Το «Υπόμνημα» του Τόμας Γκόρντον: Στοχασμοί για την ηγεσία, την Ελληνική Επανάσταση, και τις προοπτικές της | Ανδρέας Τζαναβάρης
Το επιστημονικό μελέτημα του Ανδρέα Τζαναβάρη, που παρουσιάζουμε, αναλύει ένα τετρασέλιδο «Υπόμνημα» του Νοεμβρίου του 1821, το οποίο αποτυπώνει τις πρώτες εντυπώσεις του Σκώτου φιλέλληνα και στρατιωτικού Τόμας Γκόρντον από την επαναστατημένη Ελλάδα. Το κείμενο συντάχθηκε από τον γιατρό Τζόζεφ Τόμας στη Ζάκυνθο και στάλθηκε στη βρετανική διοίκηση των Ιονίων Νήσων.
Κεντρικοί Άξονες του Υπομνήματος είναι: α) Σκληρή Κριτική στην Ελληνική Ηγεσία: Στους οπλαρχηγούς εστιάζει αποκλειστικά στο πλιάτσικο και την εκδίκηση και στην έλλειψη οποιουδήποτε συγκροτημένου πολιτικού σχεδίου. Οι Προύχοντες: Χαρακτηρίζονται ως «παραδόπιστοι ληστές πρώτης τάξης», με επιδίωξη προσωπικής εξουσίας και ξένης προστασίας. Ασκεί σφοδρή κριτική στον Παλαιών Πατρών Γερμανό, τον κατηγορεί ως υποκριτής, καιροσκόπος και ωφελιμιστής. Ο Δημήτριος Υψηλάντης παρουσιάζεται ως αδύναμος ηγέτης χωρίς εξουσία. Οι τοπικοί άρχοντες του άδειασαν το ταμείο. Και καταλήγει πως παρά το χάος, την έλλειψη πόρων, τις εμφύλιες τριβές και την απουσία πειθαρχίας, ο Γκόρντον διατυπώνει μια ακλόνητη πεποίθηση: οι Έλληνες δεν πρόκειται να υποταχθούν ποτέ ξανά στην οθωμανική κυβέρνηση. Η Επανάσταση αποτελεί μια μη αναστρέψιμη ιστορική τομή.
Εισαγωγή[1]
Ο Φιλέλληνας, ιστορικός και επικεφαλής του μικτού τάγματος στην πολιορκία της Τρίπολης, Τόμας Γκόρντον, έργο του Καρλ Κρατσάιζεν, Πόρος, 13 Απριλίου 1827. Επιζωγραφισμένη λιθογραφία.
Ο ιστορικός χρόνος είναι ένας στρόβιλος, κάτω από την σκόνη του οποίου του καταβυθίζονται άνθρωποι και συμβάντα. Μία τέτοια περίπτωση είναι και αυτή του Τόμας Γκόρντον (Thomas Gordon), ενός εκ των εκατοντάδων πολιτών του κόσμου που συνέβαλαν στην θεμελίωση του Ελληνικού Κράτους. Περισσότερο γνωστός από την Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης και το σύντομο διάστημα κατά το οποίο ήταν επίτροπος του Αγγλικού Δανείου, ο Γκόρντον είναι ένας από τους πρώτους Βρεττανούς που θα έλθουν στην Ελλάδα λίγους μήνες μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης.[2]
Η σχέση Φιλελληνισμού με την Ελληνική επανάσταση αποτελεί μια σημαντική ψηφίδα του ερωτήματος της διεθνικής διάστασης της δεύτερης. Η εξέταση της σχέσης αυτής, ωστόσο, δυσχεραίνεται από μια μεθοδολογική μέγγενη, που ο ίδιος ο όρος θέτει στο φαινόμενο. Η στοίχιση των ετερόκλητων λόγων που αρθρώνονται στο διεθνές συγκείμενο κάτω από τον περιοριστικό ενικό του Φιλελληνισμού, με μόνη ενοποιητική ουσία την κάθε άλλο παρά κοινώς εννοούμενη στήριξη για τον αγώνα των Ελλήνων, δημιουργεί έναν όρο πρωτίστως περιγραφικό παρά αναλυτικό.
Ιδιαίτερα κατά την πρώιμη επαναστατική περίοδο, όπου η δράση τους κάθε άλλο παρά προϊόν οργανωμένης παρέμβασης είναι, η σωματοποίηση των ετερόκλητων λόγων σε ένα ενιαίο αφήγημα παραβλέπει εθνικές, ταξικές και πολιτικές αναφορές, ενώ συχνά συνδυάζεται με μια, ρητή ή υπόρρητη, ηθικοποίηση της δράσης τους. Ως εκ τούτου, η εξέταση των εκάστοτε φιλελλήνων τείνει να είναι προϊδεασμένη από τις απόψεις μας για το τι σήμαινε και που στόχευε ο Φιλελληνισμός εν τω συνόλω. Φέρουμε προ του εκάστοτε τεκμηρίου μια δεδομένη αντίληψη περί του τι εστί και πως αποτυπώνεται ο Οριενταλισμός, αναζητούμε εναγωνίως να εντοπίσουμε τις κλασικιστικές προκείμενες που κινητοποιούν τους ανθρώπους αυτούς, είμαστε βέβαιοι για την πίστη των Φιλελλήνων στην ηθική υπεροχή των Ελλήνων έναντι των Οθωμανών και ούτω καθ’ εξής. (περισσότερα…)
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 