Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Posts Tagged ‘Γιάννης Μ. Σπετσιώτης’

Οι Δημοδιδάσκαλοι του 1ου Δημοτικού Σχολείου Αρρένων Κρανιδίου των ετών 1880 -1899 – Γιάννης Μ. Σπετσιώτης – Τζένη Δ. Ντεστάκου


 

To 1ο Δημοτικό Σχολείο Αρρένων Κρανιδίου είναι η συνέχεια της Καποδιστριακής Αλληλοδιδακτικής Σχολής Αρρένων της πόλης που ιδρύθηκε τον Αύγουστο του 1828 και άρχισε να λειτουργεί περί τα μέσα Μαΐου του 1830 με έναν δημοδιδάσκαλο (μονοτάξιο). Στα τέλη της 10ετίας του 1870 ή το πιθανότερο στις αρχές της 10/ετίας του 1880 τοποθετήθηκε και δεύτερος δημοδιδάσκαλος στο Σχολείο και αυτό λειτουργούσε ως διτάξιο.

Το 1888 σύμφωνα με την έκθεση που συνέταξε ο Α/βάθμιος διδάσκαλος Ναυπλίου Θ. Μ. Λύρας (1 Αυγούστου 1888) το Σχολείο είχε τέσσερις δημοδιδασκάλους, ενώ το 1892 είχε τρεις (τριτάξιο) όπως αναφέρεται στο «Μητρώον των εν τω Κράτει Δημοτικών Σχολείων και Γραμματοσχολείων». Τέλος στο Φ.Ε.Κ. 79/16 Αυγούστου 1897 δημοσιεύεται η προαγωγή του κοινού Δημοτικού Σχολείου Αρρένων Κρανιδίου «εις πλήρες».

Αυτό σήμαινε σύμφωνα με τον Νόμο ΒΤΜΘ’ (2349) του 1895 ότι το Σχολείο θα είχε έξι (6) τάξεις. Τα πλήρη σχολεία συστήνονταν κυρίως στις πρωτεύουσες των νομών και των επαρχιών και είχαν εμπλουτισμένο πρόγραμμα μαθημάτων. Οι δημοδιδάσκαλοι του Σχολείου που άφησαν το «αποτύπωμά τους» κατά τα έτη 1880-1899 μέσω των εγγράφων των υπηρεσιακών τους μεταβολών (διορισμοί, μεταθέσεις, απολύσεις κ.λπ.) ήσαν οι παρακάτω:

 

Ονόματα δημοδιδασκάλων

 

  • 1882 Χρήστος Παπανικολάου

Διορισμός στο Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου «ως δεύτερου δημοδιδασκάλου»,

Φ.Ε.Κ. 101/12 Φεβρουαρίου 1882

  • 1882 Αθανάσιος Γιαννόπουλος

Διορισμός στο Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου, Πράξη υπ’αρ.8844/11 Σεπτεμβρίου 1882, Φ.Ε.Κ. 101/12 Σεπτεμβρίου 1882

  • 1883 Αντώνης Φιλιππαίος

Μετάθεση από το Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου στο αντίστοιχο της Πρόνοιας Ναυπλίου λόγω θανάτου του δημοδιδασκάλου Εμμ. Παπαδάκη. Φ.Ε.Κ. 466/9 Νοεμβρίου 1883, κοινοποίηση υπ. αρ. Πράξη 13788/ 22 Νοεμβρίου 1883. Μηνιαίες αποδοχές 70 δραχμές.

Το 1885 μετατέθηκε στο Δ.Σ. Αρρένων Καλυβίων Δήμου Φενεού με μηνιαίες αποδοχές 100 δραχμές.

  • 1886 Αντώνιος Στρίγκος

Απόλυση (πρώτη) από το Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου, Φ.Ε.Κ. 243/ 7 Φεβρουαρίου 1886.

  • 1886 Εμμανουήλ Σαλλουστρίδης

Μετάθεση από το Νομαρχιακό Σχολείο Ναυπλίου στο Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου, Φ.Ε.Κ. 243/ 7 Σεπτεμβρίου 1886.

  • 1886 Ιωάννης Αντ. Στρίγκος

Διορίστηκε στο Σχολείο στις 7 Σεπτεμβρίου 1886 με πρώτο διορισμό ως Πρωτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος. Το 1892 του ανατέθηκε η διεύθυνση του πλήρους Δημ. Σχ. Αρρένων Κρανιδίου με την υπ’αρ.23556/20 Οκτωβρίου 1892 υπουργική απόφαση.

  • 1886 Κ. Κοσμόπουλος

Δευτεροβάθμιος. Μετάθεση στο Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου, Φ.Ε.Κ.284/14 Οκτωβρίου 1886.

  • 1887 Εμμανουήλ Σαλουστρίδης

Μετάθεση από το Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου στο αντίστοιχο Ναυπλίου, Φ.Ε.Κ. 214/6 Αυγούστου 1887.

  • 1887 Αναστάσιος Τρίκας

Πρωτοβάθμιος. Μετάθεση από το Δ.Σ. Αρρένων Κορωπίου του Δήμου Κρωπίας στο Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου. Φ.Ε.Κ. 214/ 6 Αυγούστου 1887. 1892: Μετάθεση από Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου στο αντίστοιχο Δ.Σ. Αρρένων Κερατέας Δήμου Θορικίων. Φ.Ε.Κ. 315/ 3 Σεπτεμβρίου 1892, Κοινοποίηση υπουργικής πράξης 17523/ 9 Σεπτεμβρίου 1892. Μηνιαίες αποδοχές 150 δραχμές.

  • 1892 Ανδρέας Αδαμόπουλος

Πρωτοβάθμιος. Διορισμός στο Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου. Φ.Ε.Κ. 358/1 Οκτωβρίου 1892. Κοινοποίηση υπουργική απόφαση 20240/6 Οκτωβρίου 1892.

1894: Μετάθεση από Α΄ Δ. Σ. Αρρένων Κρανιδίου στο αντίστοιχο Σπετσών. Υπουργική πράξη 15542/31 Αυγούστου 1894 – Φ.Ε.Κ. 195/31 Αυγούστου 1894. Μηνιαίες αποδοχές 150 δραχμές.

1894: Μετάθεση από Α΄Δ. Σ. Αρρένων Σπετσών στο αντίστοιχο Κρανιδίου. Υπουργική πράξη 17067/23 Σεπτεμβρίου 1894 – Φ.Ε.Κ. 214/23 Σεπτεμβρίου 1894.

1895: Απόλυση  από Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου σύμφωνα με το υπ’αρ.16 του Νόμου Β΄ΠΖ (2087). Υπουργική πράξη 14142/31 Αυγούστου 1895.

  • 1896 Νικόλαος Σκλιάς

Απόλυση από το Δ. Σ. Αρρένων Κρανιδίου «επειδή ένεκα της ηλικίας του δεν ημπορεί να ανταποκρίνεται εις τα καθήκοντά του». Το Εποπτικό Συμβούλιο με την πράξη Ε΄/2 και 4 Σεπτεμβρίου 1896, «απεφάσισεν να τον απαλλάξη».

  • 1896 Βασίλειος Σκλιάς

Μετάθεση. Πράξη ΙΑ΄ Εποπτικού Συμβουλίου 5 Σεπτεμβρίου 1896 «Λόγοι ευρυθμοτέρας λειτουργίας σχολείου μεταθέτομεν τον δημοδιδάσκαλον Βασίλειον Σκλιαν δευτεροβάθμιον» από το Δ.Σ. Αρρένων Ερμιόνης στο «πλήρες» Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου.

  • 1898 Σ. Γεωργακόπουλος

Δευτεροβάθμιος δημοδιδάσκαλος. Τοποθετήθηκε από το Υπουργείο στις 17 Φεβρουαρίου 1898 στο Α΄ Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου, ενώ είχε υπηρεσία 6 έτη, 7 μήνες, 11 ημέρες.

  • 1899 Ιάκωβος Αλιπράντης

Πρωτοβάθμιος. Διορισμός στην κενή θέση του πλήρους Δ.Σ. Αρρένων Κρανιδίου. Φ.Ε.Κ 202/19 Δεκεμβρίου 1899 – υπουργική πράξη 11013/16 Δεκεμβρίου 1899.

 

Για την ιστορία να αναφέρουμε και τα εξής:

 

Οι τέσσερις δημοδιδάσκαλοι που υπηρετούσαν το 1888 στο Σχολείο ήσαν οι:

  • Αναστάσιος Τρίκας, Πρωτοβάθμιος της νέας μεθόδου (Συνδιδακτικής) και διευθυντής του σχολείου.
  • Αντώνιος Στρίγκος, ιερέας

 

Αντώνιος Στρίγκος

 

  • Νικόλαος Σκλιάς, ιερέας

 

Νικόλαος Σκλιάς

 

  • Ιωάννης Στρίγκος, Δευτεροβάθμιος της νέας μεθόδου, γιος του Αντωνίου Στρίγκου. Ο Νικόλαος Σκλιάς είχε τοποθετηθεί στο «Παράρτημα» του Σχολείου, για το οποίο θα κάνουμε λόγο σε επόμενο άρθρο.

Το 1892 στο Σχολείο υπηρετούσαν οι:

  1. Ιωάννης Στρίγκος (ήταν γραμμένος ως Παπαντωνίου), Πρωτοβάθμιος και διευθυντής του Σχολείου.
  2. Αντώνιος Στρίγκος, ιερέας, Δευτεροβάθμιος.
  3. Αναστάσιος Τρίκας, Πρωτοβάθμιος

Υπηρέτες

Από το 1891 στο Α΄ Δημ. Σχολείο παρουσιάζονται και διορισμοί «υπηρετών» – επιστατών, που αναλάμβαναν την καθαριότητα και διάφορες άλλες βοηθητικές εργασίες. Αυτοί ήσαν οι:

  • Γεώργιος Χρηστίδης (Διορισμός 29 Μαΐου 1891).
  • Κοσμάς Ρούσης (Διορισμός 5 Ιουνίου 1891) με μηνιαίες αποδοχές 20 δραχμές

 

Πηγή


  1. Γενικά Αρχεία του Κράτους
  2. Γ.Α.Κ. Νομού Αργολίδας

 

Ευχαριστούμε θερμά την Κυρία Μαρίνα Στρίγκου-Φωστίνη για τη φιλοξενία και τις πληροφορίες που μας έδωσε για τον παππού, ιερέα και δημοδιδάσκαλο Αντώνιο Ιωάν. Στρίγκο και τον θείο της, δημοδιδάσκαλο (γιο του Αντώνη), Ιωάννη Αντ. Στρίγκο (Παπαντώνη). Στους ανωτέρω θα αναφερθούμε αναλυτικά σε επόμενή μας επικοινωνία.

 

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης – Τζένη Δ. Ντεστάκου

 

Read Full Post »

Από τους Κάρες στα … μοιρολόγια της Ερμιόνης – Γιάννης Μ. Σπετσιώτης


 

Οι Κάρες, ένας από τους λαούς που κατά τη 2η χιλιετηρίδα εγκαταστάθηκαν στα παράλια της Αργολίδας/Ερμιονίδας, άσκησαν ευεργετική επίδραση στους αυτόχθονες κατοίκους της. [1] Με αφορμή αυτή τη χρήσιμη πληροφορία επιθυμώ να σημειώσω τα παρακάτω.

Τους Κάρες, αρχαίο λαό της Μικράς Ασίας, που κατοικούσε Ν.Δ. της Ιωνίας στις απόκρημνες περιοχές της Μιλήτου και της Μυκάλης, τους αναφέρει ο Όμηρος αποκαλώντας τους βαρβαρόφωνους (ξενόγλωσσους) καθώς και ο Ησίοδος. Σύμφωνα με τα πορίσματα επιστημονικών ερευνών πρόκειται για φυλή Θρακική ή Πελασγική, ενώ κατ’ άλλους έχουν κοινή καταγωγή με τους αρχαίους Κρήτες. Στους χρόνους της μεγάλης τους ακμής, οι Κάρες, ήσαν θαλασσοκράτορες και εξαπλώθηκαν στις ακτές και τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους φθάνοντας μέχρι τον Εύξεινο Πόντο, όπου ίδρυσαν αρκετές πόλεις.

 

Η Καρία στην Μικρά Ασία.

 

Κάριος στρατιώτης στην υπηρεσία του στρατού των Αχαιμενιδών, λεπτομέρεια από τον τάφο του Ξέρξη Α΄.

Ενώ, όμως, κατά τους χρόνους της δόξας τους θεωρούνταν λαμπροί πολεμιστές, αργότερα απέκτησαν τη φήμη δολίων, ευτελών και κακών ανθρώπων. Απέφευγαν τις ευθύνες και τους κινδύνους επιφορτίζοντας άλλους με αυτούς, όπως αποδεικνύεται και από διάφορες παροιμίες και παροιμιώδεις εκφράσεις που διασώθηκαν. Λέγεται π.χ. για ανθρώπους που αποφεύγουν τον κίνδυνο και αφήνουν να κινδυνεύσουν άλλοι στη θέση τους: «εν Κάρι κινδυνεύεις». Επίσης για ανθρώπους που χαρακτηρίζονται δόλιοι, ευτελείς και χυδαίοι λέγεται η φράση «εν Καρός μοίρα». [2]

Στο έβδομο βιβλίο των «Νόμων» του Πλάτωνα ο Αθηναίος, ένα από τα κύρια πρόσωπα του έργου, θεωρεί αναγκαίο, μεταξύ άλλων, τον καθορισμό βασικών κανόνων και αρχών προκειμένου να τελούνται οι διάφορες γιορτές κατά τη διάρκεια του χρόνου, ώστε να επιτελούν τον βασικό σκοπό τους που είναι ο σεβασμός και οι τιμές προς τους θεούς. Επίσης κρίνει απαραίτητο τον ορισμό ύμνων, μελωδιών, τραγουδιών και χορών που προξενούν ευχάριστη διάθεση στους ανθρώπους. Στη συνέχεια ο Αθηναίος υποστηρίζει ότι:

 

«Κι αν κάποτε, χρειαστεί ν’ ακούσουν οι πολίτες τέτοια θρηνολογήματα, σε μέρες όχι καθαρές μα αποφράδες, τότε οφείλουμε να φέρουμε απ’ έξω χορωδίες με πληρωμή καθώς είναι εκείνοι που πληρώνονται για να συνοδεύουν με κάποια καρική μουσική τους πεθαμένους στις κηδείες».

 

Έτσι, επειδή η καρική μουσική ήταν πένθιμη και θρηνητική, οι Έλληνες συχνά χρησιμοποιούσαν Κάρες πληρώνοντάς τους για να συνοδεύουν με θρηνώδη τραγούδια και οδυρμούς τους νεκρούς. Αυτά τα τραγούδια θεωρούνταν μάλιστα, όχι μόνο ανάξια λόγου αφού τη μουσική τους τη χαρακτήριζαν βάρβαρη αλλά και επιβλαβή για την ψυχική υγεία των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτό ο Ευριπίδης κατηγορήθηκε από τον Αισχύλο, καθώς στα έργα του παίζονταν σκοποί στον καρικό αυλό και έπαιρναν μέρος και μοιρολογίστρες.

 

Η Αρτεμισία Α΄ της Καρίας

Η Αρτεμισία Α΄ της Καρίας διευθύνει προσωπικά το στρατιωτικό σύνταγμα των Καρίων στην Ναυμαχία της Σαλαμίνας στο πλευρό των Αχαιμενιδών. Λεπτομέρεια από το έργο «Ναυμαχία της Σαλαμίνας» του Γερμανού ζωγράφου, Wilhelm von Kaulbach.

 

Ναυμαχία της Σαλαμίνας (1868). Έργο του Γερμανού ζωγράφου, Wilhelm von Kaulbach (1805-1874).

 

Τα τραγούδια εκείνα, που τα μουσικά τους ακούσματα χάθηκαν οριστικά και που μέχρι σήμερα δεν έχουν βρεθεί τεκμήρια της μουσικής γραφής τους, μπορούμε να τα παρομοιάσουμε με τα μοιρολόγια. Τη γνωστή και πολύ ενδιαφέρουσα κατηγορία των Δημοτικών μας Τραγουδιών που αποτελεί αντικείμενο μελέτης, μέχρι τις ημέρες μας, διαπρεπών μουσικολόγων Ελλήνων και ξένων. [3] Τέτοια «τραγούδια», μοιρολόγια, στην Ερμιόνη δεν βρέθηκαν. Στην ανέκδοτη μελέτη – συλλογή «Τα Δημοτικά Τραγούδια της Ερμιόνης» έχω καταγράψει δυο στροφές από μοιρολόγι, που μου τις είχε πει η μακαρίτισσα Ματίνα Μπουκουβάλα, χωρίς, ωστόσο, να θυμάται το σκοπό του.

 

«Μαύρος αητός επέρασε από το μαγερειό μας

κι εσκόρπισε το σπίτι μας και το νοικοκυριό μας!

Ο Χάρος θέλει σκότωμα με σιδερένιες μπάλες,

γιατί χωρίζει ανδρόγυνα, παιδιά απ΄ τις μανάδες».

 

Ως μοιρολόγια στην Ερμιόνη μπορούμε, επίσης, να θεωρήσουμε τις σύντομες αναφορές στη ζωή του νεκρού που έκαναν κλαίγοντας οι δικοί του άνθρωποι καθώς τον «ξενυχτούσαν». Η μητέρα μου στις σημειώσεις της έχει καταγράψει μερικές απ’ αυτές.

Πατέρα μας, το πανωφόρι που μου αγόρασες και το κρέμασα στην πρόκα δεν πρόφτασα να το φορέσω! Πάντα θα σε θυμάμαι!

Καλέ μου, νοικοκύρη μου, κουβαλητή μου, τα χρυσά σου χεράκια που δούλεψαν και μας μεγάλωσαν, θα τα φάει το χώμα!

Οι αναφορές αυτές είχαν το δικό τους ρυθμό και γίνονταν από γυναίκες που θρηνούσαν, σκυμμένες πάνω από το πρόσωπο του νεκρού. Άλλες φορές πάλι στέκονταν όρθιες, σήκωναν ψηλά τα λευκά μαντήλια με τη μαύρη περιμετρική κορδέλα, τα τραβούσαν ρυθμικά από τις δυο άκρες τους και ταυτόχρονα κλαίγοντας έλεγαν «τα μοιρολόγια τους». [4]

Τις ίδιες, ωστόσο, αναφορές σε νεκρούς έχουν κάνει κατά καιρούς και η Χριστίνα Ψαθά, η Μαρίνα Φασιλή και η Αικατερίνη Κοτταρά. Υποθέτω πως οι Ερμιονίτες (αντίθετα με τους κατοίκους άλλων περιοχών της Ελλάδας, π.χ. της Μάνης), ακολουθώντας, ίσως, το «παράδειγμα» των αρχαίων Ελλήνων, δεν είχαν τη διάθεση να εμπλουτίσουν, να παραλλάξουν, να αυτοσχεδιάσουν δημιουργώντας τραγούδια με θρηνητικό περιεχόμενο, καθώς δεν ταίριαζαν στην ιδιοσυγκρασία τους.

 

Υποσημειώσεις


 

[1] Γιάννη Αγγ. Ησαΐα, «Ιστορικές Σελίδες του Δήμου Ερμιόνης…», Αθήνα 2005

[2] Με τους Κάρες ασχολήθηκα για πρώτη φορά στη μελέτη μου «Μουσικοπαιδαγωγικές αναζητήσεις στα Πλατωνικά Κείμενα», που δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό Ελληνοχριστιανική Αγωγή» (Τεύχος 322, Δεκέμβριος 1984).

[3] Για τα μοιρολόγια οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν πλήθος πληροφοριών και ακουσμάτων στην υπάρχουσα βιβλιογραφία και δισκογραφία.

[4] Γιάννη Μιχ. Σπετσιώτη «Λαογραφικά θέματα της Ερμιόνης – Ο θάνατος», Προς έκδοση.

 

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης

 

Read Full Post »

2019 – Τα μνημεία της Παιδείας και του Πολιτισμού της Ερμιόνης γιορτάζουν


 

Η φετινή χρονιά 2019 έρχεται να θυμίσει σειρά από γενέθλια ιστορικά γεγονότα που συνδέονται με τη σύσταση και τη λειτουργία των Σχολείων της ιδιαίτερης πατρίδας μας, των δύο Δημοτικών (Αρρένων – Θηλέων) και του Γυμνασίου. Θεωρούμε, πως η βιωματική προσέγγιση, σπουδή και γνώση αυτής της ζώσας ιστορίας της Ερμιόνης είναι απαραίτητη. Επιβάλλεται δε η ανάδειξή της για λόγους ιστορικούς, μορφωτικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς ως ελάχιστο δείγμα ανιδιοτελούς αγάπης προς τον τόπο μας.

 

Φέτος συμπληρώνονται:

  1. Εκατόν ενενήντα (190) χρόνια από τότε που ο Ερμιονίτης οπλαρχηγός Σπύρος Γεωργ. Μερκούρης, «ως πληρεξούσιος της κώμης Ερμιόνης», κατέθεσε την 5η Αυγούστου 1829 στην Δ΄ Εθνοσυνέλευση έγγραφη αναφορά για τη σύσταση σχολείου στην πατρίδα του. Πέντε μήνες αργότερα, στις 19 Δεκεμβρίου 1829, τριάντα επτά (37) Ερμιονίτες προσφέρουν οικονομική ενίσχυση για την ανέγερση του κτηρίου. Τα ονόματά τους διασώζονται στον «κατάλογο… περί της σχολής προσφορών».
  2. Εκατόν είκοσι (120) χρόνια, από την ίδρυση, με δεκαετή καθυστέρηση, της Αλληλοδιδακτικής Σχολής Αρρένων Ερμιόνης και την τοποθέτηση, σύμφωνα με το Β.Δ. 29544/23 Οκτωβρίου 1839, του Ιωάννη Σακόρραφου, ο οποίος «είχεν τριβήν γραφής», ως πρώτου δημοδιδασκάλου στο ως άνω σχολείο.

Το «Καποδιστριακό Σχολείο» του τόπου μας ξεκίνησε να λειτουργεί τους δυο τελευταίους μήνες του 1839. [1] Στεγάστηκε, όπως είναι γνωστό, στην «Εθνική οικία του Αλή Μπαρδουνιώτου», που παραχωρήθηκε από τον Ιωάννη Καποδίστρια μετά από αίτημα της Δημογεροντίας Ερμιόνης για να «χρησιμεύση εις την υπηρεσίαν αυτήν». Είναι βέβαιο πως εκείνη η οικία στη συνέχεια ανοικοδομήθηκε σύμφωνα με τις προδιαγραφές των διδακτηρίων του 19ου αιώνα. [2]

Κατά την ενενηντάχρονη διαδρομή του (1839 – 1929) το Σχολείο λειτούργησε σχεδόν ανελλιπώς, για πέντε και πλέον 10ετίες. Αρχικά ως μονοτάξιο με έναν δάσκαλο, στη συνέχεια (1892) ως διτάξιο και τέλος ως τριτάξιο (1907). Από το 1860 ως το 1877 φοίτησε σ’ αυτό ένας μικρός αριθμός κοριτσιών, οπότε και συστάθηκε Σχολείο Θηλέων στην Ερμιόνη που απόκτησε τη δική του στέγη (Σχολείο Συγγρού) το 1903.

  1. Ενενήντα (90) χρόνια από τη συγχώνευση του 3/τάξιου Δημοτικού Σχολείου Αρρένων με το 2/τάξιο Δημοτικό Σχολείο Θηλέων Ερμιόνης σε ένα 5/τάξιο μικτό σχολείο, όπως όριζε το Π.Δ. «Περί συγχωνεύσεως δημοτικών σχολείων…», που δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. 252/2 Αυγούστου 1929.

 

Μαθήτριες του 3/τάξιου Δημοτικού, περίπου στο 1922, με τις δασκάλες τους Πόπη Ζησιάδου, Μαρία Νικολέτου και Μαρίκα Μπακούρου – Παπαμιχαήλ (από το αρχείο του Ι.Λ.Μ.Ε.).

 

Το νέο 5/τάξιο μικτό Δημοτικό Σχολείο, τρία χρόνια μετά την ίδρυσή του, από το 1932 μέχρι το 1999, στεγάστηκε στο κτήριο του σημερινού «Παλαιού Δημοτικού Σχολείου». Η πρώτη απόφαση για την ανέγερσή του πάρθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο Ερμιόνης τον Μάιο του 1913. Στο κτήριο αυτό στεγάζεται σήμερα η Δημοτική Κοινότητα Ερμιόνης.

  1. Τα γενέθλια, όμως, των σαράντα χρόνων της ίδρυσης και αδιάκοπης λειτουργίας του γιορτάζει φέτος και το Γυμνάσιο Ερμιόνης. Ιδρύθηκε, πόθος δεκαετιών, με το Π.Δ. 530/11 Ιουλίου 1979 – Φ.Ε.Κ. 163/19 Ιουλίου 1979, εγκαινιάσθηκε μέσα σε έντονα φορτισμένη ατμόσφαιρα στις 25 Σεπτεμβρίου 1979, πρωτολειτούργησε τη σχολική χρονιά 1979-1980 και στεγάστηκε προσωρινά στο Σχολείο του Συγγρού. [3] Το Γυμνάσιο μπορεί να θεωρηθεί ως ο μακρινός απόγονος του μονοτάξιου Ελληνικού Σχολείου της Ερμιόνης που λειτούργησε από το 1890-1909 και αποτελούσε, τηρουμένων των αναλογιών, την πρώτη δομή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του τόπου. [4]

Κάτι τελευταίο,

Όπως ο άνθρωπος γερνάει και θέλει ιδιαίτερη περιποίηση και έγνοια έτσι και τα τρία μοναδικά διδακτήρια της Ερμιόνης που στέκονται ορθά και αγέρωχα στον χρόνο, έχουν ανάγκη φροντίδας και προστασίας. Η διάσωση δε και η διατήρησή τους είναι υποχρέωση όλων μας. Αποτελούν ζωντανές και τρανές αποδείξεις της θέλησης των Ερμιονιτών στο πέρασμα των χρόνων για Παιδεία και Πολιτισμό.

Επιπλέον ακολουθώντας την πορεία τους με τα δικά τους μάτια ορθάνοιχτα νύχτα και μέρα μαθαίνουμε έγκυρα άγνωστες πτυχές της ιστορικής διαδρομής της γενέθλιας γης.

Ιδιαίτερα για το Καποδιστριακό, ένα από τα δύο σχολεία που σώζονται στον Νομό Αργολίδας, είναι άμεση ανάγκη να γίνουν οι απαιτούμενες επισκευές και να επεκταθεί σ’ αυτό η βιβλιοθήκη της πόλης σύμφωνα με την αρχιτεκτονική πρόταση που έχει ήδη υποβληθεί. Ενημερωτικά αναφέρουμε ότι σ’ αυτή προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάσταση και αξιοποίηση σύγχρονων Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας, ώστε να διευκολύνεται η παρουσίαση καινοτόμων εκπαιδευτικών διαδραστικών προγραμμάτων. [5]

Σημ. Η Εταιρεία Μελετών Ερμιονίδας θα οργανώσει κατά το τρέχον σχολικό έτος σχετικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

 

Υποσημειώσεις


 

[1] Γιάννης Μ. Σπετσιώτης – Τζένη Δ. Ντεστάκου: «Η εκπαίδευση στην Ερμιόνη κατά την Καποδιστριακή και Οθωνική περίοδο (1829-1862)».

[2] Για τους λόγους που εκθέσαμε στην πρόσοψη του Καποδιστριακού Σχολείου θα πρέπει να αναρτηθεί μαρμάρινη επιγραφή με τα εξής στοιχεία:

Αλληλοδιδακτική Σχολή Αρρένων Ερμιόνης

«Καποδιστριακό Σχολείο»

Ανέγερση Διδακτηρίου: 1831

Λειτουργία Σχολείου: Οκτώβριος 1839

[3] Τοπικές εφημερίδες:α) «Ερμιονική Ηχώ», Μάιος – Ιούνιος 1979, αρ.φυλ.40 και 41. – β) «Ερμιονίδα», Σεπτέμβριος 1979, αρ.φυλ.46.

[4] Γιάννης Μ. Σπετσιώτης – Τζένη Δ. Ντεστάκου: «Το Ελληνικό Σχολείο(Σχολαρχείον) Ερμιόνης (1890-1909) και τεύχος συμπληρωματικό», Αθήνα 2017.

[5] Μ.Ε.Α.Σ.  Α.Ε. «Αποκατάσταση Καποδιστριακού Σχολείου Ερμιόνης».

 

Γιάννης Σπετσιώτης – Τζένη Ντεστάκου

 

Read Full Post »

«Η Ψαλτική Τέχνη στην Ερμιόνη –  Ιστορία και Παράδοση τριών αιώνων (19ος – 20ος – 21ος)»  – Γιάννης Σπετσιώτης


 

Μια σπουδαία έκδοση από τον παιδαγωγό και μύστη της ψαλτικής τέχνης Γιάννη Μ. Σπετσιώτη. Η έκδοση αυτή είναι μια προσφορά και κατάθεση στο θησαυροφυλάκιο της ιστορίας, του πολιτισμού και της παράδοσης της Ερμιόνης.

 

Το τέλος που έγινε … αρχή!

 

Η Ψαλτική Τέχνη στην Ερμιόνη

Συμπληρώθηκαν, ήδη, εννέα χρόνια από την αποχώρησή μου από τη θέση του Πρωτοψάλτη του Ιερού Ναού Αγίας Άννας Κορίνθου, μετά από 35 χρόνια ψαλτικής και διδασκαλίας της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής.

Τα χρόνια αυτά που κύλησαν μακριά από το αναλόγιο, έχω τη γνώμη, πως ήταν το ίδιο γόνιμα και παραγωγικά, αφού άλλες προκλήσεις μού έδωσαν την ευκαιρία, να αναλάβω δράσεις σχετικές με τη Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική. Έτσι εξέδωσα βιβλία και ψηφιακούς δίσκους (C.D.) που διευκολύνουν την εκμάθηση της Βυζαντινής Μουσικής, έδωσα διαλέξεις, πραγματοποίησα συναυλίες με τους μαθητές μου, χάρηκα το ψάλσιμό τους, αρθρογράφησα, συνεργάστηκα με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, παρουσίασα καινούργιες δουλειές μου.

Σήμερα, με την έκδοση του βιβλίου μου «Η Ψαλτική Τέχνη στην Ερμιόνη», όπου καταγράφεται η ιστορία και η παράδοση τριών αιώνων ψαλτικής τέχνης στην πατρίδα μου, μοιάζει να κλείνει κι αυτός ο κύκλος, μ’ ένα τέλος τολμηρό, πολυδιάστατο και ζωντανό…

 

Η εργασία μου αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια.

 

Το πρώτο, διαπραγματεύεται τη διάδοση και την εξέλιξη της Ψαλτικής Τέχνης στην Ερμιόνη κατά το 19ο αιώνα, μετά την επικράτηση, το έτος 1814, νέας μεθόδου σημειογραφίας της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής. Καταγράφονται, επίσης, οι σημαντικότερες επιδράσεις που δέχθηκε η Ψαλτική Τέχνη στον τόπο μας.

Στο δεύτερο, περιγράφεται η «εξέλιξη» της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής κατά τον 20ο αιώνα, με βάση έγγραφα, μαρτυρίες και προσωπικά βιώματα, καθώς και το έργο του Ιεροψάλτη στο κύλισμα του χρόνου. Μέσα από ιστορικές αναφορές, γίνονται σημαντικές παρατηρήσεις για την τυπική διάταξη και το ήθος του μέλους, καθώς και για τις συνήθειες που επικρατούσαν στους Ναούς κατά την τέλεση των Ακολουθιών της Μεγάλης Εβδομάδος και άλλων επισήμων ημερών.

Το τρίτο, περιέχει βιοεργογραφικά σημειώματα των Ιεροψαλτών που τίμησαν τα αναλόγια των δύο ενοριακών Ναών της Ερμιόνης, των «Ταξιαρχών» και της «Παναγίας» και «έγραψαν» με τις φωνές τους, μέσα από τις κατανυχτικές ιερουργίες, την Ερμιονίτικη Ψαλ­τική Εκκλησιαστική Παράδοση.

Στο τέταρτο, αναφέρονται, ονομαστικά, οι Ερμιονίτες Ιεροψάλτες του 21ου αιώνα, καθώς και η ανάγκη δημιουργίας Σχολής Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής.

Στον επίλογο του βιβλίου, το Μουσικό Παράρτημα περιλαμβάνει ύμνους ιστορικής αξίας και σημασίας για την τοπική Ψαλτική Πα­ράδοση, καθώς και μουσικές συνθέσεις του πατέρα μου.

 

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης

Η ψαλτική τέχνη στην Ερμιόνη – Ιστορία και παράδοση τριών αιώνων (19ος-20ός-21ος)

25χ18 εκ., 108 σελίδες

Δέσιμο: Μαλακό εξώφυλλο
Αθήνα, 2013
ISBN: 978-960-93-4691-7

 

Read Full Post »

Παιχνίδια στην αυλή του σχολείου (Ερμιόνη Αργολίδας) – Γιάννης Μ. Σπετσιώτης


 

Μέχρι το 1970, αν θυμάμαι καλά, τα δημοτικά σχολεία στην περιφέρεια λειτουργούσαν πρωί και απόγευμα. Το πρωινό μάθημα ξεκινούσε στις 8:00 και τελείωνε στις 12:00, ενώ το απογευματινό πρόγραμμα διαρκούσε από τις 2:00 έως τις 4:00 τον χειμώνα και από τις 3:00 έως τις 5:00 το καλοκαίρι. Τετάρτη και Σάββατο απογευματινό μάθημα δεν κάναμε. Προτού, λοιπόν, χτυπήσει το κουδούνι «για μέσα» αλλά και στα διαλείμματα παίζαμε διάφορα παιχνίδια που δεν χρειάζονταν ιδιαίτερη προετοιμασία, καθώς ο χρόνος μας ήταν περιορισμένος. Παιχνίδια διασκεδαστικά, «κερδοφόρα» ορισμένες φορές, που έδιναν αφορμή για πειράγματα και ζαβολιές, ενώ ταυτόχρονα η πλεονάζουσα ενέργειά μας διοχετευόταν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο! Θα περιγράψουμε ορισμένα απ’ αυτά!

 

  1. Λάδι – Ξίδι

 

Παιδιά, κυρίως της ίδιας τάξης, χωρίς «αριθμητικό περιορισμό», συγκεντρωνόμαστε στον τοίχο του σχολείου. Κολλάγαμε το ένα πάνω στο άλλο σε ευθεία γραμμή και αρχίζαμε να πιέζουμε πότε από τη μια μεριά και πότε από την άλλη, ξεφωνίζοντας «ξίδι», όταν πιέζαμε και «λάδι», όταν χαλαρώναμε. Κάποιες φορές λέγαμε και «λαδόξιδο» και τότε η πίεση μεταφερόταν γρήγορα από τη μια πλευρά στην άλλη και το αντίθετο. Ιδανικό παιχνίδι για τις κρύες μέρες του χειμώνα που μας χάριζε διασκέδαση και …ζεστασιά. Αργότερα σε κάποια σχολεία είχα δει το ίδιο παιχνίδι με την ονομασία «ζουμί».

 

  1. Τα χαρτάκια από τις καραμέλες

 

Αγόρια και κορίτσια, μαζεύαμε τα χαρτάκια που ήσαν διπλωμένες οι καραμέλες. «Οι παίχτες» στεκόμαστε στην ίδια ευθεία και σε απόσταση περίπου δυο μέτρων από τον τοίχο του σχολείου. Ρίχναμε, άλλοτε ταυτόχρονα και άλλοτε ένας – ένας από το ίδιο πάντα σημείο, με δύναμη και προσοχή, τα χαρτάκια, αρχικά τα συνηθισμένα και τελευταία τα δυσεύρετα, προς τον τοίχο. Κέρδιζε το παιδί που το χαρτάκι του έφθανε πλησιέστερα στον τοίχο και μάζευε ξεφωνίζοντας τα χαρτάκια των υπολοίπων. Αργότερα τα «καραμελόχαρτα» αντικαταστάθηκαν από φωτογραφίες ηθοποιών, ποδοσφαιριστών και άλλες εικόνες εποχής, που τα παιδιά «κέρδιζαν» στις τσίχλες και τις «τύχες».

 

Ερμιόνη, παιδιά που παίζουν κρυφτό. Φωτογραφία της Ρίνας Λουμουσιώτη. Ευχαριστίες στην Πρωτοβουλία Ενεργών Πολιτών Ερμιόνης για την παραχώρηση της φωτογραφίας.

 

  1. Οι σακκακιές

 

Χειμωνιάτικο παιχνίδι αποκλειστικά για αγόρια. Ένα από τα 5-6 παιδιά της ομάδας «τα φύλαγε» είτε οικιοθελώς είτε – απουσία …εθελοντή – γιατί του έπεφτε ο κλήρος, καθώς τα παιδιά «τα έβγαζαν». Έσκυβε, λοιπόν, ακουμπώντας τα χέρια στα λυγισμένα γόνατα και με το κεφάλι προφυλαγμένο ανάμεσα στα πόδια, για μη συμβεί «κατά λάθος και ξεπίτηδες» κάποιο …ατύχημα.

Αν το κεφάλι ξεπρόβαλε δειλά φωνάζαμε: «Το κεφάλι μες τη γούρνα, μη στο φάει καμιά γουρούνα»! Στη συνέχεια με γρήγορες κινήσεις χτυπούσαμε με τα σακάκια την καμπουριασμένη πλάτη του. Αυτός, χωρίς να σηκώνεται, κουνώντας τα χέρια του δεξιά, αριστερά στα τυφλά, προσπαθούσε να πιάσει κάποιο από τα σακάκια που …αιωρούνταν πάνω απ΄ το κεφάλι του. Όταν το κατάφερνε, ο κάτοχος του σακακιού έπαιρνε τη θέση του και τα φύλαγε. Οι «σακακιές» στην πλάτη δεν πονούσαν. Αν, όμως, τα κουμπιά του ρούχου έβρισκαν ευαίσθητα σημεία, όπως τ’ αυτιά, ο πόνος ήταν οξύς και αβάσταχτος. Θυμάμαι, τότε, πως για να περάσει τα τρίβαμε τόσο δυνατά που κοκκίνιζαν και γίνονταν «σαν …λαγάνες»!

 

  1. Το «ακούσιο» χτύπημα της μύτης

 

Την ώρα που ένα παιδί καθόταν ξέγνοιαστο παρακολουθώντας κάτι ή μιλούσε και ήταν απασχολημένο ή διάβαζε συγκεντρωμένο πλησίαζε κάποιο άλλο, αθόρυβα, κοντά του. Τέντωνε το δάκτυλό του (δείκτη) ακριβώς στο ύψος της μύτης του «αμέριμνου» παιδιού και χωρίς να γίνει αντιληπτό φώναζε το όνομά του. Εκείνο, καθώς γύριζε απότομα και …απρόσεχτα χτυπούσε, τις περισσότερες φορές, τη μύτη του πάνω στο τεντωμένο δάχτυλο. Το «συμβάν» έφερνε πολλά γέλια στην παρέα, αλλά κάποιες φορές δημιουργούσε έντονες παρεξηγήσεις και ψυχρότητα στις σχέσεις των παιδιών.

 

  1. Το Κουτσαλώνι

 

Ένα πολύ διαδεδομένο παιχνίδι, διασκεδαστικό και δυναμικό, που κυριαρχούσε στα διαλείμματα του σχολείου. Παιζόταν, από αγόρια και κορίτσια, όπως το γνωστό «κυνηγητό», με τη διαφορά πως τα παιδιά  ισορροπούσαν στο ένα πόδι (κουτσό) και τρέχανε με μικρά και γρήγορα πηδηματάκια. Η εναλλαγή των ποδιών επιτρεπόταν, όχι όμως και το «κλασικό» τρέξιμο με τα δυο πόδια. Όποιος παραβίαζε τον βασικό κανόνα του παιχνιδιού έχανε και τα φύλαγε. Επίσης, επειδή στο «κουτσαλώνι», ο χώρος που «τρέχαμε», πάντα με κουτσό, ήταν οριοθετημένος, έπαιρνε τιμωρία όποιος έβγαινε έξω απ΄ αυτόν. Το παιδί, λοιπόν, που κυνηγούσε προσπαθούσε ν’ αγγίξει (να πιάσει) κάποιο από τα παιδιά της ομάδας, για να πάρει τη θέση του. Ιδανικός χώρος για το «κουτσαλώνι» ήταν ο δρόμος μπροστά στην ανατολική είσοδο του Ταξιάρχη μέχρι την είσοδο του Ι.Λ.Μ.Ε. (Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ερμιόνης).

Σημ. «Εμνήσθην ημερών αρχαίων» αλλά ήταν όμορφα, νοσταλγικά και συγκινητικά… Γι’ αυτό θα επανέλθουμε…

 

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης

 

Read Full Post »

Τα τραγούδια των εκλογών στην Ερμιόνη – Γιάννης Μ. Σπετσιώτης


 

Μια από τις λιγότερο γνωστές κατηγορίες Δημοτικών Τραγουδιών που με ιδιαίτερη επιτυχία καλλιεργήθηκε στην Ερμιόνη, είναι «Τα τραγούδια των εκλογών». Ο κόσμος, που κανένα γεγονός δεν αφήνει ασχολίαστο, τα τραγουδούσε με «ιερό» φανατισμό κατά την προεκλογική περίοδο και ιδιαίτερα στα «επινίκια», τόσο των βουλευτικών όσο και των δημοτικών εκλογών.

Το πλήθος των νικητών οργανωμένο σε σχηματισμό «λιτανείας» αλάλαζε πανηγυρίζοντας στους δρόμους, ενώ κάθε τόσο ξεσπούσε σε ουρανομήκεις ζητωκραυγές. Έτσι μαζί με τα τραγούδια φώναζε τα ονόματα των νικητών στον «υπερθετικό» βαθμό με πολλά «…ο» και ένα μεγαλόπρεπο «ρε» στο τέλος. Τσαλδάραροοος Ρεεε…, Κοντοβράκαροοος Ρεεε…, Βερδέλαροοος Ρεεε… για να μην αδικήσουμε κανέναν! Λέγεται, μάλιστα, πως κάποια φορά ένας οπαδός φώναξε τόσο δυνατά, που έπαθε …κήλη! «Καντουνιάστηκε», όπως λέμε στην Ερμιόνη.

Αν πάλι βρίσκονταν εκεί «αυτοπροσώπως» οι νικητές, βουλευτές και δήμαρχοι, «μπρατσωμένοι» συμπολίτες τούς έπαιρναν στους ώμους, ενώ ο κόσμος τούς επευφημούσε «πάσα δυνάμει».

Εκείνοι, όμως, που ήσαν «από τη φόλα», όπως λέμε στην Ερμιόνη τους χαμένους των εκλογών, έντρομοι και αμπαρωμένοι στα σπίτια τους, πού να τολμήσουν να βγουν έξω! Περίμεναν το «μοιραίο»… Εύχονταν η καζούρα που τους ετοίμαζαν να είναι σύντομη, όσο γινόταν πιο ανώδυνη και το «αναπόφευκτο κακό» να περάσει γρήγορα. Κάποιοι, οι πιο φανατικοί και λιγόψυχοι, «έμπαιναν στα ρούχα» και έμεναν κουκουλωμένοι στα κρεβάτια, για να μην βλέπουν και ακούν τα όσα συνέβαιναν έξω από τα σπίτια τους. Μάλιστα, «καθ’ ομολογίαν» συγγενικών τους προσώπων, είχαν κρυάδες και «ανέβαζαν» και πυρετό!

Το ποιητικό κείμενο των τραγουδιών ήταν απλά αλλά έξυπνα και πρωτότυπα δίστιχα, συχνά έμπνευση της στιγμής. Ενθουσιώδη, αυθόρμητα και εγκωμιαστικά για τους νικητές, υποτιμητικά, σατιρικά και απειλητικά για τους ηττημένους. Με τη χρήση μάλιστα της παροξύτονης, τις περισσότερες φορές, ομοιοκαταληξίας των στίχων και τη συμβολή της μετρικής του 15/σύλλαβου, η ανταπόκριση του πλήθους ήταν μεγάλη και το αποτέλεσμα κορυφαίο.

Κάποιες φορές και, λόγω θυμικού, τα επιτρεπτά όρια της ελευθερίας του λόγου παραβιάζονταν και χρησιμοποιούνταν ανεπίτρεπτες εκφράσεις με σεξιστικά υπονοούμενα.

Ανάλογη ήταν και η μονόφωνη μουσική των στίχων. Μια εύκολη, επαναλαμβανόμενη, στερεότυπη μελωδία με ρεφρέν, μεταδιδόταν από γενιά σε γενιά, μόνο με την προφορική παράδοση και την τραγουδούσαν, χωρίς αναστολές και ενδοιασμούς, οι καλλίφωνοι αλλά και οι παράφωνοι της ομάδας. Πάνω σ’ αυτή προσαρμόζονταν οι αυτοσχέδιοι στίχοι, που ξεπηδούσαν σύμφωνα με «τους άγραφους νόμους» της παραγωγής των Δημοτικών Τραγουδιών.

Στον τόπο μας τα τραγούδια των εκλογών πρωτοεμφανίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα, έφτασαν σε μεγάλη ακμή τις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ου και συνεχίστηκαν μέχρι τη 10/ετία του ’50. Τότε τα τραγουδήσαμε κι εμείς ως παιδιά κάνοντας τον σχετικό «χαβαλέ». Τα ύστερα χρόνια η παραγωγή μετριάστηκε και ό,τι διασώθηκε δεν παρουσιάζει καμιά πρωτοτυπία και έμπνευση, ενώ το περιεχόμενο των στίχων είναι βίαιο, απρεπές και χωρίς καμιά αξία.

Τα τραγούδια των εκλογών, εκτός από όσα προαναφέραμε, πιστεύουμε πως έχουν και ιστορικοκοινωνική αξία. Αναφέρονται σε εκλογικές αναμετρήσεις, στα εμπλεκόμενα πρόσωπα καθώς και σε ποικίλες ανθρωπο-κοινωνικο-επαγγελματικές καταστάσεις. Κάποια απ’ αυτά γίνονται περισσότερο ελκυστικά και ενδιαφέροντα, όταν «αποκαλύπτουν» ιδιαίτερες ιστορίες.

Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε μια συλλογή τέτοιων τραγουδιών που καταφέραμε να διασώσουμε. Τα περισσότερα μου τα έχει πει ο αείμνηστος Διονύσης Στεργίου, τις ώρες που καθόμασταν με τον κυρ-Απόστολο στη μικρή αυλή του σπιτιού του, στα Μαντράκια. Κατά την άποψή του εκείνος που διακρινόταν για τη στιχουργική του δυνατότητα ήταν ο μπάρμπα-Δημήτρης Κυρ. Γκολεμάς, που έμενε δίπλα στο καμπαναριό του Ταξιάρχη.

 

«Από τον προεκλογικό αγώνα του 1920»

 

Ο Βενιζέλος γάιδαρος/κι ο Ρέπουλης σαμάρι

κι Βασιλάκης[1] κάπιστρο/κι ο Δάσκαλος[2] ταγάρι,

να καβαλήσει ο Γούναρης/να πάει στο παζάρι.

 

Ο Ρέπουλης αρρώστησε/στην Αιδηψό πηγαίνει,

γιατί το εκατάλαβε/πως βουλευτής δε  βγαίνει.

Ρεφρέν: Φόλα, φόλα, φόλα, φόλα/πάνε τα λεφτά σας όλα!

 

Μερκούραρος[3] στη φυλακή/στο Ιτζεδίν της Κρήτης

είν’ αμαρτία βρε παιδιά/ο Δήμαρχος να λείπει.

 

Ρεφρέν: Σταματάκη,[4] Σταματάκη/συ τους πότισες φαρμάκι!

 

Εσείς το καυχηζόσαστε/και το’χετε για γούστο,

γιατ’ έχετε ένα βουλευτή/σαν το τραγί του Ντούλτσο.[5]

Μερκούρης το επίθετο/Σταμάτης τ΄ όνομά του

όλοι θα τον ψηφίσουμε/ για χάρη του μπαμπά του.

Σταματάκη με τα όλα/ρίξε στα σκυλιά τη φόλα!

 

 

«Από τους προεκλογικούς αγώνες των ετών 1832, 1833, 1835»

Στον Γιάννη Μάλλωση[6]

 

Βουίζει το Τροκαντερό/βουίζει το Λιμάνι,

γιατ’ έχουμε για βουλευτή/το Μάλλωση το Γιάννη.

 

Ψηφίσατε το Μάλλωση/ναυτάκια και φαντάροι,

είναι μεγάλη μας τιμή/τα άστρα που θα πάρει.

 

Μεγάλοι μάς τον πολεμούν/τιμή του και κορώνα,

μας εμείς θα τον ψηφίσουμε/στον τίμιο αγώνα.

Είναι παιδί του τόπου μας/πτωχός πτωχών ο φίλος,

καλός προστάτης πάντοτε/Ερμιονίδος φίλος.

 

Κρανίδι, Χέλι, Δίδυμα/Κκοιλάδα Ερμιόνη

θα στείλουν τώρα στη Βουλή/ένα καινούργιο αηδόνι.

Και Καρακάσι Θερμησιά/Φούρνοι και Λουκαϊτι

θα τραγουδούν απ’ το πρωί/ως τον αποσπερίτη.

 

Βουίζει το Τροκαντερό/σείονται τα Μαντράκια,

γιατί έχουμε υποψήφιο/με κέφι και μεράκια.

 

Στην τοπική εφημερίδα «Ερμιονική Ηχώ» (Σεπτέμβριος 1981 φ.68) είχε δημοσιευτεί παρόμοιο τραγούδι χωρίς με περισσότερους στίχους και διαφορετικό τίτλο. Μάλιστα ο δημιουργός του υπογράφει κάτω από το ποίημα ως «Έφεδρος Ερμιονεύς».

 

«Εις τους εφέδρους του Στρατού και Ναυτικού της Επαρχίας Ερμιονίδας»[7]

 

Άσπρο παιδιά του Μάλλωση/και μαύρο εις τους άλλους

στα τζάκια και τους πλούσιους/τους ψεύτες τους μεγάλους.

 

Καλό παιδί του τόπου μας/φτωχός φτωχών ο φίλος

καλός προστάτης πάντοτε/Ερμιονίδιος στύλος.

 

Γι΄ αυτό τόνε θαυμάζουνε/και εις το πρόσωπό του

βλέπουμε τον σωτήρα μας/κι είμαστε στο πλευρό του.

 

Και ‘θε να το’ χουμε τιμή/χαρά και υπερηφάνεια,

αν σώσουμε τον τόπο μας/από τη μαύρη ορφάνια.

 

Όσοι χακί φορέσαμε/μαζί θ’ αγωνιστούμε,

να μάθουν οι αντίπαλοι/να μην περιφρονούνε.

 

Εμάς που τους τιμήσαμε/σε χρόνια περασμένα

και κλείσανε την πόρτα τους/σε εσένα και σε μένα.

 

Και τώρα φίλε έφεδρε/σε θέλω να ασπρίσεις,

τον Γιάγκο μας τον Μάλλωση/τους άλλους να μαυρίσεις.

Ασπρίσατε τον Μάλλωση/ναυτάκια και φαντάροι

είναι μεγάλη μας τιμή/τα άστρα που θα πάρει.

 

Μεγάλοι μάς τον πολεμούν/τιμή του και κορώνα

μα μείς θα τον τιμήσουμε/στον τίμιο αγώνα.

 

Και κει που μας νομίζουνε/στην τσέπη τους κλεισμένους,

δεν θα προφταίνουν να μετρούν/μαύρους και δαγκωμένους.

 

Κρανίδι, Χέλι, Δίδυμa,/Κοιλάδα κι Ερμιόνη

θα στείλουν τώρα στη Βουλή/ένα καινούργιο αηδόνι.

 

Και Καρακάσι, Θερμησιά/Φούρνοι και Λουκαϊτι

θα τραγουδάνε απ’ το πρωί/ως τον αποσπερίτη.

 

Εκλογές 1832,1835

Οι χαμένοι

 

Ο Παύλος κι ο Μαρμαρινός[8]/εφάγανε τη φόλα

πήρανε τα γαϊδούρια τους/και βγήκανε στη χώρα,

να πουλήσουν κουβαρίστρες/τρύπωμα και δαχτυλήθρες.

Μα κανείς δεν τους τα παίρνει/γιατί ψήφισαν Βερδέλη.[9]

 

Ρεφρέν: Μαλλωσάκη, Μαλλωσάκη/συ τους πότισες φαρμάκι!

 

Νικητές και ηττημένοι

 

Ο Αντρέας ο Περήφανος/δεν έχει άλλο ταίρι,

θα μείνει αγροφύλακας/χειμώνα καλοκαίρι.

 

Ρεφρέν: Ο Τσαρός κι ο Καραθάνος[10]/θα πηγαίνανε για μπάνιο.

 

 

Στον Σπύρο Μερκούρη

Δήμαρχο Αθηνών

 

Ζήτω του Μερκούρη του Πατριώτη,

που έκανε την Αθήνα σαν την Ευρώπη.

Ζήτω του Μερκούρη του Ερμιονίτη,

που έκανε την Αθήνα σαν το Παρίσι.

 

Ο Σπυρίδων Μερκούρης (1856-1939) γεννήθηκε στην Ερμιόνη, διετέλεσε βουλευτής, δήμαρχος Αθηναίων επί σειρά ετών, ήταν παππούς της Μελίνας Μερκούρη.

 

Από τις Δημοτικές Εκλογές της Ερμιόνης στην πρώτη 10/ετία του 20ου αιώνα

με αντιπάλους τον Κωνσταντή Κυρ. Γκολεμά και τον Άγγελο Παπαβασιλείου

 

Την εκλογή κερδίσαμε/δίχως αντιγνωμία,

το μπαϊράκι πήραμε/και την αστυνομία.

 

Ρεφρέν: Μία πάπια, μία χήνα/και η Αργυρώ[11] μας Δημαρχίνα.

 

Από τις Εκλογές του 1956 και 1958

Στου Κουμουντούρου[12] την αυλή/βάλανε ένα στύλο,

κρεμάσανε τον Βερδελή/σαν λυσσασμένο σκύλο.

 

Ρεφρέν: Κουμουντούρο, Κουμουντούρο/θα σου βάλουμε ένα σούρο.

 

Τέλος έχουμε καταγράψει τη Μουσική των τραγουδιών σε Ευρωπαϊκή και Βυζαντινή σημειογραφία την οποία για την οικονομία του χώρου, δεν αναρτήσαμε.

Άντε και καλό βόλι!

 

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης

 

Υποσημειώσεις


 

[1]Βασιλάκης: ο Βασίλειος Δεληγιάννης.

[2]Δάσκαλος: ο Ηλίας Παπαδόπουλος που είχε παντρευτεί την αδελφή του Βασιλείου Δεληγιάννη, Σταματίνα.

[3]Μερκούραρος: ο Σπύρος Μερκούρης, γερουσιαστής και Δήμαρχος Αθηνών.

[4]Σταματάκης: ο Σταμάτης Μερκούρης, γιος του Σπύρου βουλευτής και Υπουργός.

[5]Ντούλτσος: παρατσούκλι βοσκού της Ερμιόνης.

[6] Γιάννης Μάλλωσης: βουλευτής Ερμιονίδας.

[7] Από το αρχείο του αείμνηστου Γιώργου Ιω. Μαρμαρινού και για την αντιγραφή Γ. Φς.

[8] Παύλος Φραγκούλης και Γιώργος Μαρμαρινός: Ερμιονίτες έμποροι.

[9] Αλέξανδρος Βερδέλης: βουλευτής και πολιτευτής Ερμιονίδας.

[10] Ο Τσαρός: παρατσούκλι του Αριστείδη Φοίβα. Καραθάνος: παρατσούκλι του Κώστα Κοτταρά.

[11] Αργυρώ: η γυναίκα του Κωνσταντή Κυρ. Γκολεμά.

[12] Κουμουντούρος: ο Γιώργος Λουλουδάκης, σιδηρουργός.

Read Full Post »

Αδριανός Ι. Μήτσας – Ο Γενάρχης της ένδοξης οικογένειας των Μητσαίων – Γιάννης Μ. Σπετσιώτης


 

Η οικογένεια των Μητσαίων, σύμφωνα με την παράδοση, έλκει τη μακρινή καταγωγή της από την ιστορική Χειμάρρα της Βορείου Ηπείρου. Οι πρόγονοί τους λέγεται πως πήραν μέρος στη μεγάλη ναυμαχία της Ναυπάκτου, στις 7 Οκτωβρίου 1571. Εκεί, αντιμέτωποι βρέθηκαν ο ενωμένος στόλος των Ισπανών, Βενετών κ.λπ. με τον Τουρκικό στόλο ενισχυμένο με αλγερινά πλοία. Η περίφημη ναυμαχία έληξε με τη νίκη των συμμαχικών δυνάμεων και έτσι αναχαιτίστηκε ο επεκτατισμός των Οθωμανών στην Ευρώπη. Στη συνέχεια οι Μητσαίοι μετακινήθηκαν στην Πελοπόννησο, κάποιοι έφτασαν στην Ερμιονίδα και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ερμιόνη, απασχολούμενοι, κατά τα προεπαναστατικά χρόνια, με τη ναυτιλία, το εμπόριο αλλά και την πειρατεία.

Το επώνυμο της οικογένειας, «Μήτζας» αρχικά και κατόπιν «Μήτσας», φαίνεται να προέρχεται από τη λέξη «μίντζα», το εργαλείο, δηλαδή, με το οποίο άναβαν το μπουρλότο. Ίσως κάποιος από τους προγόνους τους να ήταν τρανός μπουρλοτιέρης. Έτσι, με τα χρόνια, φαίνεται ότι το παρατσούκλι έγινε επίθετο. [1]

Πατριάρχης της οικογένειας ήταν ο αυστηρός και θαρραλέος καραβοκύρης Αδριανός Ι. Μήτσας. Ένας πανέξυπνος και δραστήριος άνθρωπος, που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στον τόπο μας, το τελευταίο τέταρτο του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα. Στη μικρή κοινωνία της Ερμιόνης, ο καπετάν Αδριανός έζησε σαν άρχοντας απολαμβάνοντας πλουσιοπάροχα τιμές και ευρύτατη αναγνώριση. Παντρεμένος με την Κρανιδιώτισσα αρχοντοπούλα Θεοδότη ή Θεοδώρα (;) της γνωστής εύπορης οικογένειας Σαρρή, απέκτησαν δυο γιους, τον Γιάννη και τον Σταμάτη, μετέπειτα οπλαρχηγούς και καπεταναίους της Ελληνικής Επανάστασης.

Ο καπετάν Αδριανός αναζητούσε συχνά και αξιοποιούσε τις νέες επαγγελματικές ευκαιρίες, νόμιμες και παράνομες, που του παρείχαν οι καιροί, θέλοντας να επεκτείνει και να προστατέψει την επιχειρηματική και εμπορική του δράση, που έφτανε μέχρι τη θαλάσσια πειρατεία, Έτσι έχτισε τον γνωστό ανεμόμυλο στην ανατολική άκρη της πόλης, στο «μάτι των ανέμων», λίγα μέτρα πάνω από τη θάλασσα.

Ο «Μύλος του Μπιστιού», όπως συνηθίσαμε να τον λέμε, είναι ένα επιβλητικό απομονωμένο οικοδόμημα χτισμένο τη δεκαετία 1780-1790. Έχει σχήμα κυλινδρικό με χοντρό τοίχωμα και δίνει την εντύπωση ενός ισχυρού προμαχώνα. Η πρόσβαση στον Μύλο από στεριά και θάλασσα δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση για τους παντός είδους σφετεριστές, πειρατές και ληστές αλλά και τους «περίεργους», καθώς απολάμβανε μιας φυσικής όσο και «μυστικής» προστασίας. Από τη μια οι απόκρημνοι ρυτιδωμένοι πέτρινοι όγκοι επάνω ακριβώς από τις ακτές του Ερμιονικού κόλπου έκαναν την αναρρίχηση αρκετά δύσκολη. Εμπόδιζαν τους επίδοξους και ανεπιθύμητους «επισκέπτες» να σκαρφαλώσουν και να φτάσουν στον Μύλο, καθώς θα γίνονταν εύκολα αντιληπτοί από τους φύλακες και βίαια θα απωθούνταν.

 

Ο Μύλος του Μπιστιού.

 

Από την άλλη, λίγα μέτρα παρακάτω, ανάμεσα σε απότομα βράχια, βρισκόταν το κρησφύγετο της τρομερής Βιτόριζας, στοιχειό της Ερμιόνης, που παραμόνευε καρτερικά τους «αδιάκριτους και απερίσκεπτους επισκέπτες», γιατί τρεφόταν αποκλειστικά με ανθρώπινο κρέας. Ποιος θα τολμούσε, λοιπόν, να πλησιάσει σ’ εκείνο το μέρος ιδιαίτερα τη νύχτα;

Μετά τον θάνατο του Αδριανού Μήτσα και του γιου του καπετάν Γιάννη, όπως έχει ειπωθεί, ο Μύλος περιήλθε στην κατοχή της κόρης του δεύτερου, Θεοδώρας, μετέπειτα συζύγου του Δημήτρη Νικολάου, ο οποίος διετέλεσε και Δήμαρχος Ερμιόνης.

Την ίδια περίπου εποχή με τον Μύλο του Μπιστιού (πριν από το 1770 υποστηρίζουν ορισμένοι) ο καπετάν Αδριανός έκτισε στα Μαντράκια τον περιώνυμο «Πύργο του Κουλέ», από την αρβανίτικη λέξη «κούλια», που θα πει αμυντικός πύργος. [2]

Μια πραγματική αετοφωλιά σκαρφαλωμένη πάνω στη βραχώδη πλαγιά, απροστάτευτη από τον νοτιά και τη σοροκάδα. Ένας Πύργος ιερός και μυστηριώδης, περιχαρακωμένος, λιτός και απρόσιτος, που έμελλε να κλείσει μέσα του κομμάτια της νεότερης ιστορίας του τόπου μας και της Ελλάδας.

Πρόκειται για ένα απροσπέλαστο κτίσμα δίπατο [3] με υπόγειο σκοτεινό. Κάθε όροφος ήταν ένας ενιαίος χώρος 29 τετραγωνικών μέτρων, με εσωτερική ξύλινη σκάλα, τον καταρράχτη με την καταπακτή του που διευκόλυνε την επικοινωνία. Στο μεγάλο δωμάτιο του πρώτου ορόφου υπήρχε τζάκι χαμηλό για πολλές χρήσεις, κυρίως για την κατασκευή της πυρίτιδας (μπαρουτιού) και άλλων εκρηκτικών και πολεμικών υλών. Δυο παράθυρα στον επάνω όροφο κι ένα στον κάτω, κοιτούν τον νοτιά. Ένα ακόμα τοξωτό παράθυρο φτιαγμένο με πέτρα που υπήρχε δυτικά στον επάνω όροφο, καθώς δείχνουν τα σημάδια, είναι  κλεισμένο από παλιά.

Ο Πύργος επικοινωνούσε με την κύρια κατοικία που βρισκόταν ακριβώς από κάτω, με τρία πέτρινα σκαλιά και πορτάκι, που οδηγούσε στη μικρή βραχώδη αυλή του σπιτιού. Μπροστά από το σπίτι απλωνόταν το πέτρινο μαντράκι των Μητσαίων, που διευκόλυνε την ασφαλή προσάραξη των πλοίων και εξυπηρετούσε τα πληρώματα στην αποβίβαση και τη μεταφορά των εμπορευμάτων.

Η εντοιχισμένη πλάκα (1830) στο σπίτι της οικογένειας Δ. Τουτουντζή.

Σ’ αυτό το καστρόσπιτο που μοιάζει με απόρθητο φρούριο, με πολεμίστρες και κρυψώνες, ο καπετάν Μήτσας στέγαζε την οικογένειά του, καθώς φημολογείται, για να είναι ασφαλής και προστατευμένη, όταν αυτός απουσίαζε στα πολύμηνα μακρινά ταξίδια του από την Οδησσό μέχρι τη Μασσαλία! Στον ίδιο χώρο οι Μητσαίοι φύλαγαν τρόφιμα και πολεμοφόδια, απαραίτητα σε αποκλεισμούς και ένοπλες συρράξεις, αλλά και άλλα πολύτιμα αντικείμενα.

Σήμερα υπάρχει μόνο ο Πύργος ανακαινισμένος, [4] με μπαλκόνι με ξύλινη περίφραξη κι ένα μεταγενέστερο σύγχρονο ξέχωρο χτίσμα στα βορειοανατολικά του, καθώς το σπίτι κάηκε από τους Γερμανούς στις 6 Απριλίου του 1944, την εβδομάδα του Λαζάρου, [5] έτσι χάθηκε «διά παντός» ένα ιστορικό χτίσμα της ιδιαίτερης πατρίδας μας. Απέμεινε η εντοιχισμένη, αναμνηστική πλάκα με επιγραφή να «συντηρεί» την ύπαρξή του…

Στη θέση του λίγα μέτρα προς το εσωτερικό του δρόμου βρίσκεται η καλαίσθητη οικία του Δημήτρη και της Μαρίκας Τουτουντζή που αποπνέει την παράδοση και την ιστορία του τόπου μας.

 

 

Υποσημειώσεις


 

[1] Είναι συχνό το φαινόμενο της μετατροπής του γράμματος (ζ) σε (σ) και η αποβολή του προηγούμενου συμφώνου (ν). Το Μήντζας, λοιπόν, έγινε Μήτζας και κατόπιν Μήτσας. Τη μεταβολή του (ν) τζ σε τσ την παρατηρούμε και σε άλλα ερμιονίτικα επίθετα. Έτσι το Καντζογιώργης της παλαιάς γραφής γίνεται Κατσογιώργης, το Σπετζιώτης – Σπετσιώτης κλπ.

[2] Τις πληροφορίες και τις φωτογραφίες του Πύργου μάς παραχώρησαν με προθυμία ο Δημήτρης και η Μαρίκα Τουτουντζή.

[3] Η σύζυγος του Θόδωρου Κανέλλη, Λέλα, έλεγε πως ο πύργος είχε και τρίτο πάτωμα. (Πληροφορία κας Ανθούλας Λαζαρίδου – Δουρούκου).

[4] Ιδιοκτησία της Έλενας Τουτουντζή – Κουμάντου δώρο του παππού της Θόδωρου Κανέλλη.

[5] Παλαιότερα στο ίδιο σπίτι έμενε η οικογένεια του Θεοδώρου Κανέλλη, πατέρα της Μαρίκας, καθώς ο παππούς της, Βασίλης Κανέλλης, είχε αγοράσει αρχικά τον Πύργο και στη συνέχεια το σπίτι. Στον πρώτο όροφο του πύργου είχε μείνει και ο Γκίκας Βρεττός, αδελφός του παππού μου Γιάννη, από τη μητέρα μου, με τη γυναίκα του Ελένη, αδελφή του Βασίλη Κανέλλη.

 

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης

 

Read Full Post »

Older Posts »