ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Ιατρικές σκέψεις για τη νεκροψία του πτώματος του Προέδρου της Ελλάδας, τον Κόμη Ι. Καποδίστρια – Διδακτορική του διατριβή του Pierviviano Zecchini (1802-1882)

Pierviviano Zecchini (Πιερβιβιάνο Τζεκίνι, 1802-1882)

Ο Pierviviano Zecchini (Πιερβιβιάνο Τζεκίνι) ήταν Ιταλός γιατρός και συγγραφέας. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβα, όπως και ο Καποδίστριας. Όταν ο Zecchini ήρθε στην Ελλάδα, οι Έλληνες πολεμούσαν για να απελευθερωθούν από τους Τούρκους. Βίωσε από κοντά τις συνήθειες του ελληνικού λαού και απέκτησε φιλίες με ήρωες της Επανάστασης.

Ήταν στο Ναύπλιο, όταν οι Μαυρομιχαλαίοι δολοφόνησαν τον Ιωάννη Καποδίστρια. Μετά από πρόσκληση της Ελληνικής Κυβέρνησης πραγματοποίησε τη νεκροψία του πτώματος του Έλληνα Προέδρου. Όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, κατέγραψε τις εμπειρίες και τις αναμνήσεις του από την Ελλάδα σε διάφορα έργα του.

Στο πρώτο έργο του με τίτλο, Riflessioni mediche nulla necroscopia del cadavere del Presidente della Grecia, il Conte G. Capodistria (Ιατρικές σκέψεις για τη νεκροψία του πτώματος του Προέδρου της Ελλάδας, τον Κόμη Ι. Καποδίστρια), το οποίο αποτέλεσε τη διδακτορική του διατριβή, αναφέρεται στις νέες ανακαλύψεις του σχετικά με τη λειτουργία της σπλήνας. Οι διαπιστώσεις του για την σπλήνα έλαβαν πολύ μεγάλη απήχηση και δημοσιεύτηκαν σε ιταλικά και διεθνή περιοδικά.

Τη διδακτορική διατριβή του Pierviviano Zecchini εντοπίσαμε στη Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Ελένης Σιέρρα, με τίτλο, «Ο Ιωάννης Καποδίστριας και οι Ιταλοί Λογοτέχνες του 19ου αιώνα», Αθήνα 2023, ας δούμε τι γράφει:

Είναι αξιοσημείωτο πως είχαν τον ίδιο καθηγητή [με τον Καποδίστρια], τον Stefano Gallini. Ο Zecchini αφιέρωσε τη διπλωματική του εργασία στον αγαπημένο του καθηγητή. Την προλογίζει με ένα γράμμα προς αυτόν, δηλώνοντας την ευγνωμοσύνη του, καθώς και την εκτίμηση και τον σεβασμό του για την καλοσύνη και την έγκυρη επιστημονικότητά του επιφανούς καθηγητή.

Αρχικά αναφέρεται στη λειτουργία της σπλήνας και κατ’ επέκταση της χολής. Την εποχή του Zecchini δεν είχε δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στη λειτουργία αυτών των οργάνων και δεν πίστευαν οι γιατροί ότι η σπλήνα είναι σημαντικό όργανο για τον ανθρώπινο οργανισμό. Δεν είχε ακόμη πραγματοποιηθεί η ανατομία της και η διάγνωση των λειτουργιών της. Πολλοί γιατροί, τα συμπτώματα μίας φλεγμονώδους σπλήνας τα εξηγούσαν ως ενδείξεις ηπατικής νόσου. Ο Zecchini είχε διαπιστώσει ότι υπάρχουν περιστατικά, κατά τα οποία μπορεί ένα όργανο να είναι ταλαιπωρημένο, αλλά να μην είναι εκείνο που έχει νοσήσει.

Ιωάννης Καποδίστριας, έργο του Κ. Γιατρά, λάδι σε χαρτόνι κολλημένο σε ξύλο, 34×27 εκ. Πινακοθήκη Παπαδόπουλου, Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου.

Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε και για την περίπτωση του Έλληνα Κυβερνήτη. Ο Καποδίστριας υπέφερε για πολλά χρόνια από ασθένειες.[1] Είχε επισκεφτεί τους πιο φημισμένους γιατρούς της Ευρώπης. Όλοι, ακόμη κι ο ίδιος που ήταν γιατρός, είχαν αποφανθεί ότι πάσχει από κάποια ηπατική νόσο. Το είχε πιστέψει κι ο ίδιος, αφού έλεγε συνεχώς στον αγαπημένο του οικονόμο, Φεντερίκο, ότι θα ζήσει και με ένα μικρό κομμάτι του ήπατος, εωσότου καταστραφεί τελείως.

Ο Zecchini υποστηρίζει ότι τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού δεν υπακούν μόνο στους Νόμους της Μηχανικής, αλλά και στους Νόμους της Φύσης. Καταγράφει τη δομή και την τοποθεσία της σπλήνας στον οργανισμό του ανθρώπου. Η σπλήνα βρίσκεται κάτω από το διάφραγμα του στομάχου. Είναι χαρακτηριστική η ποιότητα του αίματός της, το οποίο είναι σκούρο κόκκινο και ιδιαίτερα ρευστό. Αυτό οφείλεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των φλεβών της, τα οποία συμβάλλουν στην επιβράδυνση της ροής του αίματος. Η επιβράδυνση του αίματος είναι η μία λειτουργία της σπλήνας, ώστε να πραγματοποιηθούν οι τροποποιήσεις που θα επιφέρουν την προετοιμασία της χολής. Κατά τη διάρκεια της πέψης, ασκείται πίεση στην σπλήνα. Κάτω από αυτήν την πίεση, κάτω από αυτό το κέντρο του στομάχου, η σπλήνα, όπως διαπιστώθηκε από όλους τους γιατρούς, ξεκινώντας από τον Ιπποκράτη και κατέληξε στον, σύγχρονο του Zecchini φυσιολόγο, Magendie, αδειάζει και το αίμα της κατεβαίνει στο ήπαρ για να προετοιμάσει τη χολή. Εξάλλου, αυτά τα όργανα είναι προορισμένα για τη λειτουργία της πέψης.

Ο Ιταλός γιατρός και συγγραφέας, αν και χαρακτηρίζει τον Καποδίστρια τύραννο, αναγνωρίζει τη φήμη και τις ικανότητες του Κερκυραίου διπλωμάτη και πολιτικού. Τον αποκαλεί ξακουστό και διαπρεπή νεκρό. Τη δεύτερη ημέρα μετά τη δολοφονία του πραγματοποιήθηκε η νεκροψία του πτώματός του, στην οποία ήταν παρών κι ο Pierviviano Zecchini.

Ο Zecchini αγνοεί στη διατριβή του τους τραυματισμούς που προκάλεσαν το θάνατό του, καθώς ήταν εκτός του θέματός της. Παρόλο που σε όλη του τη ζωή ο Καποδίστριας ήταν φιλάσθενος και τον είχαν κουράρει εξέχοντες γιατροί, όταν εξετάστηκε το άψυχο σώμα του, διαπιστώθηκε η τέλεια αρμονία των οργάνων του, συμπεριλαμβανομένου και του συκωτιού, εκτός από την ατροφία της σπλήνας και μία ελαφρά εξάπλωση υγρού στον εσωτερικό κόλπο του αριστερού όρχεως.

Ο Zecchini αναφέρει παραδείγματα από νεκροψίες διακεκριμένων επιστημόνων, οι οποίοι ανακάλυψαν βλάβες σε όργανα, που δεν έδωσαν συμπτώματα όταν ο ασθενής ήταν εν ζωή. Πολλοί γιατροί είχαν καταλήξει σε λάθος διαγνώσεις, γιατί οι ενδείξεις έμοιαζαν με ένα ή περισσότερα νοσήματα, όπως τα συμπτώματα της ηπατίτιδας είναι παρόμοια με εκείνα της σπληνίτιδας ή της φλεγμονής στη χολή.

Αυτή η παραπλάνηση φάνηκε κι από την νεκροψία του Καποδίστρια. Ο Zecchini καταθέτει τρεις στοχασμούς του. Στον πρώτο προβληματισμό του, αναφέρεται στο λόγο που τον οδήγησε στην επιλογή του θέματος της διπλωματικής του: Ήταν το ιατρικό ιστορικό του Ιωάννη Καποδίστρια και οι λειτουργίες της σπλήνας, με σημαντικότερη την προετοιμασία της τροποποίησης του αίματος στο συκώτι για την έκκριση της χολής. Αυτά τα σπλάχνα βρίσκονταν σε νοσηρή κατάσταση στον οργανισμό του κόμη. Όσο ήταν ζωντανός είχε διαγνωσθεί από ασθένεια του ήπατος. Αλλά στη νεκροψία, η σπλήνα του βρέθηκε ατροφική.

Ο Zecchini εικάζει ότι οφειλόταν σε σχηματισμό φλεγμονής. Το φλεγμονώδες όργανο μπορεί να καταλήξει στο μισό ή στο ένα τρίτο του φυσικού του όγκου. Η ατροφία είναι προϊόν φλεγμονής. Το αίμα δεν είναι πλέον υγρό και είναι ακατάλληλο για την προετοιμασία της χολής, όταν προέρχεται από μία τέτοια φλεγμονώδη σπλήνα. Κατά συνέπεια, η χολή θα υποστεί κι εκείνη αλλαγή από την αλλοίωση της σπλήνας.

Η δεύτερη σκέψη του, μετά την ανάλυση των αιτιών της ατροφίας της σπλήνας, του συκωτιού και της χολής, αφορά τις ασθένειες που έπλητταν τον Κυβερνήτη κατά τη διάρκεια της ζωής του. Οι ενοχλήσεις που ένιωθε ο Καποδίστριας είχαν αποδοθεί από διάσημους γιατρούς της εποχής ως ηπατική πάθηση. Αλλά όπως αναφέρει ο Zecchini, δεν προκαλεί έκπληξη ότι πολλές φορές στη νεκροψία μπορεί να βρεθούν στοιχεία που δεν είχαν αντιληφθεί οι γιατροί, όταν ο ασθενής βρισκόταν στη ζωή. Παραθέτει παραδείγματα, καταδεικνύοντας ότι πολλοί επιφανείς γιατροί είχαν εξαπατηθεί από τα συμπτώματα των ασθενών τους και είχαν κάνει λανθασμένες διαγνώσεις.

Στην περίπτωση του Καποδίστρια, οι γιατροί είχαν καταλήξει σε λάθος συμπέρασμα, δηλαδή ότι πάσχει από ηπατική νόσο. Σύμφωνα με τη νεκροψία του πτώματός του από τον Zecchini, ο Έλληνας Κυβερνήτης νόσησε αρχικά από μία σπληνίτιδα με ερεθισμό και εξαιτίας της αλλοίωσης της χολής, είχε ενοχλήσεις στο ηπατο-γαστρικό σύστημα. Ακόμη κι όταν η φλεγμονή της σπλήνας υποχώρησε, δηλαδή ακόμη κι όταν η αιτία που δημιούργησε την ασθένειά του εξαλείφθηκε, οι πόνοι του συνεχίστηκαν γιατί η σπλήνα είχε πλέον υποστεί παθολογική μεταβολή στη λειτουργία της. Οπότε και η χολή δεν ενεργούσε όπως πριν και ο Καποδίστριας υπέστη δυσλειτουργίες στη χολή, στη χοληδόχο κύστη, στο δωδεκαδάκτυλο…

Ο Ιταλός ανατόμος αναφέρει ότι είναι πολύ εύκολο να παρερμηνευτεί η σπληνίτιδα με την ηπατίτιδα. Τα συμπτώματα των δύο διαταραχών είναι όμοια, ειδικά σε περίπτωση αργής φλεγμονής, ώστε ο γιατρός μπορεί να παραπλανηθεί. Οι ίδιες αιτίες προκαλούν και τη φλεγμονή του ήπατος και της σπλήνας. Οι πιο συχνές είναι η κατάχρηση κρασιού και δυνατών οινοπνευματωδών ποτών, οι ανησυχίες του νου, οι κλιματολογικές συνθήκες, οι υπερπροσπάθειες που ξεπερνούν τα ανθρώπινα όρια, η ποιότητα της ζωής σε συνάρτηση με την ιδιοσυγκρασία του ατόμου. Είναι λοιπόν δύσκολο να γίνει η σωστή διάγνωση, όταν οι ενδείξεις είναι παρόμοιες και όταν και οι δύο παθήσεις, σπληνίτιδα και ηπατίτιδα, επηρεάζουν όλο το γαστρεντερικό σύστημα.

Ο τρίτος στοχασμός που εκθέτει ο Zecchini σχετίζεται με την αγωνία του να αποδείξει ότι η σπλήνα είναι βοηθητικό όργανο του συκωτιού για την προετοιμασία της χολής και να αφυπνίσει τους γιατρούς, ώστε να αποκτήσουν γοργή αντίληψη για την άμεση αντιμετώπιση της ασθένειας. Ομολογεί ότι η νεκροψία του πτώματος του Ιωάννη Καποδίστρια δεν ήταν ανατομικά λεπτομερής στα σπλάχνα που φαίνονταν υγιή. Δεν ήταν ο τόπος ούτε ο χρόνος που θα μπορούσε να κόψει με ακρίβεια και σε λεπτά κομμάτια τα όργανα, όταν υπήρχαν γύρω του πολλοί άνθρωποι που κοιτούσαν, οι οποίοι δεν ήταν γιατροί και θα μπορούσαν να πιστέψουν ότι δεν έδειχνε κανένα σεβασμό στον νεκρό. Στην Ελλάδα δεν υπήρχε η επιθυμία να γίνονται νεκροψίες. Αναγκάστηκε να εξετάσει το συκώτι επιφανειακά, αλλά παρατήρησε ότι δεν υπήρχε καμία αλλοίωση.

Ο Zecchini συμπεραίνει ότι οι παθήσεις, που ταλαιπώρησαν τον Καποδίστρια, κατά τη διάρκεια της ζωής του, δεν οφείλονταν σε νοσήματα του ηπατο-γαστρικού του συστήματος. Ήταν αποτέλεσμα της φλεγμονής που είχε αναπτυχθεί στην σπλήνα, η οποία προκάλεσε τις μεταβολές στο αίμα, αλλοιώνοντας τη χολή. Οπότε η σωστή διάγνωση δεν ήταν η δυσλειτουργία του συκωτιού (ήπαρ), αλλά η ατροφία της σπλήνας λόγω φλεγμονής.

Ο Zecchini ολοκληρώνει τη διατριβή του με την υπενθύμιση στους συναδέλφους του γιατρούς, για το σημαντικό ρόλο της σπλήνας στον ανθρώπινο οργανισμό. Υπογραμμίζει με έντονο ύφος ότι, προς όφελος της επιστήμης, δεν θα πρέπει να επαναλαμβάνονται τα λάθη του παρελθόντος, να μην ξεχνιούνται, γιατί αν θα επανέρθουν στην επιφάνεια, θα πρέπει να απορριφθούν.

Υποσημείωση 

[1] Ο Καποδίστριας είχε ευαισθησία στα νεφρά, στη χολή, στα έντερα. Η θεραπεία για αυτές τις ασθένειες ήταν η δίαιτα και τα ιαματικά λουτρά. Επισκεπτόταν τις λουτροπόλεις της Ευρώπης στα διαλείμματα από τα διπλωματικά του ταξίδια: στο Ρεκοάρο στην Ιταλία, στο Φράντσεσμπρουν και στο Κάρλσμπαντ στην Βοημία. Γράφει από το Κάρλσμπαντ (το σημερινό Κάρλοβι Βάρι της Τσεχοσλοβακίας) τον Σεπτέμβριο του 1818: «Ιδιαιτέρως αυτούς τους τελευταίους καιρούς υποδεικνύων την δίαιταν εις τον άριστον πρίγκηπα Σβάρτζενμπεργκ, αυστριακόν στρατάρχην , όστις ήλθε δι’ έκτην φοράν ζητών την υγείαν του εις τα ύδατα του Κάρλσμπατ. Δεν υπάρχει καθηγητής ιατρικής όστις να μη παραδέχεται ότι ουδεμία φυσική ατέλεια δεν θα ηδύνατο επί μακρόν να ανθέξη ε ι ς τ η ν δ ί α ι τ α ν, δηλαδή ότι η δίαιτα τας νικά όλας. Αλλά δίαιτα δεν σημαίνει απόλυτον εγκράτειαν, ή τόσην ολίγην τροφήν ώστε τα όργανα να καταντήσουν πειναλέα και αδύνατα. Το παν συνιστάται εις τας σωστάς αναλογίας. Και ουδείς δύναται να τας κανονίση καλύτερον από το ίδιον πρόσωπον το οποίον θέλει να ζήση και να τραφή δια να ζη καλώς και να είναι υγιές. Εγώ ο ίδιος δεν οφείλω την καλήν μου υγείαν ειμή εις την συνήθειαν την αποκτηθείσαν από πολλών ετών, να τρώγω δια να ζω και όχι να ζω δια να τρώγω».

ΕΝΕΠΕΚΙΔΗ Κ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΗ, Ιωάννης Καποδίστριας, 176 ανέκδοτα γράμματα προς τον πατέρα του 1809 – 1820, ό. π., εισαγωγικό σημείωμα, σελ. 25 – Επιστολή αριθμός 150, σελ. 257.

Ελένη Σιέρρα, Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, με τίτλο, «Ο Ιωάννης Καποδίστριας και οι Ιταλοί Λογοτέχνες του 19ου αιώνα», Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, «Ελληνοϊταλικές Σπουδές: Ιστορία, Λογοτεχνία, Κλασική Παράδοση», Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, Αθήνα 2023.

Σχετικά θέματα:

• Το Ναύπλιο την ημέρα της δολοφονίας του Καποδίστρια.
• Ο Βονιφάτιος Βοναφίν και η ταρίχευση του Καποδίστρια  
• Η ταρίχευση του Ι. Καποδίστρια και το πρώτο φαρμακείο του Β. Βοναφίν στο Ναύπλιο – «Τελικά άλλος ταρίχευσε τον Καποδίστρια!».
• Ναύπλιο: Η πορεία της δολοφονίας του Κυβερνήτη (1831)