, η μικρότερη ημέρα και η μεγαλύτερη νύχτα του έτους, πέφτει στις 21 προς 22 Δεκεμβρίου. Τα αειθαλή κλαδιά υπενθύμιζαν στους ανθρώπους όλα τα πράσινα φυτά που φυτρώνουν πάλι, όταν ο ήλιος γίνεται ξανά δυνατός την άνοιξη και το καλοκαίρι.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι λάτρευαν το θεό Ρα και τον παρίσταναν με κεφάλι γερακιού και ένα φλεγόμενο δίσκο στο στέμμα του. Στο ηλιοστάσιο οι Αιγύπτιοι γέμιζαν τα σπίτια τους με κλαδιά φοίνικα, που συμβόλιζαν γι’ αυτούς το θρίαμβο της ζωής επί του θανάτου. Στη Βόρεια Ευρώπη οι μυστηριώδεις Δρυίδες, ιερείς των αρχαίων Κελτών, διακοσμούσαν τους ναούς τους με αειθαλή κλαδιά ως σύμβολα της αιώνιας ζωής. Και οι άγριοι Βίκινγκ στη Σκανδιναβία πίστευαν ότι τα αειθαλή φυτά ήταν τα αγαπημένα του θεού του ήλιου.

Οι αρχαίοι Ρωμαίοι γιόρταζαν το ηλιοστάσιο με τα Σατουρνάλια, μία γιορτή προς τιμήν του Κρόνου (Saturn), θεού της γεωργίας και του τρύγου, και γνώριζαν ότι το ηλιοστάσιο σήμαινε πως σύντομα τα αγροκτήματα και τα περιβόλια θα γίνονταν πράσινα και γόνιμα. Για να γιορτάσουν μάλιστα το γεγονός, διακοσμούσαν τα σπίτια και τους ναούς τους με αειθαλή κλαδιά.

Τον 4ο αιώνα μ.Χ. η 25η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως η μέρα της Γέννησης του Χριστού και ταυτόχρονα ως πρώτη μέρα του χρόνου. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι τα Χριστούγεννα γιορτάζονταν στη Ρώμη στις 25 Δεκεμβρίου από το 336. Στα Σατουρνάλια  οι Ρωμαίοι στόλιζαν διαφόρων ειδών δέντρα με κεριά και άλλα στολίδια (πιθανότητα καρύδια, φαγώσιμα κ.λ.π.).

 

Χριστουγεννιάτικο δέντρο, σκίτσο.

Χριστουγεννιάτικο δέντρο, σκίτσο.

 

Η αρχή του εθίμου του χριστουγεννιάτικου δέντρου τοποθετείται στις αρχές του 8ου αι. μ.Χ. και έχει τις ρίζες του στη Γερμανία, σε προχριστιανικούς πολιτισμούς. Την περίοδο αυτή ο Άγιος Βονιφάτιος εξαπλώνει το χριστιανισμό στη Φραγκική αυτοκρατορία και στην προσπάθειά του να εκχριστιανίσει τις γερμανικές φυλές εισάγει την έννοια της Αγίας Τριάδας.  Σύμφωνα με την αγγλική παράδοση ο Άγγλος ιερομόναχος παρευρίσκονταν σε μια τελετή παγανιστών, οι οποίοι σύμφωνα με την παράδοση επρόκειτο να θυσιάσουν ένα παιδί κάτω από μια βελανιδιά. Ο ιερομόναχος θέλοντας να σώσει το παιδί και να σταματήσει την τελετή έδωσε μια γροθιά στη βελανιδιά. Αμέσως ξεπήδησαν φλόγες και τύλιξαν το δέντρο. Το δέντρο αυτό ήταν το δέντρο της ζωής και αναπαριστούσε τη ζωή του Χριστού. Έτσι αντικαθιστά τη βελανιδιά, που λάτρευαν οι αρχαίες Γερμανικές φυλές, με το έλατο, που έγινε χριστιανικό και χριστουγεννιάτικο σύμβολο, λόγω του κωνοειδούς, τριγωνικού σχήματός του. Το έλατο έγινε εύκολα αποδεκτό από τους χριστιανούς σαν σύμβολο χριστιανικό και ειδικότερα σαν σύμβολο των Χριστουγέννων.

Στους Γερμανούς αποδίδεται και η έναρξη της παράδοσης του χριστουγεννιάτικου δέντρου, όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Ο μύθος λέει ότι στις αρχές του 16ου αιώνα στη Γερμανία συνδύασαν δύο έθιμα. Το πρώτο ήταν το δέντρο του Παραδείσου, ένα έλατο διακοσμημένο με μήλα, που συμβόλιζε το Δέντρο της Γνώσης στον Κήπο της Εδέμ. Το δεύτερο έθιμο ήταν το Φως των Χριστουγέννων, ένα μικρό πλαίσιο σε σχήμα πυραμίδας διακοσμημένο με γυάλινες σφαίρες, χρυσόχαρτο και ένα κερί στην κορυφή, που ήταν το σύμβολο της γέννησης του Χριστού.

Οι ευσεβείς χριστιανοί έβαλαν διακοσμημένα δέντρα στα σπίτια τους αλλάζοντας τα μήλα με χρυσές σφαίρες από χαρτί και με το Φως τοποθετημένο στην κορυφή του δέντρου δημιούργησαν το δέντρο που γνωρίζουμε σήμερα. Όταν τα δέντρα ήταν λιγοστά, έφτιαχναν πυραμίδες από ξύλο και τις διακοσμούσαν με κλαδιά και κεριά. 

Φυσικά στο πέρασμα των αιώνων το νόημα του χριστουγεννιάτικου δέντρου πήρε αναρίθμητες μορφές. Αρχικά το δέντρο-σύμβολο άρχισε να γεμίζει με διάφορα χρήσιμα είδη καθημερινής χρήσης, για να συμβολίσει την ευτυχία, που κρύβει για τον άνθρωπο η γέννηση του Χριστού. Σύμφωνα με ερευνητές τα πρώτα στολίδια ήταν συσκευασμένα φαγητά, είδη ρουχισμού ή άλλα χρήσιμα είδη, που στο πέρασμα των χρόνων και με την άνοδο του βιοτικού επιπέδου εξελίχθηκαν μόνο σε διακοσμητικά αντικείμενα.

Στην κορυφή του συνήθως τοποθετείται ένα αστέρι, που συμβολίζει το αστέρι της Βηθλεέμ ή ένας άγγελος, που συμβολίζει τις στρατιές των αγγέλων. Στο κάτω μέρος του δένδρου τοποθετείται μία φάτνη, που αναπαριστά το στάβλο, όπου γεννήθηκε ο Θεάνθρωπος. Στη διάρκεια του 17ου αι. συναντάμε τα δένδρα μπροστά στα σπίτια, διακοσμημένα με φαγώσιμα, ρούχα και άλλα είδη, που συμβολίζουν τα θεία δώρα. Αργότερα το δένδρο πήρε και τη θέση της “Δωροθήκης”, του χώρου δηλαδή όπου τοποθετούσαν οι συγγενείς και φίλοι τα δώρα τους ο ένας για τον άλλο.

Μαρτίνος Λούθηρος

Μαρτίνος Λούθηρος

Τα πολυάριθμα λαμπιόνια, που στις μέρες μας κοσμούν το χριστουγεννιάτικο δέντρο, αντικατέστησαν τα αναμμένα κεριά που παλαιότερα τοποθετούνταν. Ο Μαρτίνος Λούθηρος, Προτεστάντης μεταρρυθμιστής του 16ου αιώνα, ήταν ο πρώτος που έβαλε αναμμένα κεριά στο δέντρο. Περπατώντας προς το σπίτι του ένα χειμωνιάτικο βράδυ θαύμασε τη λάμψη των άστρων μέσα από τα δέντρα. Για να αναπαραστήσει το σκηνικό και για την οικογένειά του, έστησε ένα δέντρο στο κεντρικό δωμάτιο του σπιτιού του και κρέμασε πάνω στα κλαδιά του αναμμένα κεριά.

Το έθιμο του φωτισμού του δένδρου με κεριά γινόταν αιτία για πολλά ατυχήματα. Έτσι, μέχρι να εφευρεθούν τα ηλεκτρικά φωτάκια, οι προνοητικοί είχαν και έναν κουβά νερό κάτω από το δέντρο για τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Το 1882 το πρώτο ηλεκτρικά φωτισμένο Χριστουγεννιάτικο δέντρο του κόσμου στολίσθηκε στη Νέα Υόρκη, στην κατοικία του Έντουαρτ Τζόνσον, συναδέλφου του εφευρέτη του ηλεκτρικού λαμπτήρα Τόμας Έντισον.

Στην Ελλάδα πρόδρομος του χριστουγεννιάτικου δέντρου ήταν το παραδοσιακό Χριστόξυλο ή Δωδεκαμερίτης. Χριστόξυλο ονομάζεται το πρώτο ξύλο που θα καεί στο τζάκι την παραμονή των Χριστουγέννων. Κάθε Χριστούγεννα ο πατέρας ή ο παππούς κάθε οικογένειας ψάχνει στα δάση ή στα χωράφια ένα μεγάλο γερό κούτσουρο από πεύκο ή ελιά κυρίως, που θα μπει στο τζάκι, αφού καθαριστεί επιμελώς το τζάκι και η καμινάδα του. Σε κάποιες περιοχές το χριστόξυλο προέρχεται από δέντρο με αγκάθια, όπως η αγριαχλαδιά (γκορτσιά).

Τα αγκαθωτά δέντρα, κατά τη λαϊκή αντίληψη, απομακρύνουν τα δαιμονικά όντα, όπως τους καλικάντζαρους. Το βράδυ της παραμονής, λοιπόν, άναβαν το χριστόξυλο με την οικογένεια μαζεμένη γύρω από το τζάκι. Από εκείνη τη στιγμή μέχρι τα Άγια Θεοφάνια η φωτιά δεν πρέπει να σβήσει, γιατί συμβολίζει τη φωτιά που ζέσταινε το νεογέννητο Χριστό. Έτσι κρατούσαν μακριά από το σπίτι – όπως πίστευαν- τους καλικάντζαρους, ενώ τη στάχτη που μάζευαν έως τα Φώτα τη σκόρπιζαν γύρω από το σπίτι, στα χωράφια και τους στάβλους, γιατί πίστευαν ότι διώχνει το κακό!

Υπάρχει όμως σε πολλά μέρη και μια παραλλαγή του χριστόξυλου, που λέγεται το πάντρεμα της φωτιάς, επειδή αποτελείται από δύο ή τρία ξύλα και όχι ένα. Τα κούτσουρα αυτά έχουν και τους συμβολισμούς τους. Το πρώτο κούτσουρο συμβολίζει το νοικοκύρη, γι αυτό πρέπει να είναι από δέντρο με αρσενικό όνομα π.χ. ο πλάτανος. Το δεύτερο συμβολίζει τη νοικοκυρά του σπιτιού και το ξύλο προέρχεται από δέντρο θηλυκού ονόματος π.χ. η κερασιά. Στις περιοχές που χρησιμοποιούν και τρίτο ξύλο είναι για τον κουμπάρο και είναι από δέντρο διαφορετικό από τα δυο πρώτα. Αυτά τα ξύλα πίστευαν ότι διώχνουν το κακό και τους καλικάντζαρους, γι αυτό η στάχτη τους σκορπιζόταν επίσης γύρω από το σπίτι και στα χωράφια. Η διαδικασία είναι η ίδια με το χριστόξυλο. Από την παραμονή των Χριστουγέννων έως τα Θεοφάνια έπρεπε να είναι αναμμένη η φωτιά. Τοποθετούσαν τα ξύλα σταυρωτά και πάνω στη φωτιά έριχναν κρασί και λάδι, ενώ σε κάποια μέρη έριχναν φυτά που κάνουν θόρυβο όταν καίγονται, για να διώχνουν τα κακά πνεύματα.

Στη νεότερη Ελλάδα το χριστουγεννιάτικο δέντρο εισήγαγαν οι Βαυαροί. Το 1833 στολίστηκε το πρώτο δέντρο στο Ναύπλιο, για να κοσμήσει το παλάτι του Όθωνα και τον επόμενο χρόνο στην Αθήνα, όπου οι κάτοικοι έκαναν ουρές για να το θαυμάσουν. Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου τα χριστουγεννιάτικα δέντρα στόλιζαν όλα τα σπίτια της χώρας.

 

Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο στον Πόντο

Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο στον Πόντο

 

Το δέντρο αντικατέστησε το παραδοσιακό καραβάκι, που ταιριάζει περισσότερο στο νησιωτικό χαρακτήρα του λαού μας και σε κάποια νησιά της χώρας διατηρείται ακόμα. Στη Λέσβο το χριστουγεννιάτικο δέντρο δεν είναι από έλατο, αλλά από κλαδί ελιάς, το οποίο το στολίζουν με χρυσωμένα πορτοκάλια, καρύδια και διάφορα παιχνίδια. Πολλές φορές όμως αντί για κλαδί ελιάς στολίζουν ξύλινα καραβάκια. Στη Χίο την παραμονή της Πρωτοχρονιάς υπάρχει ένα έθιμο, τα αγιοβασιλιάτικα καραβάκια. Όποιες ενορίες επιθυμούν κατασκευάζουν, με βάση μια μακέτα, πολεμικά ή εμπορικά πλοία σε σμίκρυνση. Αυτά συναγωνίζονται μεταξύ τους ως προς την ποιότητα κατασκευής και την ομοιότητα με τα πραγματικά πλοία, ενώ οι ομάδες, που αποτελούν το πλήρωμα κάθε πλοίου, τραγουδούν κάλαντα.

Το έθιμο του Χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι συνυφασμένο με την νέο-ελληνική παράδοση, αλλά και με το κλίμα των εορτών των Χριστουγέννων παγκοσμίως. Η χρήση του έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια, ως μέσο για να στολίσουμε το σπίτι μας ή το χώρο εργασίας, αλλά δεν πρόκειται για ένα «ξενόφερτο έθιμο». Αποτελεί ένα έθιμο για πολλούς χριστιανικούς λαούς σε όλο τον κόσμο, αλλά υπάρχουν αναφορές που το συνδέουν με τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους ως προσπάθεια τόνωσης ενός νέου συμβόλου και ως απάντηση σε πολλά ειδωλολατρικά πρότυπα. Ειδικά στις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου ένα δέντρο αειθαλές και καταπράσινο πάντα συνδέεται με την καλοτυχία. Παράλληλα με τη δημιουργία παραμυθιών και άλλων εκδόσεων ενισχύθηκε η παρουσία του δέντρου. Σήμερα, περισσότερα από 72 εκατομμύρια δέντρα στολίζονται κάθε Χριστούγεννα σε όλο το χριστιανικό κόσμο και από αυτά 35 εκατομμύρια είναι αληθινά δέντρα, ενώ 37 εκατομμύρια είναι ψεύτικα.

 
Αλέξης Τότσικας

Φιλόλογος – Συγγραφέας

Διαβάστε ακόμα:

 

Read Full Post »

Ομιλία στο Δαναό με θέμα: «Το σχολείο του μέλλοντος – Το μέλλον του σχολείου»


 

 

ΣΗΜΑ ΔΑΝΑΟΥΣτα πλαίσια του Προγράμματος Διαλέξεων και Συζητήσεων της χειμερινής περιόδου, ο Σύλλογος Αργείων «Ο Δαναός» συνεχίζει τις μετακλήσεις σημαντικών και διακεκριμένων  προσωπικοτήτων, προκειμένου να προσφέρει στους Αργείους την ευκαιρία επικοινωνίας με θέματα που αφορούν στον άνθρωπο και τις πνευματικές του αναζητήσεις.

Την Κυριακή  16  Δεκεμβρίου 2012  και ώρα 6.30 μ.μ. στην αίθουσα διαλέξεων του Συλλόγου Αργείων «Ο Δαναός», Αγγελή Μπόμπου 8, στο Άργος,  θα μιλήσει, ο  κ. Σπύρος Κρίβας, Καθηγητής Συμβουλευτικής και Παιδαγωγικής, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημ. Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Πατρών με θέμα:

 « Το σχολείο του μέλλοντος –   Το μέλλον του σχολείου ».

Θα ακολουθήσει συζήτηση.

 

Σπύρος Κρίβας

 

Σπύρος Κρίβας

Σπύρος Κρίβας

Καθηγητής Συμβουλευτικής και Παιδαγωγικής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Παν. Πατρών, Σύμβουλος Σταδιοδρομίας, ιδρυτής και επιστημονικός υπεύθυνος του Γραφείου Συμβουλευτικής για τη Σταδιοδρομία φοιτητών και αποφοίτων του Παν. Πατρών. Αντικείμενα διδασκαλίας και έρευνάς του σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο είναι: Ανάπτυξη και Συμβουλευτική της Σταδιοδρομίας, Μελέτη και Έρευνα των Σχέσεων και Επικοινωνίας στα Ανθρώπινα Συστήματα, Συστημική Παιδαγωγική και Συμβουλευτική, Πολυπολιτισμική Συμβουλευτική, Επαγγελματισμός των Εκπαιδευτικών. Ως καθηγητής φιλόλογος στη Δ/βαθμια εκπαίδευση μέχρι το 1989 είχε αναλάβει τη διδασκαλία του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού και λειτουργούσε σταθμό Προσανατολισμού και Συμβουλευτικής σε γυμνάσιο και λύκειο. 

Μετά τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών συνέχισε σπουδές σε μεταπτυχιακό επίπεδο με υποτροφία του ΙΚΥ στο Πανεπιστήμιο Φρανκφούρτης/Γερμανία ( Master και Διδακτορικό) και στο London School of Education (Certificate in Career Counseling) με ειδίκευση στο Σχολικό Επαγγελματικό Προσανατολισμό και Συμβουλευτική, στη Διανθρώπινη Επικοινωνία, στη Σχέση Κουλτούρας και Παιδείας και στην Μελέτη των Ανθρωπίνων Συστημάτων.

Είναι μέλος της ΕΛΕΣΥΠ ( Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού), της οποίας υπήρξε πολλές φορές αντιπρόεδρος και μέλος του Δ.Σ.  και μέλος του Κλάδου Συμβουλευτική Ψυχολογία της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας.

Για 3 τριετίες υπήρξε εκπρόσωπος της Ελλάδας στο εκτελεστικό γραφείο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού στα Πανεπιστήμια (FEDORA, Federation Européen de l’ Orientation Académique). Είναι μέλος της Αμερικανικής Εταιρείας Συμβουλευτικής (American Counseling Association), της Γερμανικής Εταιρείας Συστημικής Συμβουλευτικής (Deutsche Gesellschaft fuer Systemische Beratung)  και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου 3 ευρωπαϊκών περιοδικών Συμβουλευτικής.

Αρθρογραφεί σε σχετικά με τα επιστημονικά του αντικείμενα ελληνικά και ξένα περιοδικά. Έχει λάβει μέρος σε πολλά διεθνή και ελληνικά ερευνητικά και επιμορφωτικά προγράμματα και έχει κάνει εισηγήσεις σε πολυάριθμα ελληνικά και διεθνή συνέδρια.

 

Read Full Post »

« Newer Posts - Older Posts »

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 203 other followers