Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Posts Tagged ‘Κουρσάροι’

Η πειρατική σημαία – Ένα σύμβολο τρόμου στις θάλασσες


 

Η πειρατική σημαία, με τη νε­κροκεφαλή και τα οστά σε σχήμα χιαστί, είναι ένα από τα πιο γνω­στά και αναγνωρίσιμα σύμβολα στον μέσο άνθρωπο. Αυτό οφείλε­ται κατά κύριο λόγο στον κινημα­τογράφο και στη λογοτεχνία, τέ­χνες που εμπνεύστηκαν από τους πειρατές για την παραγωγή κυ­ρίως εμπορικών έργων. Η γοητεία που ασκούν οι πειρατές ως θέμα εξηγείται από τον τρόπο ζωής και δράσης τους, στοιχείο που αποτυ­πώνεται ξεκάθαρα και στο σύμβο­λο που χρησιμοποιούσαν.

Η σημαία του γνωστού πειρατή Καλίκο Τζακ Ράκαμ (Calico Jack Rackham).

Η σημαία του γνωστού πειρατή Καλίκο Τζακ Ράκαμ (Calico Jack Rackham).

Η πειρατική σημαία είχε σκο­πό να προβάλει τον θάνατο, αλλά και την αποφασιστικότητα των μελών ενός πειρατι­κού πληρώματος, τη διάθεσή τους να πολεμήσουν ως το τέλος. Η ύψωση της πειρατικής σημαίας σή­μαινε ότι οι πειρατές θα εκτελούσαν οποιονδήπο­τε δεν παραδινόταν άμεσα και επιχειρούσε να αντισταθεί. Ταυτόχρονα όμως σήμαινε και την άρνηση των πειρατών να παραδοθούν. Αν η σύγκρουση εξε­λισσόταν σε βάρος τους, θα πολεμούσαν ως τον θάνατο και του τελευταίου από το πειρατικό πλή­ρωμα. Η αποφασιστικότητα αυτή βέβαια οφειλόταν και στο γεγονός ότι οι πειρατές που συλλαμβάνο­νταν δεν μπορούσαν να ελπίζουν σε επιεική αντι­μετώπιση. Μοναδική τιμωρία που τους περίμενε ήταν ο θάνατος, και με τη σημαία ήθελαν να δεί­ξουν ότι είχαν συμφιλιωθεί με αυτό το ενδεχόμενο.

Η χρήση της πειρατικής σημαίας άρχισε και κο­ρυφώθηκε κατά την περίοδο που έγινε γνωστή ως «χρυσή εποχή της πειρατείας», από τα μέσα του 17ου έως τις αρχές του 18ου αιώνα. Την περίοδο αυτή συντελέστηκε μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο δράσης των πειρατικών ομάδων. Έως τότε οι διάφορες πειρατικές συμμορίες, οι οποίες δρούσαν στους μεγάλους εμπορικούς δρόμους των ωκεανών και κυρίως στην Καραϊβική, τις δυτικές ακτές της Αφρικής και τη Μαδαγασκάρη, υπάγονταν στην εξουσία κάποιου κράτους, τουλάχιστον τυπικά. Τα μέλη τους, δηλαδή, διέθεταν έγγραφη άδεια από κάποια ευρωπαϊκή δύναμη, που τους εξουσιοδο­τούσε να επιτίθενται στα σκάφη των αντιπάλων της με σκοπό να παρεμποδίζουν τις εμπορικές τους δραστηριότητες.

Η σημαία του πειρατή Χένρυ Εβερυ (Henry Every).

Η σημαία του πειρατή Χένρυ Εβερυ (Henry Every).

Οι πειρατές που λειτουργούσαν με αυτή την τυπική κάλυψη αποκαλούντο κουρσά­ροι και θεωρούντο μέρος των ναυτικών δυνάμεων ενός κράτους. Στην πράξη, όμως, δεν συνδέονταν με τη δύναμη που τους εξουσιοδοτούσε. Τα πληρώ­ματα των κουρσάρων δεν εκτελούσαν αυστηρά τις εντολές που λάμβαναν, και τα μέλη των πληρωμά­των δεν προέρχονταν μόνο από τους πολίτες της χώρας που τυπικά τους προστάτευε.

Στις αρχές του 18ου αιώνα, ωστόσο, η κατά­σταση μεταβλήθηκε. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις κα­τέληξαν σε μια συμφωνία όσον αφορά την ισορρο­πία δυνάμεων μετά το τέλος του Πολέμου της Ισπανικής Διαδοχής, το 1714, και δεν χρειάζονταν πλέον τις υπηρεσίες των κουρσάρων. Αντίθετα, ήθελαν να απαλλάξουν τις θαλάσσιες οδούς από αυτούς τους απείθαρχους ληστές, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις δεν δίσταζαν να επιτεθούν ακόμα και σε σκάφη της χώρας που τους προστά­τευε.

Γαλιότα. Πλοίο της Μεσογείου με πανιά ή κουπιά που χρησιμοποιήθηκε κυρίως από τους πειρατές της Μάνης και τους Αλγερινούς. (Φωτογραφία από την ιστοσελίδα «Μανιάτικα»).

Γαλιότα. Πλοίο της Μεσογείου με πανιά ή κουπιά που χρησιμοποιήθηκε κυρίως από τους πειρατές της Μάνης και τους Αλγερινούς. (Φωτογραφία από την ιστοσελίδα «Μανιάτικα»).

Οι κουρσάροι, από την πλευρά τους, είχαν αναπτύξει ένα πνεύμα αυτονομίας και δεν ήθελαν να μοιραστούν τα κέρδη τους με κανέναν, ούτε να συμμορφωθούν με τους περιορισμούς που έθε­ταν οι έως τότε προστάτες τους. Είχαν δημιουρ­γηθεί εξάλλου κάποιες πειρατικές βάσεις στις ακτές της Καραϊβικής και της Αφρικής, οι οποίες ήταν υπό τον αποκλειστικό τους έλεγχο, επομέ­νως δεν χρειάζονταν τις βάσεις και την προστασία που μπορούσαν να προσφέρουν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις. Παράλληλα, οι κουρσάροι είχαν αναπτύ­ξει ένα πνεύμα άρνησης κάθε παραδοσιακής εξουσίας. Στην πλειοψηφία τους προέρχονταν από τα λαϊκά στρώματα των λιμανιών της δυτικής Ευρώπης και απέρριπταν την κοινωνική καταπίε­ση που είχαν βιώσει σε αυτά.

Η σημαία του Εντουαρντ Ινγκλαντ (Edward England), ίσως του πρώτου πειρατή που χρησιμοποίησε αυτό το σύμβολο.

Η σημαία του Εντουαρντ Ινγκλαντ (Edward England), ίσως του πρώτου πειρατή που χρησιμοποίησε αυτό το σύμβολο.

Γι’ αυτούς τους λόγους, οι κουρσάροι ανεξαρ­τητοποιήθηκαν σε πειρατές. Δρούσαν σε μικρές ομάδες με ένα ή δύο σκάφη και κάθε ομάδα διέ­θετε τη δική της σημαία.

Η πληθώρα πειρατικών σημαιών που χρησιμοποιήθηκε κατά τον 18ο αιώ­να συνοψίζεται συνήθως στην πιο γνωστή παράσταση, με τη νεκροκεφαλή και τα οστά. Η παράσταση αυτή εί­ναι γνωστή στην αγγλική γλώσ­σα και ως Τζόλι Ρότζερ (Jolly Roger), υπάρχει όμως και σε πολλές ακόμα παραλλαγές. Η ποικιλία των πειρατικών σημαι­ών οφείλεται και στην επιθυμία κάθε πληρώματος να προβάλ­λεται η αυτονομία του.

Η σημαία του Τόμας Τιού (Thomas Tew) υπήρξε μία από τις ελάχιστες που διαφοροποιήθηκαν.

Η σημαία του Τόμας Τιού (Thomas Tew) υπήρξε μία από τις ελάχιστες που διαφοροποιήθηκαν.

Κοινό στοιχείο στις περισσότερες πει­ρατικές σημαίες, ωστόσο, είναι η ύπαρξη οστών, κυρίως νεκρο­κεφαλής ή ολόκληρου σκελετού. Σε κάποιες εικονίζονται καρδιές ή σταγόνες αίματος και σε άλλες οπλισμένα χέρια. Συ­χνά εμφανιζόταν επίσης και η κλεψύδρα, σύμβολο του χρόνου που παρέρχεται και ο οποίος σφραγίζεται με τον θάνατο.

Δημήτρης Σ. Μπελέζος

Ιστορικά θέματα, τεύχος 109, Δεκέμβριος 2011

 

Read Full Post »