Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Posts Tagged ‘Ρήτορας’

Μηνιάτης Ηλίας, Επίσκοπος Κερνίκης και Καλαβρύτων (1669-1714)


 

  

Ηλίας Μηνιάτης, χαλκογραφία από το βιβλίο του «Διδαχαί», Βενετία, Γλυκής, 1772.

Ηλίας Μηνιάτης, χαλκογραφία από το βιβλίο του «Διδαχαί», Βενετία, Γλυκής, 1772.

Διαπρεπής λόγιος, κληρικός και εξαιρετικός ρήτορας με ιδιαίτερους δεσμούς με το Ναύπλιο. Ο Ηλίας Μηνιάτης (Ληξούρι, 1669- Πάτρα, 1 Αυγούστου 1714), γεννήθηκε στο Ληξούρι της Κεφαλληνίας, γονείς του ήταν ο πρωθιερέας της πόλης και λόγιος Φραγκίσκος Μηνιάτης και η Μορεζίνα Περιστιάνου. Τα πρώτα γράμματα τα διδάχτηκε από τον πατέρα του, πού ήταν πρωτοπαπάς στο Ληξούρι. Το 1681 ο πατέρας του τον πήγε στη Βενετία και τον έγραψε στο Φλαγγινιανὸ Φροντιστήριο, όπου επί οκτώ έτη σπούδασε αρχαία ελληνική φιλολογία μαθηματικά, λατινικά και φιλοσοφία.

Εκεί φοίτησε κάτω από την προστασία του Μελετίου Τυπάλδου, ιεροκήρυκα και δασκάλου της Ελληνικής κοινότητας της Βενετίας. Όταν ο Μελέτιος Τυπάλδος έγινε μητροπολίτης Φιλαδέλφειας, ο Μηνιάτης έγινε γραμματέας του και την ίδια χρονιά έγινε διάκονος και ιεροκήρυκας στην ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της Βενετίας. Παράλληλα δίδαξε στη Φλαγγίνειο Σχολή.

Το 1690 πήγε στα Ιόνια Νησιά και δίδαξε στην Κεφαλληνία, τη Ζάκυνθο και την Κέρκυρα. Το 1699 στάλθηκε στην Κωνσταντι­νούπολη ως σύμβουλος της πρεσβείας της Βενετίας και έγινε καθηγητής της Πατριαρχικής Σχολής και ιεροκήρυκας του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Από την Πόλη έφυγε για την Πελοπόννησο, όπου κήρυξε τον Λόγο του Θεού στο Ναύπλιο και στο Άργος.

Στο Ναύπλιο (1708) δίδαξε, επί χρόνια, στο ναό της Γεννήσεως της Θεοτόκου και στον περίβολό του, κάτω από μία ελιά, η οποία σώζεται μέχρι σήμερα (κάτω από την ίδια ελιά είχε μαρτυρήσει, πριν από 60 περίπου χρόνια, ο πολιούχος του Ναυπλίου Άγιος Αναστάσιος).

Αργότερα του πρότειναν να αναλάβει την επισκοπή Χριστιανουπόλεως, της σημερινής Κυπαρισσίας, αλλά από μετριοφροσύνη δεν το αποδέχθηκε. Τελικά αναγκάστηκε να δεχθεί την επισκοπή Κερνίκης (ή Κερνίτζης ή Κερνίτσης) Καλαβρύτων, και το 1711 αναγορεύτηκε αρχιερέας. Εκεί εργάστηκε με ζήλο και αυταπάρνηση για να βοηθήσει το ποίμνιό του, με αποτέλεσμα να αρρωστήσει και να πεθάνει στην Πάτρα την 1η Αυγούστου 1714, σε ηλικία μόλις 45 ετών. Το σκήνωμά του μεταφέρθηκε στην Κεφαλληνία και τάφηκε στο ναό του Αγίου Ιωάννου στο Ληξούρι.

Το κατεξοχήν έργο του Μηνιάτη ήταν το κήρυγμα, και μάλιστα σε απλή γλώσσα, όπως είχε καθιερωθεί κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, έτσι ώστε η διδασκαλία να είναι κατανοητή στον λαό. Ο Μηνιάτης επηρεάστηκε από την μαθητεία του στην Ιταλία και ακολούθησε στο έργο του την παράδοση της περίτεχνης ρητορικής επεξεργασίας του λόγου.

Τα έργα του Ηλία Μηνιάτη τυπώθηκαν μετά το θάνατό του. Το 1716 εξεδόθη στην Βενετία το έργο του με τίτλο «Διδαχαί εις την αγίαν και μεγάλην Τεσσαρακοστήν και εις τας Κυριακάς του ενιαυτού και επισήμους εορτάς μετά τινων πανηγυρικών λόγων» με επιμέλεια του πατέρα του· ακολούθησαν 23 εκδόσεις των Διδαχών μέχρι το 1900, γεγονός που αποδεικνύει την δημοτικότητα του έργου του στο αναγνωστικό κοινό. Το 1718 με την επιμέλεια του πατέρα του εκδόθηκε η «Πέτρα σκανδάλου», έργο ιστορικό-δογματικό, που αναφέρεται στο σχίσμα Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας. Το έργο αυτό κίνησε το διεθνές ενδιαφέρον της εποχής εκείνης και μεταφράστηκε στα λατινικά (1752), στα αραβικά (1721) και στα ρωσικά (1754), συζητήθηκε επίσης και σχολιάστηκε πολύ.

Την διατριβή αυτή συνέγραψε ο μακαριστός συγγραφέας παρακινηθείς από κάποιον άρχοντα (άγνωστο σ’ εμάς), όπως αναφέρεται σε επιστολή του πατέρα του, παπα-Φραγκίσκου Μηνιάτη, «θείω ζήλω κινηθείς παρά τινος ορθοδοξοτάτου αυθέντου προσταχθείς» και όπως καταγράφει και ο ίδιος στο πρώτο μέρος της διατριβής αυτής «Εζήτησαν παρ ἐμοῦ, άρχων ενδοξώτατε και ευσεβέστατε να μάθουν καταλιπώς τι είναι εκείνο όπου χωρίζει τας δύο Εκκλησίας».

Έτσι, στο μεν Α´ Βιβλίο (μέρος) της διατριβής αυτής αναφέρονται τα αίτια και γεγονότα του Σχίσματος των Δυτικών από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Στο Β´ Βιβλίο, ανασκευάζονται βάσει της Αγίας Γραφής, Ιερών Κανόνων και Αγιοπατερικών συγγραμμάτων οι πέντε βασικές διαφορές που χωρίζουν τους Παπικούς από την Ορθοδοξία.

 

Πηγές


 

  • Νέλλη Χρονοπούλου – Μάρω Βουγιούκα – Βασίλης Μεγαρίδης, «Οδωνυμικά του Ναυπλίου», έκδοση Δήμου Ναυπλιέων, 1994.
  • Ηλία Μηνιάτη, «Πέτρα Σκανδάλου», Ιερά Μητρόπολις Καλαβρύτων και Αιγιαλείας. Εκδόσεις «Βιβλίο και Εικόνα», 2009.

Read Full Post »

Δημοσθένης (384-322 π.Χ.)


 

Δημοσθένης, ρωμαϊκό αντίγραφο, έργο του κατά τα άλλα άγνωστου γλύπτη Πολυεύκτου. Γλυπτοθήκη Ny Carlsberg, Κοπεγχάγη, Δανία.

Δημοσθένης, ρωμαϊκό αντίγραφο, έργο του κατά τα άλλα άγνωστου γλύπτη Πολυεύκτου. Γλυπτοθήκη Ny Carlsberg, Κοπεγχάγη, Δανία.

Δημοσθένης [1] πολιτικός και ρήτορας της αρχαιότητας. Ο Δημοσθένης Δημοσθένους Παιανιεύς γεννήθηκε και έζησε στην Αθήνα (384-322 π.Χ.) σε μια εποχή μεταβατική, με πολλά προβλή­ματα και αλλαγές, που οδήγησαν σε νέες μορφές ζωής. Ο πατέρας του ή­ταν εύπορος, ιδιοκτήτης δυο εργαστηρίων, όπου δούλευαν 70 δούλοι. Πέθανε όμως όταν ο Δημοσθένης ήταν 7 χρονών, και οι κηδεμόνες που άφησε (Άφοβος, Δημοφώντας, Θηριππίδης) κατασπατάλησαν την πε­ριουσία του, πράγμα που ανάγκασε το Δημοσθένη, όταν ενηλικιώθηκε να καταφύγει στα δικαστήρια, για να περισώσει ελάχιστα (1 τάλαντο περί­που) από τη σημαντική περιουσία, που άφησε ο πατέρας του (15 τάλα­ντα). Τα παιδικά του χρόνια λοιπόν δεν ήταν ανέμελα, και η εφηβεία του δύσκολη. Είχε όμως σιδερένια θέληση και κατόρθωσε να ξεπεράσει ακό­μα και τα φυσικά του ελαττώματα (ασθενική φύση, αδύναμη φωνή, βραδυγλωσσία).

Δάσκαλός του ήταν ο Ισαίος, από τον οποίο διδάχτηκε την αυστηρή νομική γλώσσα. Μελέτησε καλά τον Πλάτωνα και κυρίως τον Θουκυδίδη, από τον οποίο διδάχτηκε τη μέθοδο του ορθού λόγου, που τη χρησιμο­ποίησε αργότερα στην επιχειρηματολογία του και στην ερμηνεία των γε­γονότων, και γνώρισε την ιδανική εικόνα της Αθήνας του 5ου αι., που χα­ράχτηκε στην ψυχή του και σ’ όλη του τη ζωή προσπάθησε να την ξαναπλάσει, γιατί πίστεψε ότι η Αθήνα μπορούσε και όφειλε να γίνει ξανά, ό,τι ήταν τον περασμένο αιώνα.

Άσκησε για αρκετό καιρό το επάγγελμα του λογογράφου και σε ηλι­κία 30 ετών στράφηκε στην πολιτική (355 π.Χ.), έχοντας ήδη μεγάλη δι­κανική πείρα. Την εποχή εκείνη η άρχουσα τάξη της Αθήνας (η Αθήνα ποτέ δεν έπαψε να είναι δουλοκτητική κοινωνία) ήταν χωρισμένη στα δυο:[2]

Από το ένα μέρος το δημοκρατικό αντιμακεδονικό κόμμα. Το απο­τελούσαν έμποροι, ναυτικοί και βιοτέχνες, που είχαν συναλλαγές με τις πόλεις της Θράκης, του Ελλησπόντου και του Εύξεινου Πόντου και σκέ­φτονταν, ότι, αν τις καταλάμβανε ο Φίλιππος, θα έχαναν τις αγορές τους. Τους ακολουθούσαν μεσαία στρώματα του λαού, που δεν ήθελαν να έρθει ο Φίλιππος και να καταλύσει το δημοκρατικό πολίτευμα, γιατί θα έχαναν και τα πολιτικά τους δικαιώματα και τους μισθούς (δικαστικό, εκκλησια­στικό, θεωρικά).

Ο Δημοσθένης αναδείχτηκε αρχηγός του δημοκρατικού κόμματος με συνεργάτες τον Ηγήσιππο, τον Υπερείδη και το Λυκούργο. Από το άλλο μέρος το ολιγαρχικό μακεδόνικο κόμμα. Το αποτελούσαν οι ολιγαρχικοί, οι πλούσιοι και οι μεγάλοι ιδιοκτήτες, που για να αντιμε­τωπίσουν τους φτωχούς και τους καταχρεωμένους αγρότες, οι οποίοι ζη­τούσαν «αναδασμό της γης» και «αποκοπή των χρεών» στράφηκαν στο Φίλιππο και επιδίωκαν με την υποστήριξή του να καταλύσουν το δημο­κρατικό πολίτευμα και να οργανώσουν με την ηγεσία του μια πανελλήνια εκστρατεία εναντίον της Περσίας. Έτσι θα εκμεταλλεύονταν τους απέ­ραντους πόρους της Ασίας και θα έστελναν εκεί τους άνεργους και πει­νασμένους ακτήμονες. Επικεφαλής του κόμματος αυτού ήταν ο Εύβουλος, ο Φιλοκράτης, ο Αισχίνης, ο Φωκίων, ο Μειδίας και ο Ισοκράτης ως θεωρητικός και ιδεολογικός εκπρόσωπος του κόμματος.

Ο Δημοσθένης σ’ όλη την πολιτική του σταδιοδρομία αγωνίστηκε με πάθος υπέρ της δημοκρατίας και της ελευθερίας, με πρότυπο την Αθήνα του περασμένου αιώνα, και εναντίον του Φίλιππου. Η κατακτητική συ­μπεριφορά του Φίλιππου στη Χαλκιδική, Θράκη, Εύβοια και στις άλλες πόλεις που κατέλαβε, δικαίωσε το Δημοσθένη. Η ιστορία όμως μετά το κατόρθωμα του Μ. Αλεξάνδρου δικαίωσε τους αντιπάλους του.

Ο Δημο­σθένης στάθηκε ο τελευταίος μεγάλος της δημοκρατίας, ένα τραγικό πρόσωπο, που αγωνίστηκε κόντρα στην εποχή του, και το μόνο που κα­τάφερε ήταν να γράψει τον επιτάφιο της αρχαίας Ελληνικής δημοκρα­τίας.

Στα γεράματά του ο Δημοσθένης κατηγορήθηκε ότι δωροδοκήθηκε με 20 τάλαντα από τον Άρπαλο, ταμία του Μ. Αλεξάνδρου, και καταδικά­στηκε σε υπερβολικό πρόστιμο (50 τάλαντα). Κλείστηκε στη φυλακή, αλ­λά δραπέτευσε και κατέφυγε στον Πόρο, όπου μετά από περιπέτειες δυο περίπου χρόνων ήπιε μέσα στο ναό του Ποσειδώνα το δηλητήριο, που έ­κρυβε για ώρα ανάγκης στον κονδυλοφόρο του, κυνηγημένος από τους ανθρώπους του Αντίπατρου, που είχε καταλάβει την Αθήνα μετά την μάχη της Κραννώνας.

Ο Δημοσθένης ως πολιτικός και ρήτορας έγινε αντικείμενο μελέτης σ’ όλες τις μεταγενέστερες εποχές. Θεωρήθηκε ο μεγαλύτερος ρήτορας της αρχαιότητας. Ο Κικέρωνας μάλιστα τον θεωρεί «κατ’ εξοχήν» ρήτορα της ελευθερίας. Ως πολιτικό τον είπαν «άγιο», «δικηγόρο» όλων όσων αντι­τίθενται στον ιμπεριαλισμό, αλλά και «πράκτορα των Περσών». Οι αντι­θέσεις πάντως που δημιουργήθηκαν γύρω από το Δημοσθένη οδήγησαν στη βαθύτερη μελέτη του έργου του.[3]

Με το όνομα του Δημοσθένη σώθηκαν 61 λόγοι, που χωρίζονται σε τρεις ομάδες:

  • Λόγοι που αφορούν δίκες ιδιωτικού δικαίου, προσωπι­κές του ή τρίτων
  • Λόγοι δικανικοί δημοσίου δικαίου με πολιτικό πε­ριεχόμενο (προς Λεπτίνην, κατ’ Ανδροτίωνος, κατά Τιμοκράτους, περί παραπρεσβείας, περί του στεφάνου κ.ά.).
  • Πολιτικές δημηγορίες για διάφορα θέματα (περί των συμμοριών, περί ειρήνης, υπέρ Μεγαλοπολιτών, οι τρεις Ολυνθιακοί, οι τέσσερις Φιλιππικοί, περί των εν Χερρονήσω κ.ά.).

 

 Υποσημειώσεις


 

[1] Lesky Α. , Ιστορία Ελληνικής Λογοτεχνίας, σελ. 823 κ. ε.

[2] Κορδάτου Γ., Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, τόμ. ιν, σελ. 81-89.

[3] Παπανικολάου Ν. Κ., Εισαγωγή στο έργο του Δημοσθένη, σελ. 78-81.

 

Αλέξης Τότσικας

Φιλόλογος – Συγγραφέας

«Ανθολόγιο | Δώδεκα Αποσπάσματα Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων», Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα, 1997.

 

 

Read Full Post »