Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Η Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού

 σας γνωστοποιεί ότι ο ιστότοπός της ενημερώνεται καθημερινά.

 

 

Προϋποθέσεις Χρήσης

 

 

Το σύνολο του περιεχομένου της Αργολικής Αρχειακής Βιβλιοθήκης Ιστορίας και πολιτισμού στο διαδικτυακό τόπο http://www.argolikivivliothiki.gr, αποτελεί  πνευματική ιδιοκτησία της Αργολικής Αρχειακής Βιβλιοθήκης και των συνεργατών της και προστατεύεται  από τις εθνικές (Νόμος 2121/93) και διεθνείς συμβάσεις.

Επομένως,

απαγορεύεται αυστηρά οποιαδήποτε αναπαραγωγή (reformatting), αναδημοσίευση, διανομή, έκδοση, εκτέλεση, φόρτωση (upload), διαμόρφωση, τροποποίηση, δημιουργία αντιγράφων site (mirroring) του περιεχομένου, χωρίς την προηγούμενη γραπτή έγκριση του Δικαιούχου.

Επιτρέπεται

 η ελεύθερη αναπαραγωγή αντιγράφων μέρους ή του συνολικού έργου για προσωπική ή εκπαιδευτική χρήση, εφ’ όσον τα αντίγραφα αυτά δεν θα διανεμηθούν στη συνέχεια για κερδοσκοπικούς σκοπούς, με την προϋπόθεση  ότι  θα υπάρχει αναφορά της Αργολικής Αρχειακής Βιβλιοθήκης και των πηγών του άρθρου καθώς και η ηλεκτρονική διεύθυνση της βιβλιοθήκης.

Για τη χρησιμοποίηση

 για άλλους σκοπούς, όπως εμπορική εκμετάλλευση, φόρτωση σε άλλα ηλεκτρονικά συστήματα, αξιοποίηση μέρους του έργου για την παραγωγή νέου κ.α., απαιτείται η συνεννόηση με την Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και πολιτισμού.

Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού.

 

Φεστιβάλ Επιδαύρου. Τα κορίτσια του χορού, Ιούνιος 1955, εν αναμονή.

Η Αργολική Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού, λειτουργεί ως ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός ιστορικού και πολιτιστικού χαρακτήρα. Ο βασικός σκοπός  της είναι η έρευνα, ο εντοπισμός, η συλλογή, η ταξινόμηση, η διάσωση, η μελέτη και η έκδοση αρχειακού υλικού που αφορά στην ιστορική και πνευματική εξέλιξη και ανάπτυξη του νομού Αργολίδας, της Πελοποννήσου αλλά και γενικότερα της Ελλάδας.

Μέσα από την καταγραφή και την ανάδειξη αυτού του υλικού, στοχεύει να καταστήσει κοινωνούς όλους όσοι ενδιαφέρονται να πληροφορηθούν, να μελετήσουν ή να αξιοποιήσουν αυτόν τον πολιτιστικό και ιστορικό θησαυρό.

Παραδοσιακή μέθοδος μαζέματος της σοδειάς των δημητριακών στην πεδιάδα του Άργους. Στο βάθος η Ακρόπολη της Λάρισας (1901).

Η Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη επιχειρεί να διασώσει, να διατηρήσει, να μελετήσει και να καταγράψει όσα στοιχεία του παρελθόντος ακόμη αχνά διακρίνονται, πριν τα καταπιεί ο χρόνος και η λήθη.

Οι συλλογές της, καλύπτουν πολύπλευρα την ιστορική εξέλιξη και την πολιτιστική ανάπτυξη της Χώρας και ειδικότερα της Αργολίδας, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι τις μέρες μας.

Η σημαντικότητά της έγκειται στο γεγονός ότι ήδη κατέχει ιδιαίτερα πλούσιο αρχειακό υλικό που αφορά στην πολιτιστική και ιστορική πραγματικότητα της Ελλάδας, όπως αυτή αναδεικνύεται μέσα από διάφορες εκφάνσεις της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής πορείας του τόπου.

Ναύπλιο. Άποψις προς Ακροναυπλίαν και Παλαμήδι, δεκαετία 1930.

Την ουσιαστική προσφορά της Βιβλιοθήκης, από τα πρώτα της βήματα, εκτίμησε η Επιτροπή Πολιτών του Νομού Αργολίδας, που την πρότεινε ομόφωνα στον Οργανισμό Πολιτισμού και Αθλητισμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και στις 22 Μαρτίου 2009, της απονεμήθηκε το Βραβείο Πολιτιστικής Προσφοράς 2008, για την συμβολή της στην προώθηση του Πολιτισμού της Αργολίδας, στο διαδίκτυο. Επίσης η ΕΤ1 εκτιμώντας το έργο της, πρόβαλε γι’ αυτήν ένα ειδικό ντοκιμαντέρ – αφιέρωμα.

Συνέδριο Διδασκάλων. Ναύπλιο 1924. ( Αρχείο: Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού).

 

Άργος, σε πρώτο πλάνο Γεωργοί στις καθημερινές ασχολίες τους, στο βάθος το φρούριο Λάρισα του Άργους και κάτω η Ιερά Μονή Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας. Φωτογραφία του Ελβετού Φρεντερίκ Μπουασονά (Frederic Boissonnas), περίπου το 1903.

Άργος, σε πρώτο πλάνο Γεωργοί στις καθημερινές ασχολίες τους, στο βάθος το
φρούριο Λάρισα του Άργους και κάτω η Ιερά Μονή Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας. Φωτογραφία του Ελβετού Φρεντερίκ Μπουασονά (Frederic Boissonnas), περίπου το 1903.

 

Άργος, Πλατεία Αγίου Πέτρου. Η Λήψη της φωτογραφίας έχει γίνει από το Δημαρχείο, πιθανολογείται στις αρχές του 20ου αιώνα.

Άργος, Πλατεία Αγίου Πέτρου. Η Λήψη της φωτογραφίας έχει γίνει από το Δημαρχείο, πιθανολογείται στις αρχές του 20ου αιώνα.

 

Καποδιστριακό Άργος. Λίγο πριν την παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1933 ( Αρχείο: Καλλιόπη Κιτσοπούλου).

Η αξιοπιστία και η συνέπεια της επικροτούνται  από διάφορους πνευματικούς φορείς και ιδρύματα, οι οποίοι συνεργάζονται μαζί της αξιοποιώντας το υλικό της, προκειμένου να εκδώσουν σχετικά βιβλία ή να συμπληρώσουν άλλες μελέτες τους.

 

Άργος. Η οδός Βασ. Κωνσταντίνου (1930;). Στο βάθος διακρίνεται το κάστρο της Λάρισας και η Παναγία η Κατακεκρυμμένη.

 

Άργος. Το βόρειο τμήμα της πλατείας του Αγίου Πέτρου και η αρχή της Βασ. Κωνσταντίνου.Το πρώτο κτίριο δεξιά κατεδαφίστηκε και παραχώρησε τη θέση του σε πολυκατοικία. Το επόμενο κτίσμα ήταν το ξενοδοχείο «Αγαμέμνων». Αριστερά της οδού, το πρώτο κτίσμα ήταν το γραφικό «Γιαλί Καφενέ», που κατεδαφίστηκε το 1958, για να παραχωρήσει τη θέση του σε άλλη μία πολυκατοικία. (Φώτο του 1939;).

 

Άργος, οδός Ερμού, σημερινή Παν. Τσαλδάρη, περ. 1926. Στο βάθος το παλιό καμπαναριό του Καθεδρικού Ιερού Ναού Αγίου Πέτρου. Φωτογραφία: Γεώργιος Κυριακίδης (Απελλής).

Άργος, οδός Ερμού, σημερινή Παν. Τσαλδάρη, περ. 1926. Στο βάθος το παλιό καμπαναριό του Καθεδρικού Ιερού Ναού Αγίου Πέτρου. Φωτογραφία: Γεώργιος Κυριακίδης (Απελλής).

Η Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη, αποτελεί πλέον σημείο αναφοράς όλων εκείνων που ενδιαφέρονται για τα θέματα που πραγματεύεται και δηλώνει ότι θα σταθεί συμπαραστάτης και αρωγός σε κάθε πρωτοβουλία που σχετίζεται με αυτά.

  Εκδόσεις Εκ Προοιμἰου

Η Πελοπόννησος κατά την πρώτη Οθωμανοκρατία (1460-1688) – Γεώργιος Κ. Λιακόπουλος


 

[…] Οι πρώτες οθωμανικές επιδρομές στην Πελοπόννησο αναφέρονται το 1387-1388 υπό την αρχηγία του Γαζή Εβρενός μπέη. Το 1387 ο Θεόδωρος Α’ Παλαιολόγος (1384-1407) ζήτησε τη συνδρομή του Εβρενός εναντίον της Εταιρείας των Ναυαραίων. Γρήγορα όμως ο Οθωμανός πολέμαρχος άλλαξε στρατόπεδο και το 1395 τάχθηκε στο πλευρό του Κάρλο Τόκκο (1381-1429) εναντίον του Θεοδώρου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι Οθωμανοί πέρασαν από το αναγνωριστικό στάδιο στη γνώση της πελοποννησιακής πολιτικής κατάστασης και γεωγραφίας. Ακολούθησαν οκτώ οθωμανικές επιθέσεις: 1395, 1397, 1423, 1431, 1446, 1453, 1458 και 1460. Κάποιες από αυτές είχαν ιδιαίτερα επαχθείς συνέπειες στην οικονομία και τη δημογραφία της Πελοποννήσου.

Το 1397 ο σουλτάνος Βαγιαζίτ Α’ (1389-1402) έστειλε στην Πελοπόννησο τον Εβρενός μπέη και τον Γιακούμπ πασά επικεφαλής στρατεύματος εξήντα χιλιάδων ανδρών. Οι Οθωμανοί κατεδάφισαν το τείχος του Εξαμιλίου στην Κόρινθο και έπειτα χωρίστηκαν σε δυο ομάδες. Ο Γιακούμπ πασάς δήωσε το Άργος και έστειλε χιλιάδες αιχμαλώτους στη Μικρά Ασία. Το δεύτερο τμήμα, υπό τις εντολές του Εβρενός, λεηλάτησε τις βυζαντινές περιοχές ως τη Μεθώνη και την Κορώνη.

Οι δυνάμεις του Θεοδώρου υπέστησαν ήττα στο Λεοντάρι. Το 1423, σε επίθεσή του, ο Του- ραχάν μπέης κατέστρεψε το τείχος του Εξαμιλίου, που είχε εν τω μεταξύ ανοικοδομηθεί το 1415 από τον Μανουήλ Β’ (1391-1425), και συνέχισε τις δηώσεις στον Μυστρά, το Λεοντάρι, το Γαρδίκι και τη Δαβία. Μετά την αποχώρησή του, οι Βυζαντινοί ηγεμόνες της Πελοποννήσου, Κωνσταντίνος με έδρα το Χλεμούτσι, Θωμάς στα Καλάβρυτα και Θεόδωρος στον Μυστρά, δεν κατάφεραν να δράσουν εν ομονοία. Το 1432 πέθανε ο τελευταίος πρίγκιπας της Αχαίας Κεντυρίων Ζαχαρίας (1404-1430) και μαζί του έδυσε και το φραγκικό πριγκιπάτο.

Μουράτ Β’, σουλτάνος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας (1421-1444, 1446-1451).

Το 1444 ο Κωνσταντίνος επισκεύασε το Εξαμίλιο και επιτέθηκε στο δουκάτο των Αθηνών που βρισκόταν υπό την προστασία των Οθωμανών. Ως συνέπεια, ο Μουράτ Β’ (1421-1444, 1446-1451) επέδραμε κατά της εξ ολοκλήρου βυζαντινής πλέον Πελοποννήσου και πήρε περισσότερους από εξήντα χιλιάδες αιχμαλώτους. Ο Κωνσταντίνος και ο Θωμάς ήταν πλέον φόρου υποτελείς στον σουλτάνο. Το 1449 ο Κωνσταντίνος αναχώρησε για την Κωνσταντινούπολη ως διάδοχος του θρόνου, καθώς ο Ιωάννης Η’ Παλαιολόγος (1425-1448) είχε αποβιώσει άτεκνος. Η Πελοπόννησος πλέον διοικείτο από τους αδελφούς του Θωμά και Δημήτριο. Συνεχίζοντας την ανταγωνιστική τους σχέση ο Δημήτριος αποτάθηκε στους Οθωμανούς ενώ ο Θωμάς στους Λατίνους. Το 1453 ο Ομέρ μπέης, γιος του Τουραχάν, εστάλη για να διευθετήσει το ζήτημα της αλβανικής εξέγερσης στην Πελοπόννησο. Μετά την επιτυχή έκβαση της εκστρατείας του, οι Αλβανοί αναγνώρισαν τους Βυζαντινούς δεσπότες και ο Θωμάς με τον Δημήτριο συμφώνησαν να αποδίδουν στον σουλτάνο φόρο 12.000 χρυσών νομισμάτων ετησίως.

Κωνσταντίνος ΙΑ’ ο Παλαιολόγος

Επειδή όμως υστέρα από τρία χρόνια ο Μωάμεθ Β’ (1444-1446, 1451-1481) δεν είχε ακόμη λάβει τα οφειλόμενα από την Πελοπόννησο, ααποφάσισε να ηγηθεί ο ίδιος εεκστρατείας στη νότια Ελλάδα. Την 15η Μαίου 1458 στρατοπέδευσε έξω από την Κόρινθο. Μετά από πάροδο τεσσάρων μηνών ο Ματθαίος Ασάν συνθηκολόγησε και παρέδωσε την πόλη.Σύμφωνα με τη συνθήκη εεξασφαλίζονταν οι περιουσίες των Κορινθίων, τα κατακτηθέντα εδάφη (ένα τρίγωνο στη βόρεια Πελοπόννησο, περίπου το ένα τρίτο της έκτασής της) ανήκαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία, ενώ τα εναπομείναντα κάστρα ανήκαν στους Θωμά και Δημήτριο, οι όποιοι ήταν υπόχρεοι φόρου 3.000 χρυσών νομισμάτων ετησίως έκαστος. Τέλος, ο σουλτάνος ααναλάμβανε να συνδράμει τους δυο ηγεμόνες σεπερίπτωση εεξωτερικής επίθεσης.

Το 1458 ο Μωάμεθ Β’ ίδρυσε το σαντζάκι του Μόρια και διόρισε τον Ομέρ μπέη σαντζάκμπεη. Την επόμενη χρονιά ο Θωμάς δεν τήρησε τη συμφωνία και με την υποστήριξη των Αλβανών του εεπιτέθηκε κατά του Δημητρίου και των Οθωμανών στο πλευρό του δεύτερου τάχθηκαν ο Ματθαίος Ασάν και ο Ζαγανός πασάς. Κατόπιν αυτών των εξελίξεων, ο Μωάμεθ αποφάσισε το 1460 να ηγηθεί άλλης μιας εκστρατείας στην Πελοπόννησο, που αποδείχθηκε καθοριστική για την οθωμανική κατάληψη. Ακολούθησε τη διαδρομή Κόρινθος, Άργος, Μυστράς, Καστρίτσι, Γαρδίκι, Λεοντάρι, Πύλος, Χλεμούτσι, Σανταμέρι, Σαλμενίκο. Την 30η Μαΐου 1460 ο Δημήτριος παρέδωσε τον Μυστρά στους Οθωμανούς και υπό την προστασία του σουλτάνου εγκαταστάθηκε στον Αίνο της Θράκης. Ο αδελφός του Θωμάς αιτήθηκε ασύλου στη Ρώμη.

Πορτραίτο του Γενουάτη ναυάρχου Τζαν Αντρέα Ντόρια (Gian Andrea Doria), έργο του Sebastiano del Piombo, (Villa del Principe – Genoa, Italy).

Η Πελοπόννησος αποτέλεσε τμήμα των εδαφών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έκτος των Μεθώνης, Κορώνης, ’Αργους και Ναυπλίου που παρέμεναν υπό βενετικό έλεγχο. Μέσα σ’ έναν αιώνα ολοκληρώθηκε η κατάκτηση: το Άργος κυριεύτηκε το 1463, η Μεθώνη και η Κορώνη το 1500, το Ναύπλιο και η Μονεμβασία το 1540. Αυτά τα γεγονότα θα πρέπει να εεξετάζονται εντός του πλαισίου των βενετοτουρκικών πολέμων: α) 1463- 1479, β) 1499-1503, γ) 1537-1541. Η οθωμανική εξάπλωση στην ανατολική Μεσόγειο άλλαζε φυσικά τις πολιτικές και εμπορικές ισορροπίες στην Ευρώπη. Ένα γεγονός που γέννησε στους Πελοποννήσιους ελπίδες απελευθέρωσης ήταν η αποστολή της αρμάδας του Ισπανού αυτοκράτορα Καρόλου Ε’ στην Πελοπόννησο, υπό τις διαταγές του Γενουάτη ναυάρχου Τζαν Αντρέα Ντόρια [Gian Andrea Doria] το 1532-1534. Ο δυτικός στόλος κατόρθωσε να ααποσπάσει από τους Οθωμανούς τα κάστρα της Κορώνης, της Πάτρας, του Ρίου, του Αντιρρίου και της Πύλου. Μεταξύ του ελληνικού πληθυσμού φημολογείτο ότι ο Κάρολος Ε’ σκεφτόταν σοβαρά να οργανώσει εκστρατεία κατά των Οθωμανών. Πολλοί Πελοποννήσιοι έσπευσαν να συνδράμουν τους Λατίνους. Στην πραγματικότητα το κίνητρο του Ισπανού αυτοκράτορα ήταν να δημιουργήσει αντιπερισπασμό στις οθωμανικές επιθέσεις στη Βιέννη, να διακόψει την ακτοπλοϊκή σύνδεση Κωνσταντινούπολης- Αλγερίου και να εξασφαλίσει μόνιμες βάσεις στην ανατολική Μεσόγειο. Τα ισπανικά συμφέροντα, ωστόσο, δεν συνέπιπταν με τα βενετικά. Η Γαληνοτάτη Δημοκρατία περισσότερο προσπαθούσε να προστατέψει τις εμπορικές της βάσεις στην ανατολική Μεσόγειο παρά να ακολουθήσει ιμπεριαλιστική πολιτική. Οι Βενετοί υπέγραψαν συνθήκη με τους Οθωμανούς και τους παρέδωσαν το Ναύπλιο και τη Μονεμβασία (1540). Αυτό σήμανε και τη λήξη της ισπανικής περιπέτειας στην Πελοπόννησο…

Για την ανάγνωση ολόκληρης της ανακοίνωσης πατήστε διπλό κλικ στον παρακάτω σύνδεσμο: Η Πελοπόννησος κατά την πρώτη Οθωμανοκρατία (1460-1688)

 

Διαβάστε ακόμη:

 

 

Παρουσίαση του βιβλίου «Παλιές Ιστορίες (που βγάζουν γέλιο) – Συνέβησαν στην Αργολίδα»


 

Παρουσιάζεται το νέο βιβλίο Γιώργου Ν. Μουσταΐρα: «Παλιές Ιστορίες που βγάζουν γέλιο – Συνέβησαν στην Αργολίδα», το Σάββατο 2 Φεβρουαρίου 2019, στις 6 μ.μ., στην Αίθουσα Τέχνης και Πολιτισμού «Μέγας Αλέξανδρος», στο Άργος (Αγίου Κωνσταντίνου 29).

Για το βιβλίο θα μιλήσουν, ο Γιώργος Κόνδης, συγγραφέας & εκπαιδευτικός, Διδάκτωρ Κοινωνικών Επιστημών και ο  Γιώργος Γιαννούσης,  πρόεδρος της Αργολικής Αρχειακής Βιβλιοθήκης Ιστορίας & Πολιτισμού, Οικονομολόγος & Ιστορικός ερευνητής, ο οποίος θα είναι και ο συντονιστής της εκδήλωσης. Αποσπάσματα θα διαβάσει η Νάντια Δανιήλ, ειδική εκπαιδευτικός, ποιήτρια και συγγραφέας.

Παράλληλα με την εκδήλωση, ο συγγραφέας, παρέα με τον Αργείο δεξιοτέχνη του μπουζουκιού Θεόφιλο Μετασίδη, θα παρουσιάσουν αγαπημένα λαϊκά & ρεμπέτικα τραγούδια.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις «Ερωδιός», το  προλογίζει ο πανεπιστημιακός και συγγραφέας ιστορικών και λαογραφικών βιβλίων Γιώργης Έξαρχος.

 

Παλιές Ιστορίες…

 

Γράφει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας γι’ αυτή τη συλλογή ιστοριών:

 

«Οι παλιές ιστορίες έχουν ένα μεγάλο πλεονέκτημα: Είναι παλιές! Αναφέρονται, δηλαδή, σε άλλες εποχές, περασμένες λίγο ή πολύ, όπου οι  άνθρωποι επικοινωνούσαν ακόμη πρόσωπο με πρόσωπο και όχι μέσω κοινωνικών δικτύων και οι πλάκες ήσαν συστατικό της καθημερινότητας, είτε σε κουρεία γίνονταν αυτές, είτε σε χωράφια, είτε σε οίκους ανοχής, είτε στην οποιαδήποτε κοινωνική ή επαγγελματική συναναστροφή.

 Πέραν αυτού, μέσα από αυτές τις ιστορίες ξαναζούν άνθρωποι, τόποι και χώροι, συνήθειες και καταστάσεις, που τις σκέπαζε, άδικα, η σκόνη της λήθης. Μ’ αυτή, λοιπόν, την συλλογή παλιών ιστοριών δεν ζηλώνω τον τίτλο του συγγραφέα αλλά αυτού που έχει πιάσει ένα ξεσκονόπανο και προσπαθεί να διώξει, χωρίς να κάνει μεγάλη ζημιά, τη σκόνη του παρελθόντος και να δώσει ξανά ζωή σε πράγματα που έχουν χαθεί και ξεχαστεί ή έχουν αλλάξει με το πέρασμα του πανδαμάτορα χρόνου».

Ενδεικτικά κάποιες από τις 43 ιστορίες του βιβλίου:

Στο Σχολαρχείο του Άργους, Ξύλο και κουμπούρα στα δικαστήρια, Εκάθισε εις την τέφραν!, Οι «κουμπάροι» από τ’ Ανάπλι, Ο παπα-Νικόδημος, Βασιλιάς Παύλος στο Κρανίδι, Καντάδα στ’ Ανάπλι, Η αλανιάρα γαϊδούρα, Παναγιώτης Τράμπας ο αυτοκινητιστής και το συμβάν στη Νέα Κίο, Η νύφη ήτανε… μανάβης!, Κάνοντας… μπανιστήρι στο Λυγουριό, Η κηδεία της… γουρουνίτσας και ο Δεσπότης, Τα Καμάκια του Ναυπλίου, Ο μαστρο-Σπύρος Δεκαβάλας, Ο Βασιλάκης από τη Φορωνέως, Χελιώτικες ιστορίες, Η Ροζάννα και ο… Χατζηπαναγής, Το καλσόν ως μέθοδος… αντισύλληψης, Στην «Ταβέρνα του Νικόλα», κάτω απ’ τη συκιά…, Προϊόν Παναριτίου, Εκδρομή με… νεκροφόρα!, Πλάκες κουρείων και κουρέων, Το ξενύχτι της αμαρτίας και η… κοιμωμένη συμβία, Ένα αργείτικο γαϊδούρι φορτωμένο… πράσα, Τραίνο στο Κουτσοπόδι και… ρέγγα στα Φίχτια … κ.ά, κ.ά…

Το βιβλίο διατίθεται από το Βιβλιοπωλείο «Εκ Προοιμίου» του Παναγιώτη Ουλή, Νικηταρά 15, στο Άργος.

 

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας (1956)

 

Γέννημα – θρέμμα της Δαλαμανάρας Άργους, ο Γιώργος Μουσταΐρας, πήγε σχολείο στο Άργος και σπούδασε στην Κτηνιατρική Σχολή Θεσσαλονίκης. Στα πρώτα του επαγγελματικά βήματα εργάσθηκε ως γραφίστας και ραδιοφωνικός παραγωγός στο Δημοτικό Ραδιόφωνο Ναυπλίου και στο Ελεύθερο Ραδιόφωνο Άργους. Στη συνέχεια, το 1991 δημιούργησε τον τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό «Ήρα», που λειτούργησε μέχρι τις αρχές του 2003.

 

Γιώργος Ν. Μουσταΐρας

 

Το 1993 εξέδωσε την Εβδομαδιαία Παναργολική Εφημερίδα «Παρατηρητής» (1993 -2011) και ανάμεσα στα έτη 2001-2003 το μηνιαίο λαογραφικό – πολιτιστικό περιοδικό «Ματιές στην  Αργολίδα» (13 τεύχη). Το 2009 δημιούργησε την ηλεκτρονική εφημερίδα paratiritis-news.com.

Το 2010 εκλέχτηκε στο Δ.Σ. της Ένωσης Ιδιοκτητών Επαρχιακού Τύπου (ΕΙΕΤ). Επίσης, έχει διατελέσει Πρόεδρος της Ένωσης Επαγγελματιών Δημοσιογράφων Αργολίδας (ΕΕΔΑ). Το 2008 τιμήθηκε για την προσφορά του ως δημοσιογράφος από τον Δήμο  Ερμιόνης.

Έχει γράψει βιβλία λογοτεχνικά και έρευνας. Το 2012 η Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών τον τίμησε με Έπαινο για ιστορικό του διήγημα. Λογοτεχνικά του κείμενα έχουν δημοσιευθεί σε διάφορα πανελλαδικά περιοδικά και εφημερίδες.

Για το συγγραφικό του έργο τιμήθηκε το 2009 από τον Οργανισμό Πολιτισμού & Αθλητισμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αργολίδας.

Είναι ερευνητής της ιστορίας του ρεμπέτικου τραγουδιού, με μεγάλο αρχείο τραγουδιών, τραγουδά ο ίδιος και έχει δώσει πολλές συναυλίες με ρεμπέτικα τραγούδια. Κορυφαία στιγμή η συναυλία του στο Μπούρτζι του Ναυπλίου τo 2008, με θέμα «Τραγούδια της Φυλακής & της Παρανομίας». Η ηχογράφηση με τη φωνή του τού τραγουδιού «Θεέ μου Μεγαλοδύναμε» θεωρείται μοναδική, με ένα εκατομμύριο «κτυπήματα» το χρόνο στο Youtube…

Τα βιβλία του:

  • Γιουγκοσλαβία & Μακεδονικό – Έρευνα ντοκουμέντο (1986) (εξαντλημένο).
  • Μπουζούκι μου διπλόχορδο – Το μπουζούκι, η ιστορία του και τα μυστικά του (1996). Σκάβοντας & γκρεμίζοντας (το πέρασμα του Αβά Φουρμόν από την Ερμιόνη) (2008).
  • Ρεμπέτ Ασκέρι & άλλα διηγήματα (2008).
  • Παλιές Ιστορίες (που βγάζουν γέλιο) – Συνέβησαν στην Αργολίδα (2019).

 

5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου – Άργος, θέατρο πρόταση  του συλλόγου «Πολιτιστική Αργολική Πρόταση»


 

Το 5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου κάνει πρεμιέρα στις 18 Γενάρη, στο αμφιθέατρο του Εργατικού Κέντρου Καλαμάτας. Η φετινή θεματική αναφέρεται στην ισότητα των δύο φύλων. Περιλαμβάνει φυσικά την ιδιαίτερα επιτυχημένη εκπαιδευτική ζώνη. Θα ολοκληρωθεί στις 27 Γενάρη και εκτός από την Καλαμάτα θα παρουσιαστούν επίσης ντοκιμαντέρ στο Άργος, τη Σπάρτη, το Γύθειο, την Αμαλιάδα, τη Δημητσάνα και για πρώτη χρονιά στην Πάτρα και στην Πύλο.

Tο «5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου» θα διεξαχθεί από τις 18 έως 27 Ιανουαρίου 2019 στην Καλαμάτα ενώ μέρος του προγράμματος θα φιλοξενηθεί και στο Άργος (θέατρο πρόταση). Διοργανώνεται από το Κέντρο Δημιουργικού Ντοκιμαντέρ Καλαμάτας, αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία.

Το μεγάλο αφιέρωμα του φετινού φεστιβάλ είναι Ισότητα των δύο φύλων, και πραγματοποιείται με την συγχρηματοδότηση του Επιχειρησιακού Προγράμματος Μεταρρύθμιση Δημοσίου Τομέα.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 48 ξένα ντοκιμαντέρ και 15 ελληνικά ενώ η εκπαιδευτική ζώνη 22 ταινίες.

 

5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου

 

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου ξεκίνησε δυναμικά τις προ φεστιβαλικές του δραστηριότητες με τέσσερις πολύ σημαντικές καινούργιες συνεργασίες.

Η συνεργασία του με την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών όπου μεταπτυχιακοί φοιτητές της ξεκίνησαν ήδη την προεργασία με τον πολυβραβευμένο συνεργάτη Ολλανδό σκηνοθέτη Robert Rombout με ένα εκπαιδευτικό σεμινάριο- εργαστήριο το οποίο και θα ολοκληρωθεί κατά την διάρκεια του Φεστιβάλ με τελικό προορισμό την παραγωγή καλλιτεχνικών εργασιών videoart με θεματικό άξονα την πόλη της Καλαμάτας.

Η συνεργασία με την Γενική Γραμματεία Ισότητας, οδήγησε σε μία ουσιαστικά καινοτόμα πρωτοβουλία, όπου ήδη ολοκληρώθηκε επιμορφωτικό σεμινάριο σε εκπαιδευτικούς με θέμα «Η έμφυλη οπτική στον Κινηματογράφο» σε συνεργασία με την Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Οι συμμετέχοντες/ουσες εκπαιδευτικοί έχουν τη δυνατότητα στο πλαίσιο του διδακτικού τους έργου και να βοηθήσουν τους μαθητές να προβληματιστούν και να παράγουν κινηματογραφικά έργα με θέμα την ισότητα τα οποία θα παρουσιαστούν στο πλαίσιο του 5ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου.

Από φέτος η Γενική Γραμματεία Ισότητας θέσπισε 2 βραβεία για ντοκιμαντέρ που αφορούν την «Ισότητα φύλων».

Μια ουσιαστική συνεργασία ξεκίνησε με το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου το οποίο συμμετέχει ενεργά στις εργασίες διοργάνωσης του φεστιβάλ. Τριτοετείς και τεταρτοετείς φοιτητές θα αναλάβουν κατά την διάρκεια του τριμήνου την αξιολόγηση των βραβείων κοινού και την υλοποίηση έρευνας σχετικά με την οργάνωση του φεστιβάλ.

Το εκπαιδευτικό κομμάτι του φεστιβάλ περιλαμβάνει φέτος επισκέψεις σε σχολεία της περιφέρειας με μικρή δυνατότητα μετακίνησης όπου θα προβάλλονται επιλεγμένα ντοκιμαντέρ συνοδεία σκηνοθέτη και θα δοθούν προκαταρκτικά σεμινάρια παραγωγής στους μαθητές.

Το 5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου πραγματοποιείται με την οικονομική ενίσχυση των Υπουργείου Πολιτισμού και ΕΣΠΑ.

 

Σχετικά με το Φεστιβάλ

 

Πρόκειται για Φεστιβάλ ταινιών ντοκιμαντέρ με έμφαση στο διεθνές ντοκιμαντέρ με αφιερώματα, παράλληλες εκδηλώσεις, εκπαιδευτική ζώνη, σεμινάρια και masterclasses.

Το κυρίως φεστιβάλ διεξάγεται το τελευταίο δεκαήμερου του Ιανουαρίου στην Καλαμάτα και μέρος του προγράμματος προβάλλεται και σε άλλες πόλεις της Πελοποννήσου. Από όλες τις δράσεις στη διάρκεια του χρόνου στόχος μας είναι να έρθει το μη μυημένο κοινό σε επαφή με το κινηματογραφικό είδος του ντοκιμαντέρ. Προτεραιότητα μας είναι το νεανικό κοινό να έρθει σε επαφή με το ντοκιμαντέρ και να ασχοληθεί ενεργά και δημιουργικά με αυτό δίνοντας του το αρχικό κίνητρο ώστε να δημιουργήσει δικές του παραγωγές.

Επίσης μέσα από το φεστιβάλ θέλουμε να αναβαθμίσουμε την πολιτιστική ζωή της ευρύτερης περιοχής, να δώσουμε την ευκαιρία σε μία μεγάλη ομάδα πληθυσμού που δεν έχει πρόσβαση ούτε σε κινηματογράφους ούτε σε άλλα μεγάλα φεστιβάλ να γνωρίσει την εγχώρια και διεθνή κινηματογραφική παραγωγή.

 

5ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου

 

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου στο Άργος 19 – 21 Ιανουαρίου στο θέατρο πρόταση  του συλλόγου «Πολιτιστική Αργολική Πρόταση» Οδ. Ανδρούτσου 13, Άργος.

 

19 Ιανουαρίου, Σάββατο

6 μ.μ. Ένα δέντρο θυμάται | Κωνσταντίνος Φόλλας (86′)

Η ιστορία του Λίντιτσε, που οι Nαζί ισοπέδωσαν και εξαφάνισαν – κυριολεκτικά – ως αντίποινα για τη δολοφονία του Ράινχαρντ Χάιντριχ. Ωστόσο, το μικρό τσεχικό χωριό, που είναι αδελφοποιημένο με το Δίστομο και πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος, όχι μόνο δεν σβήστηκε από τον χάρτη αλλά αποτελεί σύμβολο στον αγώνα κατά του φασισμού.

8 μ.μ. Sonita | Rokhsareh Ghaemmaghami (90′)

Όταν η οικογένειά της προσπάθησε να την πουλήσει ως νύφη για γάμο, μια νεαρή Αφγανή πρόσφυγας στο Ιράν μεταδίδει την απογοήτευση της μέσω της μουσικής και αρπάζει το πεπρωμένο της. Πιάνοντας το μικρόφωνο φτύνει πυρωμένες ρίμες εναντία στις καταπιεστικές παραδόσεις.

20 Ιανουαρίου, Κυριακή

6 μ.μ. Queen Mimi | Yaniv Rokah (75′)

Αναγκασμένη στα 50 της να ζει στο δρόμο, η Μίμι βρίσκει το «σπίτι» της σε ένα καθαριστήριο της Σάντα Μόνικα, το οποίο έχει κάνει καταφύγιο τα τελευταία 20 χρόνια. Η αγάπη της Μίμι για το… ροζ, το να ζει χωρίς να κοιτάει πίσω, την… εκτόξευσαν από άστεγη στα κόκκινα χαλιά του Χόλιγουντ.

7.30 μ.μ. A Woman Captured | Bernadett Tuza-Ritter (87′)

Μία Ευρωπαία γυναίκα κρατείται από μια οικογένεια ως οικιακή σκλάβα τα τελευταία 10 χρόνια. Παίρνοντας κουράγιο από την παρουσία της σκηνοθέτιδoς, αποφασίζει να ξεφύγει από την ανυπόφορη καταπίεση και να απελευθερωθεί.

21 Ιανουαρίου, Δευτέρα

Εκπαιδευτική Ζώνη

9 π.μ. Liyana/Λιάνα | Άαρον Κόπ, Αμάντα Κόπ (77’) 10.30 π.μ. Kνωσσός, ο λαβύρινθος των μύθων | Nίκος Νταγιαντάς (52′) 11.30 π.μ. Remains | Ειρήνη Χατζή (40’) 12.15 μ.μ. Καγιάγιο -Tα Yποζύγια | Mari Bakke Riise (32’).

Ζώνη Κοινού

6 μ.μ. Τhe Money stone | Stuart Harmon (93’)

Το ντοκιμαντέρ είναι η ιστορία ενηλικίωσης δυο αγοριών που παλεύουν να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους μέσα από τα παράνομα ορυχεία εξόρυξης χρυσού της Γκάνα.

8 μ.μ. The road to Sparta | Barney Spender (60′)

Τέσσερις δρομείς, τέσσερις ιστορίες, ένα ελληνικό δράμα. Ο δρόμος προς τη Σπάρτη ακολουθεί τη ζωή τεσσάρων δρομέων, καθώς προσπαθούν να ακολουθήσουν στα βήματα του Φειδιππίδη και να ολοκληρώσουν τα εξουθενωτικό “Σπάρταθλον” των 246 χιλιομέτρων μέσα σε 36 μόνο ώρες.

Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Η Μουσικοχορευτική Παράδοση της Ερμιόνης – Βιβή Σκούρτη


 

Ένα νέο βιβλίο της Βιβής Σκούρτη, το τρίτο στη σειρά, έρχεται να επιβεβαιώσει και να σφραγίσει τη μεγάλη αγάπη της συγγραφέως για την ιδιαίτερη πατρίδα της, την Ερμιόνη, γράφει σε σημείωμά του στο βιβλίο, ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας Γιάννης Σπετσιώτης από την Ερμιόνη.

Και συνεχίζει:

Το περιεχόμενό του νοσταλγικό, χαρούμενο, ζωντανό, ξεχωριστό. Γεμάτο μουσικές, τραγούδια και χορούς, που πλημμύριζαν τους δρόμους, τις πλατείες, τις ταβέρνες και τα σπίτια της πόλης μας.

Δημοτικά, καντάδες και ρεμπέτικα, αλλά και συρτά με ονόματα παράξενα. Το καλαφάτικο και το συρτοπολίτικο, ο συλιβριανός και τα μιλλεούνια, όπως τα ονομάτιζαν αλλά και τα έπαιζαν, οι μακαρίτες οργανοπαίχτες Λεωνίδας και μπαρμπα- Λιάς (οι Νακαίοι), μια ζυγιά, Παναγιώτης και μαστρο-Γιάννης, (οι Φασιλήδες), η άλλη. Κοντά και οι μπάλοι, τα χασαποσέρβικα και οι καρσιλαμάδες έδιναν τον δικό τους ιδιαίτερο τόνο στις ολονύχτιες διασκεδάσεις του τόπου μας.

Καλλίφωνοι, ζωγράφοι… της πίστας και δεξιοτέχνες των ήχων και της πενιάς, όλοι τους μερακλήδες, έδιναν το παρών, στις συνάξεις του γλεντιού, λες κι ο ένας «μυριζόταν» πού ήταν ο άλλος, ανεβάζοντας το θερμόμετρο του κεφιού στα ύψη! «Ας πάει και το παλιάμπελο!», «έξω η φτώχεια και τα βάσανα!», φώναζαν οι … «έξω καρδιά» της παρέας βλέποντας τον μπαρμπα-Λιά να παίζει με το λα(γ)ούτο στην πλάτη και τον Παναγιώτη έτοιμο να «πετάξει», καθώς έσερνε τις δοξαριές καθισμένος στην άκρη της καρέκλας, σχεδόν πάνω στο ποδάρι της, ενώ η «χαρτούρα» έπεφτε βροχή!

Εμείς, μικροί τότε, με τεντωμένα αυτιά και γουρλωμένα μάτια απολαμβάναμε εκείνες τις …περίεργες αλλά ζυγισμένες εικόνες και καθώς μεγαλώναμε τις αναζητούσαμε όλο και περισσότερο μέχρι που γίναμε κι οι ίδιοι πρωταγωνιστές! Όλα αυτά τα αλησμόνητα κομμάτια της ερμιονίτικης μουσικοχορευτικής παράδοσης, που σιγά- σιγά χάνονται και ξεχνιούνται, θέλησε η Βιβή με γνώση, τρυφερότητα και ωριμότητα να τα συγκεντρώσει και με τον δροσερό βιβλιογραφικό της λόγο να μας τα παρουσιάσει, ταξιδεύοντάς μας σε πρόσωπα, κουβέντες και γεγονότα, που η «αθανασία της μνήμης» τα κρατά ακόμα ζωντανά.

Πηγές, τα προσωπικά της βιώματα, οι αφηγήσεις της κυρα- Θωμαΐτσας, της μητέρας της, οι αναμνήσεις φίλων και συγγενών που συχνά έλεγαν: «Τα γλέντια που κάναμε τότε, δεν γίνονται σήμερα ούτε κατά διάνοια!». Αλλά και οι προηγούμενες καταγραφές, έρευνες και μελέτες σχετικά με τη Μουσική Ιστορία της Ερμιόνης.

Στα προτερήματα του βιβλίου και το φωτογραφικό του υλικό! Φωτογραφίες πολλές, επιλεγμένες από το τεράστιο προσωπικό της αρχείο, του λόγου τεκμήρια και της μνήμης επένδυση, επιβάλλεται να αξιολογηθούν με έμφαση και προσοχή.

Έτσι, ώστε όλα όσα είδε, άκουσε, ένιωσε και έμαθε η συγγραφέας ταιριασμένα και αναλλοίωτα να παραδοθούν στις επόμενες γενιές.

 

Η Μουσικοχορευτική Παράδοση της Ερμιόνης

 

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:

 

Θα ήταν ακατόρθωτο να χωρέσει η «ζωή» μέσα σε μερικές σελίδες. Κι όμως! Το τραγούδι και ο χορός είναι συνυφασμένα με την ίδια τη ζωή, γι’ αυτό και μπορούν να δώσουν ένα μικρό δείγμα της, που προσφέρεται για νέες προσεγγίσεις. Το ανά χείρας βιβλίο αποτελεί ένα ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο, μία διεξοδική λαογραφική έρευνα και καταγραφή της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Ερμιόνης, που περιγράφεται πολύ καθαρά, με βάση πρωτογενείς πηγές, καθώς παρατίθενται μαρτυρίες και συνοδεύεται από σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Περιέχει προφορικό πολιτισμό, νοσταλγικά λησμονημένα τραγούδια, σημαντικές βιωματικές αφηγηματικές καταθέσεις και χαριτωμένα περιστατικά του παρελθόντος, καθώς στην καρδιά της Ερμιόνης υπήρχε κάθε είδους ταβέρνα, όπου λάμβαναν χώρα ολονύχτια γλέντια με λιτά γεύματα και κρασί χύμα από τ’ αμπέλια της ερμιονίτικης γης.

Όλα τούτα τα στοιχεία, πολύτιμα λαογραφικά ντοκουμέντα, συγκεντρώθηκαν με αγάπη, σεβασμό, υπομονή, και συνέπεια, με σκοπό οι αναγνώστες να ξαναζήσουν τις αλησμόνητες εκείνες στιγμές και να μεταλαμπαδεύσουν τις αξίες και το ήθος του παραδοσιακού μουσικού και χορευτικού μας πολιτισμού.

Στην πραγματικότητα τούτες οι αλησμόνητες στιγμές των ανθρώπων είναι κοινές σε κάθε τόπο της πατρίδας μας και συνδέονται άμεσα με τη μουσικοχορευτική του παράδοση. Προβάλλουν ένα παρελθόν που δεν υπάρχει πια. Γιατί η παράδοση ενός τόπου αποτελεί για εμάς μεγάλο πνευματικό κεφάλαιο, αλλά εξίσου σπουδαίο και σημαντικό αποτελεί και η μεταβίβαση τούτου του πλούτου της πατρίδας μας από γενιά σε γενιά, με τις λιγότερες εύλογες απώλειες και αλλοιώσεις.

 

ΣυγγραφέαςΣκούρτη, Βιβή

Eκδότης Άρτεον

ISBN  978 6188 348851

Έτος κυκλοφορίας 2019

Σελίδες 90

 

Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ελλάδας – «Ήπειρος ή Αρχιπέλαγος; Μια γεωγραφική προσέγγιση της σχέσης Ελλάδας και Ευρώπης»


 

Την Τετάρτη, 23 Ιανουαρίου 2019 και ώρα 19:00 στην αίθουσα διαλέξεων «Οικογενείας Νικολάου Μαζαράκη» του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Harvard, στο Ναύπλιο, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ελλάδας οργανώνει εκδήλωση με προσκεκλημένο ομιλητή τον Γεώργιο – Στυλιανό Πρεβελάκη, Καθηγητή Γεωπολιτικής, Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, Διευθυντή του περιοδικού Anatoli (CNRS Editions), με θέμα:

 

«Ήπειρος ή Αρχιπέλαγος; Μια γεωγραφική προσέγγιση της σχέσης Ελλάδας και Ευρώπης».

 

Η ομιλία εντάσσεται στον εφετινό κύκλο της σειράς εκδηλώσεων Events Series 2019 του ΚΕΣ με θέμα «Πολιτισμός, Παιδεία και Πολιτική».

 

Γεώργιος – Στυλιανός Πρεβελάκης

 

Σύντομη περίληψη της διάλεξης

 

Η Ευρώπη τοποθετείται ανάμεσα στην απέραντη Ευρασιατική ήπειρο και την θάλασσα: Μεσόγειος και Ατλαντικός. Η διαλεκτική ανάμεσα στους δύο αυτούς ορίζοντες διατρέχει όλη την ιστορία της. Σήμερα ενισχύεται η ηπειρωτική διάσταση, αδυνατίζουν οι διατλαντικοί δεσμοί και αποσταθεροποιείται η μεσογειακή γειτονία. Πώς μπορεί η ελληνική συμβολική να συμβάλει στην αποκατάσταση της ισορροπίας; Ποιο ρόλο κατέχουν οι μεσογειακές αξίες ως προς την προσαρμογή της Ευρώπης στην Παγκοσμιοποίηση;

 

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του κυρίου Γεώργιου – Στυλιανού Πρεβελάκη

 

O Γεώργιος – Στυλιανός Πρεβελάκης σπούδασε στο ΕΜΠ και στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Καθηγητής Γεωπολιτικής στη Σορβόννη (1984-2018) και στην Έδρα Ελληνικών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Κωνσταντίνου Καραμανλή στο Fletcher (2003-2005), υπηρέτησε επίσης ως Πρέσβης της Ελλάδος στον ΟΟΣΑ (2013-2015). Διευθύνει το επιστημονικό περιοδικό Anatoli (CNRS Editions, Παρίσι), αρθρογραφεί τακτικά στην Καθημερινή και εμφανίζεται συχνά σε ξένα, κυρίως γαλλικά, Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

 

Τι διάβαζε ο Κολοκοτρώνης; © Δημήτρης Δημητρόπουλος, Διευθυντής Ερευνών – Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών – Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών/ΕΙΕ


 

[…] Αφηγούμενος ο Κολοκοτρώνης το 1836 στον Γεώργιο Τερτσέτη τα του προ της επαναστάσεως βίου του λέγει και τα εξής: «Εις τον καιρό της νεότητος οπού ημπορούσα να μάθω κάτι τί, σχολεία, ακαδημίαι δεν υπήρχαν μόλις ήσαν μερικά σχολεία, εις τα όποια εμάθαιναν να γράφουν και να διαβάζουν. Οι παλαιοί κοτζαμπάσηδες οπού ήσαν οι πρώτιστοι του τόπου, μόλις ήξευραν να γράφουν το όνομά τους· το μεγαλύτερο μέρος των αρχιερέων δεν ήξευρε παρά εκκλησιαστικά κατά πράξιν, κανένας όμως δεν είχε μάθησι, το ψαλτήρι, το κτωήχι, ο μηναϊος, άλλαι προφητείαι, ήσαν τα βιβλία οπού ανέγνωσα» [1].

Προσωπογραφία Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, έργο του Karl Krazeisen, 1828.

Καταρχήν λοιπόν η νεανική παιδεία στην Πελοπόννησο. Κάποιος που ανήκε σε πολύκλαδη οικογένεια, σε «μεγάλο σόι» που τα μέλη του εναλλάξ δούλευαν ως κά­ποι σε προεστούς της Πελοποννήσου ή διαβιούσαν ως ορεσίβιοι κλέφτες, λέει ότι διαβάζει: τον «Οκτώηχο», το «Ψαλτήριο» και τα «Μηναία», εκκλησιαστικά λειτουργικά βιβλία δηλαδή που σημείωναν μεγάλη κυκλοφορία και πολλαπλές εκδόσεις. Τα δύο πρώτα αποτελούσαν ταυτόχρονα και τα βασικά διδακτικά εγχειρίδια που έφερναν σε επαφή τους μαθητές με τα γράμματα [2]. Λέει ότι διάβαζε επίσης και «προφητείες», φυλλάδες δηλαδή σαν τον Αγαθάγγελο που γνώριζε μεγάλη διάδοση [3], γιατί, όπως έγραφε ο Φωτάκος στο δικό του απομνημόνευμα, «τροφή και πα­ρηγοριάν έβλεπαν εις αυτόν οι Έλληνες» [4], ή όπως προσφυώς επισημαίνει ο I. Φιλήμων: «το πλήθος τούτου [του έθνους] εχειραγωγείτο ωφελίμως από τας οπτασίας του Αγαθάγγελου πιστεύον δογματικώς την μέλλουσαν μεταβολήν της τύχης του»[5].

Τότε όμως ο Κολοκοτρώνης ήταν ακόμη νιός και κλέφτης. Όταν πάει κυνηγημένος στα Επτάνησα τα πράγματα αλλάζουν. Εντάσσεται στον αγγλικό στρατό και γνωρίζει έναν άλλο κόσμο, που του ήταν τελείως άγνωστος. Στην Ζάκυνθο επίσης, την 1η Δεκεμβρίου 1818, μυείται στη Φιλική Εταιρεία, γίνεται δηλαδή δραστήριο μέλος μιας μυστικής οργάνωσης πού οραματίζεται, σχεδιάζει και ετοιμάζει μια επανάσταση. Μεταμορφώνεται συνεπώς σε νεωτερικό επαναστάτη – με το πέρασμά του μάλιστα στην Πελοπόννησο θα λέγαμε – με μια γερή δόση αναχρονισμού – γίνεται επαγγελματίας επαναστάτης. Διηγείται λοιπόν για τα τοτινά, νέα, διαβάσματά του: «Δεν είναι παρά αφού επήγα στη Ζάκυνθο οπού εύρηκα την Ιστορία τής Ελλάδος εις την άπλο-ελληνικήν τα βιβλία οπού εδιάβαζα συχνά ήτον η ιστορία της Ελλάδος, η ιστορία του Αριστομένη και Γοργώ και η Ιστορία του Σκεντέρμπεη» [6].

Να σημειώσουμε καταρχήν το χρόνο που χρησιμοποιεί ο Κολοκοτρώνης. Τα βιβλία δεν τα «διάβασε», τα «διάβαζε συχνά». Σημαίνει αυτό άραγε τα διάβαζε τμηματικά; Τα διάβαζε κατ’ επανάληψη: Και τα δύο: Ο χρόνος πάντως που επιλέγει δεν είναι αθώος, γιατί δηλώνει την υφιστάμενη σχέση του αναγνώστη με το ανάγνωσμα.

Τι είναι όμως αυτά τα βιβλία; Η βιβλιογραφία που οραματίστηκε ο Φίλιππος Ηλιού, ο  πρώτος τόμος και ο δεύτερος τον όποιο γιορτάζουμε εδώ σήμερα, μας επιτρέπουν να τα εντοπίσουμε. Η πολύτιμη «Ανέμη» που δημιούργησε ο Αλέξης Πολίτης επιτρέπει και να τα αποκτήσουμε σε ηλεκτρονική μορφή με ένα κλικ τού ποντικιού. Ας δούμε με μια γρήγορη ματιά περί τίνος πρόκειται. Και τα τρία βι­βλία είναι μεταφράσεις:

Το πρώτο, Η ιστορία συνοπτική της Ελλάδος, συντάχθηκε, όπως δηλώνεται στη σελίδα τίτλου, αρχικά στα αγγλικά, και κατόπιν μεταφράστηκε στα γερμανι­κά, από τα όποια το απέδωσε στα ελληνικά ο δάσκαλος στη Βιέννη Βασίλειος Παπαευθυμίου [7]. Τυπώθηκε στη Βιέννη το 1807, μάλιστα με δύο τραβήγματα ώστε να υπάρχουν στην εκάστοτε σελίδα τίτλου αφιερώσεις, στην Αδελφότητα των εντο­πίων Γραικών και σε εκείνην των εντοπίων Ρωμαιοβλάχων [8]. Πρόκειται για ένα σχολικό εγχειρίδιο συνταγμένο με μορφή ερωταπαντήσεων, σχετικών με τη γεω­γραφία, την ιστορία και τη θρησκεία της αρχαίας Ελλάδας, καθώς και ένα τμήμα γενικών ερωτήσεων περί των σύγχρονων τεχνών και επιστημών.

Το δεύτερο, το Αριστομένης και Γοργώς, είναι μυθιστόρημα του πολυγραφότατου και πολυδιαβασμένου γερμανού μυθογράφου Αύγουστου Λαφονταίν [9]. Ή δράση του τοποθετείται στην αρχαία Ελλάδα, στα χρόνια των πολέμων ανάμεσα στους Σπαρτιάτες και τους Μεσσήνιους. Εκδόθηκε σε δύο τόμους στη Μόσχα το 1820 από τον πηλιορίτη Νικόλαο Β. Γκούστη [10], σε μετάφραση από τα γερμανικά του Γεωργίου Λασσάνη [11], του κοζανίτη λόγιου, δάσκαλου και ένθερμου Φιλικού που χρησιμοποίησε το θέατρο και την πρόζα ως μέσο αφύπνισης, συνδέθηκε στε­νά με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, αγωνίστηκε μαζί του στη Μολδοβλαχία και τον ακλούθησε στη φυλάκιση και στις άλλες περιπέτειές του, ενώ μετά τον θάνατό του ήρθε να πολεμήσει στην Ελλάδα [12].

Το τρίτο είναι η Επιτομή της Ιστορίας Γεώργιου του Καστριώτου του επονομασθέντος Σκεντέρμπεη, που εκδόθηκε το 1812 στη Μόσχα [13]. Μεταφραστής και συγγραφέας δεν δηλώνονται, έχει υποστηριχτεί όμως βάσιμα ότι πρόκειται για συνοπτική απόδοση του έργου του γάλλου Ιησουίτη Ρ. Duponcet, Histoire de Scandaberg Roy d’Albanie, που είχε εκδοθεί στο Παρίσι, τω 1709 [14]. Στο τέλος τις έκδο­σης υπάρχει ενσωματωμένος και κατάλογος των διατελεσάντων σουλτάνων μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα, τον οποίο συνέταξε ο Ευγένιος Βούλγαρης [15].

Σύμφωνα με τα δικά του τουλάχιστον λεγόμενα, τα αναγνώσματα του Κολοκοτρώνη είναι κείμενα που λόγιοι της εποχής, δάσκαλοι κυρίως, επέλεξαν να με­ταφράσουν από το ξενόγλωσσο πρωτότυπο στα ελληνικά για εκπαιδευτικούς ή μάλλον ευρύτερα παιδευτικούς σκοπούς. Περιεχόμενό τους ο αρχαιοελληνικός κόσμος, όπως γίνεται κατανοητός από τις πιο στοιχειώδεις γνώσεις της εποχής και τη μυθοπλαστική του αφήγηση· επίσης ένας αλβανός ηγεμόνας που αντιστέκεται με ηρωισμό και επιτυχία στην οθωμανική επέλαση στα μέσα του 15ου αιώνα. Ένα ερώτημα που γεννιέται είναι: πυροδοτούν τα βιβλία αυτά την εθνική αφύπνιση; Ή ακόμη επαρκούν τα αναγνώσματα αυτά για τον εξοπλισμό ενός ανθρώπου στρατευμένου στο όραμα μιας επανάστασης; Φτάνουν για τη σκευή του επανα­στάτη; Τί είδους γνωστικά ερεθίσματα προσφέρουν; Που είναι ο Ρήγας, ο Κοραής, η Ελληνική Νομαρχία, ο Περραιβός έστω, τόσοι και τόσα άλλα; Οι άνθρωποι της πράξης σαν τον Κολοκοτρώνη, οι οπλαρχηγοί της Επανάστασης, σε ποιό βαθμό κοινωνούσαν με το έργο των λογιών, των στρατευμένων στην εθνική υπόθεση λο­γιών;

Τεκμηριωμένη απάντηση φυσικά δεν έχω να δώσω, παλαιότεροι και σύγχρονοι ιστορικοί, καλοί γνώστες της πνευματικής κίνησης στα προεπαναστατικά χρόνια έχουν εντρυφήσει σε θέματα όπως αυτά. Για τις ανάγκες της σημερινής συζήτησης μόνο, μια σκέψη. Δεν νομίζω ότι υπάρχει προδιαγεγραμμένος συντονισμός του βηματισμού των διανοουμένων με τους αποδέκτες των διανοημάτων τους· ακόμη και με τους πιο ιδανικούς αποδέκτες των μηνυμάτων τους. Οι διανοούμενοι μέσα από πνευματικές διαδικασίες – άγνωστης ταχύτητας και απροσδιόριστης αποτελεσματικότητας – διαμορφώνουν μια εν δυνάμει κατάσταση, πότε όμως και υπό ποιές προϋποθέσεις αυτή η κατάσταση είναι ικανή να γεννήσει κάτι νέο, κάτι άλλο, είναι εν πολλοίς άγνωστο. «Καιρός του σπείρειν καιρός του θερίζειν» που λέει και ο ποιητής [16], δεν υπάρχει εντούτοις ευθεία αντιστοιχία στο εκπεμπόμενο σύνθημα και την υλοποίησή του. Δεν αρκεί να φωνάξουν κάποιοι πάρτε τα όπλα, ώστε οι μάζες να σπεύσουν να ακολουθήσουν. Οι πρόσφατες εμπειρίες, στην Ελλάδα και αλλού στον κόσμο, νομίζω, το καταδεικνύουν.

Αναγκαία προϋπόθεση όμως είναι η συγκρότηση ενός μύθου, ενός μεγάλου αφηγήματος ποταμού, ο όποιος θα τροφοδοτείται από ποικίλα ποτάμια, μικρά ποταμάκια και ρυάκια που θα συγκλίνουν στην κοίτη του. Στην περίπτωση της Επανάστασης του 1821, το ποτάμι αυτό που πότισε και γονιμοποίησε τη χέρσα σκέψη νομίζω ότι ήταν η ελληνική αρχαιότητα, ο αρχαίος ελληνικός κόσμος. Η εργογραφία των λογιών, οι μεταφραστικές πρωτοβουλίες με κορυφαία του Α. Κοραή, αλλά και οι ποικίλες όψεις του φαινομένου στους θεσμούς, στην κοινωνική ζωή, στην καθημερινότητα το δείχνουν [17]. Για να ξαναγυρίσουμε όμως στον Κολοκοτρώνη, από τα τρία βιβλία που μνημονεύει, τα δύο πρώτα εντάσσονται καλά σε αυτή τη χορεία. Στο μυθιστόρημα του Λαφονταίν μάλιστα ο κλασικός κόσμος απο­τελεί το πλαίσιο για να αναδεχθεί η αγάπη για την πατρίδα που τρέφει ο νεαρός ήρωας, ως το υπέρτατο αγαθό [18]. Το τρίτο βιβλίο, με έντονο και αυτό το μυθικό στοιχείο – αφού αναπλάθει τη ζωή ενός στρατηλάτη που μάχεται με τους Τούρ­κους – ακούμπα πιο πολύ στις δικές του προσωπικές προτεραιότητες. Σε ένα από τα ανέκδοτα που του αποδίδει ο Τερτσέτης αποκαλύπτει μιά όψη του πράγματος: «Ανέγνωσα, έλεγε, τον βίον του Σκεντέρμπεη, εσυλλογούμουν τα έργα του, δεν εκλεισθεί ποτέ εις την Κρόγια» [19], αναφερόμενος στη στρατηγική επιλογή του Γε­ωργίου Καστριώτη να συγκεντρώσει τις στρατιωτικές του δυνάμεις στην οχυρή Κρούγια και να καταστήσει την πολιορκημένη πόλη στα 1466-1467, κέντρο της άμυνάς του απέναντι στα οθωμανικά στρατεύματα που οδηγούσε ο Μεχμέτ Β’: [20].

Ο Κολοκοτρώνης λοιπόν μορφώνει γνώμη μέσα από μύθους, διαβάζει ευχάριστα και διδακτικά κείμενα που ανήκουν σε ένα πνευματικό περιβάλλον που διαμόρφωσαν λόγιοι της εποχής του. Στον δικό του όμως κώδικα άξιων – όπως πιθανότατα και στων όμοιων του- υπάρχει ένα όριο στην ανάγνωση, γιατί η μελέτη και η γνώση δεν είναι αυτοσκοπός, είναι εργαλείο για τη δράση. Αν το πούμε σχηματικά, θα λέγαμε: δεν διαβάζουμε για να μάθουμε, μαθαίνουμε για να πολεμήσουμε.

Ο Τερτσέτης διηγείται μια μικρή ιστορία από τη Ζάκυνθο, που περιγράφει με εξαιρετικό τρόπο τη σχέση αυτή και το σημείο που τίθεται το όριο: «επήγε, ο τότε Μαγιόρος Κολοκοτρώνης προς χαιρετισμόν του αξιοτίμου διδασκάλου Νικολάου Καλύβα[21], εκάθιζε και ακροάζετο την παράδοσιν. Τι είναι τούτα, λέγει με μιας, πού διδάσκεις τα παιδιά τώρα, – τούτο να τα φώτισης – και εχύθη με γελούμενον πρόσωπο να σχίση ένα Βόλφιον, ϊν φόλιο, μεγάλο βιβλίο[22], να δείξει πως φτιάνουν τα φυσέκια. Ο διδάσκαλος, διά να σώση τον Γερμανόν φιλόσοφον, έπεσε με τα στήθη του εις το in folio. Τα παιδιά εγελούσαν και εκείνα, ως είδαν πιασμένους καθηγητήν και γέρο Κολοκοτρώνην, ο ένας να φυλάξη το βιβλίον του, ο άλλος να το κάμη φυσέκια. Ο ιατρός Καλύβας ήτον θερμός εταιριστής και οι κίνδυνοι του in folio τον χειμώνα του έτους 1820»[23].

Η χρονολογία έχει τη δική της σημασία. Χειμώνας του 1820, όταν πλέον πλησιάζει το πλήρωμα του χρόνου, η προσχεδιασμένη ώρα της εξέγερσης και συνεπώς οι προτεραιότητες έχουν αλλάξει άρδην.

Άν η ανάγνωση, η παιδεία γενικότερα, αποτελούν το υπόβαθρο, υπάρχει λοιπόν και ένα άλλο δρομολόγιο που οδηγεί τον Κολοκοτρώνη στην Επανάσταση: είναι ή βιωμένη εμπειρία, τα γεγονότα και οι αλλαγές που σηματοδοτούν αυτά, στον δικό του μικρό τόπο, όπως και στη γνωστή σε αυτόν οικουμένη. Ξαναπιάνουμε την αφήγησή του εκεί που την αφήσαμε στην αρχή και κλείνουμε: «Η Γαλ­λική Επανάστασις και ο Ναπολέων έκαμε, κατά την γνώμην μου, να άνοιξη τα μάτια του κόσμου. Προτήτερα τα έθνη δεν εγνωρίζοντο, τους βασιλείς τους ενό- μιζαν ως θεούς της γης, και ό,τι και αν έκαμναν το έλεγαν: καλά καμωμένο»[24].

 

Υποσημειώσεις


 

[1] Θ. Κ. Κολοκοτρώνης. Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής από τα 1770 έως τα 1836, Επιμέλεια: Τ. Γριτσόπουλος, φωτομηχ. ανατύπωση, Αθήνα 1981 (α’ έκδ. Αθήνα 1846), σ. 48-49.

[2] Φ. Ηλιού, «Το ελληνικό βιβλίο στα χρόνια της ακμής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού», Ιστορίες του ελληνικού βιβλίου, Εκδοτική φροντίδα: Άννα Ματθαίου – Στρ. Μπουρνάζος – Πό- πη Πολέμη. Ηράκλειο 2005, σ. 59-62- του ιδίου, «Οκτωήχια και μέτρηση της βιβλιοπαραγωγής», ο.π., σ. 583-585 – Πόπη Πολέμη (επιμέλεια, με τη συνεργασία της Αναστασίας Μυλωνοπούλου και της Ειρήνης Ριζάκη), Φίλιππου Ηλιού Κατάλοιπα. Ελληνική Βιβλιογραφία τον 19ον αιώνα, τ. Β’, 1819-1832,  Αθήνα 2011, σ. κστ’-κζ’.

[3] Αλέξης Πολίτης, «Η προσγραφόμενη στο Ρήγα πρώτη έκδοση του Αγαθάγγελου», π. Ο Ερανιστής, τ. 7,1969, σ. 175-177- Μ. Hatzopoulos, «Ancientprophecies, modern predictions»: My­ths and symbols of Greek nationalism, δακτ. διδ. διατρ., University of London 2005, σ. 36-39.

[4] Φώτιος Χρυσανθόπουλος, Απομνημονεύματα περί τής Ελληνικής Έπαναστάσεως, Έκδοση: Στ. Ανδρόπουλος, τ. 1, Αθήνα 1899, σ. 35.

[5] Φιλήμων, Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Φιλικής Εταιρίας, Ναύπλιο 1834, σ. 217.

[6] Θ. Κολοκοτρώνης, Διήγησις, δ.π., σ. 48-49.

[7] Ο Βασίλειος Παπαευθυμίου συστήνεται στην σελίδα τίτλου ως: «εκ του Κωστάντζικου της Μακεδονίας» (σήμερα Αυγερινός του Βοΐου Κοζάνης). Είναι συγγραφέας διδακτικών εγχει­ριδίων (Αλφαβητάριον Απλοελληνικόν, Βιέννη 1807. Φεραυγής Γραμματική, Βιέννη 1811, Στοι­χεία της ελληνικής γλώσσης, τ. 1-3, Βιέννη 1812, Στοιχεία της ελληνικής ήτοι Ανθολογία Ποιητι­κή, Βιέννη 1813) και μεταφραστής (Σύνοψις όλων των ελευθέρων τεχνών και επιστημών. Βιέννη 1819) βλ. αντιστοίχως Φ. Ηλιού, Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα, τ. Α’, 1801-1818, Αθή­να 1997, σ. 202-203, 317, 345-346, 375-376 και Πόπη Πολέμη (έπιμ.), Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα, τ. Β’, δ.π., σ. 58-59. Μνεία του μεταξύ των λογιών της τουρκοκρατίας βλ. Ανδρέας Παπαδόπουλος – Βρετός, Νεοελληνική Φιλολογία, τ. Β’, Αθήνα 1857, σ. 315.

[8] Ιστορία συνοπτική της Ελλάδος, Διηρημένη εις τέσσαρα μέρη… Συνδεθείσα μεν αγγλιστί υπότινος Ανωνύμου εις χρήσιν των Σχολείων της Λόνδρας, μεταφρασθείσα δε επ’ αυτώ τούτω εις την Γερμανικήν, και εξ αυτής μετενεχθείσα εις την απλοελληνικήν ημών διάλεκτον παρά Βα­σιλείου Π. Ευθυμίου, Βιέννη 1807, βλ. Φ. Ηλιού, Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ον αιώνα, τ. Α’, δ.π., σ. 213-215.

[9] Αριστομένης και Γοργώς Πόνημα Αύγουστου Λαφονταίνου. Εκ του Γερμανικού μετα- φρασθέν παρά Γ.[εωργίου] Λ[ασσάνη]. Κ’ έκδοθέν υπό Νικολάου Β. Γκούστη του εκ Μακρηνί- τσης του Πηλείου όρους, τ. 1-2, Μόσχα 1820, βλ. Πόπη Πολέμη (έπιμ.), Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα, τ. Β’, δ.π., σ. 70-71.

[10] Ο Νικόλαος Β. Γκούστης (ή Γούστης) το 1820 είχε εκδώσει στη Μόσχα και άλλο ένα κεί­μενο του Γ. Λασσάνη με τον τίτλο Ελλάς, που αποτελούσε πρόλογο στην τραγωδία του Αρμό­διος και Αριστογείτων. Τον επόμενο χρόνο εξέδωσε στη Μόσχα επίσης το κείμενο: Επιτάφιος λόγος εις τον αείμνηστον Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως Γρήγοριον, που είχε εκφωνήσει ο Κωνσταντίνος Οικονόμος. Ήταν επιστάτης για τη συλλογή της συνδρομής του Λόγιου Έρμη στη Μόσχα, ενώ το Φεβρουάριο του 1821 ανακοινώνει τη σύσταση βιβλιοπωλείου στην Οδησσό που θα λειτουργεί υπό την επιστασία του Γεωργίου Γαλάτη – την αναγγελία βλ. Πόπη Πολέμη, με τη συνεργασία της ’Αννας Ματθαίου και της Ειρήνης Ριζάκη, Διά του γένους τον φωτισμόν. Αγγελίες προεπαναστατικών εντύπων (1734-1821) από τα κατάλοιπα του Φίλιππου Ηλιού, Αθήνα 2008, σ. 440,479.502.

[11] Παρότι ο μεταφραστής αναγράφεται στη σελίδα τίτλου με τα αρχικά του Γ. Λ., έχει ταυ­τιστεί με ασφάλεια με τον Γεώργιο Λασσάνη. Το όνομά του άλλωστε δημοσιεύεται και στην αναγ­γελία έκδοσης του έργου πού δημοσιεύτηκε στον Ερμή το Λόγιο, την 1 Δεκεμβρίου 1819- την αναγγελία βλ. Πόπη Πολέμη, Διά τον γένους τον φωτισμόν, ό.π., σ. 441.

[12] Για τον Γ. Λασσάνη βλ. πρόχειρα Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, Τρία ανέκδοτα ιστορικά δοκίμια του φιλικού Γεωργίου Λασσάνη, Θεσσαλονίκη, Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, 1973, σ. 11-34· Βάλτερ Πούχνερ. «Εισαγωγή», στο Γεωργίου Λασσάνη, Τα Θεατρικά, Αθήνα 2002, σ. 11 κ.ε.

[13] Επιτομή της Ιστορίας Γεωργίου του Καστριώτου του επονομασθέντος Σκεντέρμπεη, με- μεταφρασθείσα εκ του γαλλικού μετά προσθήκης του γενεαλογικού καταλόγου των Οθωμανών Σουλτάνων σνερανισθέντος παρά του σοφωτάτου Αρχιεπισκόπου Ευγενίου του Βουλγάρεως, Μόσχα 1812. βλ. Φ. Ηλιού, Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ον αιώνα, τ. Λ’, ό.π., σ. 331-332.

[14] Βλ. σχετικά Τίτος Γιοχάλας, Ο Γεώργιος Καστριώτης – Σκεντέρμπεης στα νεοελληνικά γράμματα, Αθήνα 1994, ιδίως σ. 21-39, όπου και αναλυτική αναφορά στην προέλευση του έργου και στους πιθανούς μεταφραστές του.

[15] Επιτομή της Ιστορίας Γεωργίου του Καστριώτου, ό.π., σ. 293-348.

[16] Γιώργος Σεφέρης. Ημερολόγιο Καταστρώματος Β’, Αθήνα 1945, ποίημα «Τελευταίος Σταθμός».

[17] Ενδεικτικά από την πρόσφατη βιβλιογραφία για τη χρήση των αρχαιοελληνικών συμ­βόλων βλ. Λουκία Δρούλια, «Η θεά Αθηνά, θεότητα έμβλημα του νέου ελληνισμού», Επιστημονικό Συμπόσιο: Οι χρήσεις της αρχαιότητας από το νεότερο ελληνισμό, Αθήνα 2002, σ. 221- 240.

[18] Για την υπόθεση του έργου και την επιλογή του από τον Γ. Λασσάνη, βλ. Αριάδνη Cama- riano-Cioran, «Ο επιφανής Φιλικός Γεώργιος Λασσάνης», Επιθεώρηση Τέχνης, τχ. 21,1965, σ. 139.

[19] Θ. Κολοκοτρώνης, Διήγησις, ό.π., «Ρητά του Γέρου Κολοκοτρώνη», σ. 276.

[20] Για τα γεγονότα βλ. ενδεικτικά: Fan S. Noli, Scanderbeg, Μετάφραση από τα αλβανικά: Α1. Laporta, Η. Myrto, Lecce 1993, σ. 142-148· Th. Stavrides, The Sultan of Vezirs. The life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelovic (1453-1474), Leiden 2001, σ. 162-164.

[21] Βιογραφικά του Ζακυνθού ιατροφιλόσοφου, δασκάλου και Φιλικού Νικολάου Καλύ­βα, βλ. Ντίνος Κονόμος, Ζακυνθινοί Φιλικοί, Αθήνα 1966. σ. 42-44.

[22] Ο Ιερώνυμος Βόλφιος (Hieronymus Wolf), γερμανός φιλόλογος και ανθρωπιστής που έζησε τον 16ο αιώνα, θεωρείται ο ιδρυτής της βυζαντινής φιλολογίας. Μετέφρασε και εξέδωσε αρχαίους ρήτορες, Ισοκράτη και Δημοσθένη· ορισμένες από τις εκδόσεις αυτές ήταν in folio, μεγάλου μεγέθους (σχήμα 2ο), σε κάποια από τις όποιες αναφέρεται και το περιστατικό που διασώζει ο Γ. Τερτσέτης. Στη βιβλιογραφία του Φ. Ηλιού (ό.π., τ. Α’), αναφέρονται τρεις ελληνικές εκδόσεις με έργα Αττικών ρητόρων (1812.48, σ. 338,1813.38 σ. 368 και 1816.47 σ. 462), στις όποιες περιλαμβάνονται μεταφρασμένα κείμενα του Η. Wolf, ως εισαγωγές σε Λόγους – τα βιβλία αυτά είναι όμως 8ου σχήματος.

[23] Θ. Κολοκοτρώνης, Διήγησις, «Προλεγόμενα» Γεωργίου Τερτσέτη, σ. λγ’. Το επεισόδιο επισημαίνει ο Αλκής Αγγέλου στη μελέτη του Οι λόγιοι και ο Αγώνας, Αθήνα 1971, σ. 15-16, ως χαρακτηριστικό της μεταβαλλόμενης σχέσης που είχε τα χρόνια αυτά «η πέννα» και «το πάλα».

[24] Θ. Κολοκοτρώνης, Διήγησις, ό.π.. σ. 49.

 

Δημήτρης Δημητρόπουλος

Διευθυντής Ερευνών

Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών/ΕΙΕ

«Τα Ιστορικά», τόμος 29ος, τεύχος 56, Ιούνιος, 2012.

* Το κείμενο αποδόθηκε στο μονοτονικό, διατηρήθηκε όμως η ορθογραφία του συγγραφέως.

 

«Ο Εξωλέστατος» – Οδυσσέας Κουμαδωράκης


 

Το ιστορικό μυθιστόρημα «Ο Εξωλέστατος», του Εκπαιδευτικού και συγγραφέα από τη Σαρακήνα Χανίων, Οδυσσέα Κουμαδωράκη, εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 1999, από τις  Εκδόσεις Δωρικός.

«Ο Εξωλέστατος» αναφέρεται  στην ζωή και τη δράση ενός αγνώστου για πολλούς αγωνιστή του 1821, του Υδραίου Αντώνη Οικονόμου, τον οποίο δολοφόνησαν  οι πρόκριτοι της Πελοποννήσου και της Ύδρας στον ποταμό Χάραδρο του Άργους, γνωστότερο ως Ξεριά. Μνημείο του Αντώνη Οικονόμου βρίσκεται στη γέφυρα του Ξεριά Άργους.

 

Ο Εξωλέστατος

 

Ο Οικονόμου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον μπουρλοτιέρη των ψυχών Παπαφλέσσα στην Κωνσταντινούπολη. Όταν επανήλθε στην πατρίδα του, φλογισμένος και μεθυσμένος από την ιδέα της επανάστα­σης, ξεσήκωσε το λαό της Ύδρας, παρά τη θέληση των προκρίτων, οι οποίοι έμεναν αδρανείς. Οι πρόκριτοι, οι ισχυροί εφοπλιστές της εποχής, οι οποίοι είχαν συσσωρεύ­σει αμύθητα πλούτη στα αρχοντικά τους και διοικούσαν το νησί ολιγαρχικά, δεν τον συγχώρησαν ποτέ. Αναγκάστηκαν, όμως, να αποδεχτούν το κίνημα του δημο­φιλή και ισχυρού τότε Οικονόμου, αλλά κάποια στιγμή τον ανέτρεψαν και τον εξόρισαν σε μοναστήρι της ορεινής Αχαίας, από όπου εκείνος δραπέτευσε, για να καταλήξει στη μονή Αγίου Γεωργίου Φενεού της ορεινής Κορινθίας.

Όταν άρχισαν οι εργασίες της A‘ Εθνοσυνέλευσης στο Άργος, ο Οικονόμου εγκαταλείπει τη μονή και με λίγους συντρόφους του κατευθύνεται προς το Άργος. Και τότε οι πρόκριτοι της Πελοποννήσου και της Ύδρας αποφασίζουν να τον δολοφονήσουν.

Πέρα από την  περιπετειώδη και μυθιστορηματική βιο­γραφία του Άντώνη Οικονόμου, στο βιβλίο, παρακολουθούμε τις μεθοδεύσεις των προκρίτων να διατηρήσουν τα προνόμιά τους και να κυβερνήσουν ολιγαρχικά, καθώς επίσης και τη σύγκρουσή τους με τον αγνό και ανιδιοτελή Δημήτριο Υψηλάντη.

Αν και βασικός στόχος της μυθιστορίας είναι η ζωή και η δράση ενός συγκεκριμένου αγωνιστή, εντούτοις υπάρχει η αίσθηση ότι ο μέγας σηκωμός τώρα αρχίζει με όλο το πάθος και το γνωστό ενθουσιασμό.

Ο αναγνώστης μεταφέρεται στο κλίμα της εποχής, ζει την αγωνία, το πείσμα και τον ενθουσιασμό, μετέχει στην ιδιωτική και δημόσια ζωή και γνωρίζει λεπτομέρειες από τον τρόπο του πολέμου μέχρι τη διοίκηση των μοναστηριών και την απόκτηση των τεράστιων περιουσιών τους.

Το βιβλίο αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα και βασίστηκε κυρίως σε επίσημα έγγραφα και σε μαρτυρίες των αγωνιστών, καθώς και σε εξειδικευμένες μελέτες, και αποκαλύπτει ορισμένες πτυχές της εποχής εκείνης, άγνω­στες ή ελάχιστα γνωστές για πολλούς από εμάς. Γι’ αυτό και ο χρόνος συγγραφής τον ήταν ιδιαίτερα μεγάλος.

 

«Ο Εξωλέστατος» Οδυσσέας Κουμαδωράκης

Σελίδες 352, σχήμα 14Χ20 – ISBN 978 9602 7940 43

Εκδόσεις Δωρικός, Αθήνα, Οκτώβρης, 1999.

 

Διαβάστε ακόμη: