Παρασκευόπουλος Γ. Π. «Ταξίδια ανά την Ελλάδα», Ναύπλιον – Άργος
Από το βιβλίο τον δημοσιογράφου Γ. Π. Παρασκευόπουλου «Ταξίδια ανά την Ελλάδα», που κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1869 σε σχήμα 21×14 cm και 442 σελίδες, αναδημοσιεύουμε τα αποσπάσματα, τα οποία αναφέρονται στο Ναύπλιο (σ. 58-67) και το Άργος (σ.168-170). Πρόκειται για δυο ενδιαφέροντα κείμενα, που αποπνέουν το πνεύμα της εποχής. Ας δούμε τη γράφουν.
Η βάρκα μάς έφερε βράδυ – βράδυ εις το Τολόν, το εύμορφο χωριό, με τα σπίτια του από δένδρα και πρασινάδα πλαισιωμένο. Το Τολόν είναι αποικία Κρητών, κατελθόντων από πολλών ετών εκ Κρήτης και συνοικισθέντων εκεί. Διενυκτερεύσαμεν εις το φιλόξενον οίκημα πρώην Δήμαρχου του χωρίου του Ζήρικα, πρωί πρωί δε επιβάντες ευδρόμου σούστας ηκολουθήσαμεν την προς το Ναύπλιον άγουσαν, αντικρίζοντες τα εύφορα και οπωροφόρα χωρία, την Παναγίτσαν, το Χαΐντάρι, τον Τζεφέραγα, τα Ίρια και δια της Προνοίας εφθάσαμεν κάτωθεν του Παλαμηδίου.
Ναύπλιο
Η παλαιά του Βασιλείου μας έδρα ζει με τας αναμνήσεις της. «Άμες ποκ’ ήμες». Πού αι προ εικοσαετίας συστοιχίαι των ιστιοφόρων πλοίων, τα οποία εστόλιζον τον ευρύν του Ναυπλίου λιμένα. Εκεί συνεκεντρούτο η πλουσία παραγωγή της Αρκαδίας, της Αργολίδος και μέρους της Κορινθίας ακόμη, και εκείθεν εξηκοντίζετο καθ’ όλην σχεδόν την Πελοπόννησον και εις άλλους της Ελλάδος τόπους. Κίνησις και εμπόριον και μεσίται και πλοίαρχοι και ναύται επλημμύρουν την παραλιακήν λεωφόρον από των τειχών των Ενετικών μέχρι τον προς την είσοδον φανού. Όλα τα παραλιακά καταστήματα έβριθον πλήθους συναλλαζομένου, πολυπράγμονος, πολυτεχνίτου. Σήμερον πού να σχετίσεις και συγκρίνεις την κατήφειαν και το πένθιμον της αγοράς προς την ακμήν και δράσιν παρελθόντων χρόνων. Ο ατμός πρώτος και ο ΣΠΑΠ τελευταίος εγονάτισαν το Ναύπλιον. Μετέβην εις το τελωνείον και συναντήσας τον τελώνην: Πώς πάν’ αι εισπράξεις, κύριε τελώνα; τον ερωτώ αυτός δε με ύφος κτηματίου που δεν παράγει το χωράφι του:
– Δεν μας βλέπετε με σταυρωμένα τα χέρια; Μόνον τις αγκινάρες για την Πόλη τελωνίζομε!
Πράγματι εμπορικώς εξέπεσε το Ναύπλιον το τελειωτικόν κτύπημα το έλαβεν από τον ΣΠΑΠ. Άλλοτε η βορειανατολική Πελοπόννησος ετροφοδοτείτο από το Ναύπλιον αλλά δια της αναπτύξεως της ατμοπλοίας επροτιμήθησαν άλλα κέντρα, ιδίως ο Πειραιεύς. Κατόπιν επήλθεν το κακόν του σιδηροδρόμου. Οι Τριπολίται άλλοτε επρομηθεύντο τα πάντα εκ Ναυπλίου, όπου συνεκεντρούτο το δια θαλάσσης εμπόριον. Τώρα κατ’ ευθείαν εκ Πειραιώς ή εξ Αθηνών χάρις εις τον σιδηρόδρομον. Δι’ αυτό και ο πληθυσμός του ηλαττώθη εις 11 χιλ.
Αλλ’ ηλαττώθησαν δια του σιδηροδρόμου και αι ωφέλειαι εκ των δικαστηρίων. Αφ’ ότου έλειψεν η εμπορική ζωή από το Ναύπλιον, όλον σχεδόν τον βίον του εξήρτησεν από τα δικαστήρια. Πόλις φυλακών και δικαστηρίων. Αλλ’ οι δια τας υποθέσεις των μεταβαίνοντες άλλοτε εκεί παρέμενον εκόντες άκοντες ημέρας πολλάς. Σήμερον δε η Κορινθία ολόκληρος, η μεγάλη δικαστική τροφοδότις του Ναυπλίου, συγκοινωνεί σιδηροδρομικώς, και έρχεται το βράδυ ο Κορίνθιος δια να απέλθη την επομένην.
Πρώτη εντύπωσις ην γεννά το Ναύπλιον: πόλις δικηγόρων και στρατιωτικών. Σώζει ακόμη πλήρη την στρατιωτικήν της όψιν, την επικρατούσαν και κυριαρχούσαν πάσης άλλης. Η σχετικώς ευρεία τετράγωνος πλατεία του, – ο μόνος πνεύμων δι’ ου αναπνέει η πόλις, – με τον ιστορικόν της πλάτανον, και αυτή κλείεται δια τον μεγάλου στρατώνος. Αν δε την ημέραν ποικίλλεται οπωσδήποτε η όψις του Ναυπλίου και ο περιφερόμενος εν τη πλατεία ευρίσκεται μεταξύ δυο ρευμάτων, του στρατιωτικού και του δικαστικού – δικηγόρων κ.λπ. – την νύκτα όμως νομίζεις ότι κοιμάσαι εις στρατόπεδον. Ανά πάσαν ώραν σε αφυπνίζουν αι βαρείαι κραυγαί των φρουρών του Ιτς-Καλέ και των φυλακών. Την νεκρικήν σιγήν της πόλεως όλης διακόπτει ο μονότονος ήχος του από του Ιτς -Καλέ σημαίνοντος ωρολογίου, και επακολουθεί εν βαρύβρομον εν τη αποκλεισμένη πόλει: Φύλακες γρηγορείιιιτεεε! ως Χότζα φωνή επικαλουμένου τον Αλλάχ, επαναλαμβανόμενον κατά σειράν από της μιας άκρας του Ιτς – Καλέ μέχρι της τελευταίας ντάπιας του Παλαμηδίου υφ’ όλων των φρουρούντων στρατιωτικών. Και αι φωναί αύται εις την μελαγχολικήν της νυκτός σιγήν αντηχούν εις τα ώτα μου πενθίμως διεγείρουσαι αίσθημα τι μελαγχολίας, το οποίον καθίστα ακόμη μελαγχολικώτερον η ανάμνησις παρελθούσης ευκλείας του Ναυπλίου, όσην υπενθύμιζον.
Τα Ενετικά τείχη του Ναυπλίου, με την λαβυρινθώδη είσοδόν των, δεν υπάρχουν πλέον. «Sic transit...» Και αυτά εκρημνίσθησαν, κατόπιν αγώνων και δαπανών του Δήμου, σήμερον δε η πόλις επήρεν άλλον αέρα. Πολλοί των ευπόρων Ναυπλιέων σκέπτονται να ιδρύσουν εκεί κομψάς οικίας, διότι κατέστη το ευαερώτερον και υγιεινότερον τμήμα της πόλεως, θα συνεπληρούτο μάλιστα το έργον, αν και αυταί αι αποθήκαι κατεδαφίζοντο. Αλλ’ όπως και αν έχει, η προς το μέρος του Βιβαριού άγουσα απέβη λαμπρότατος περίπατος, όπου και ο σταθμός του ΣΠΑΠ, πέραν δ’ αυτού λεωφόρος δενδροφυτευμένη, αποτελεί μοναδικήν τέρψιν περιπάτου.
Ακολουθήσατε με εις τας φύλακας του Βουλευτικού τας προ της κεντρικωτέρας πλατείας της πόλεως κειμένας. Τι σήψις ατμοσφαίρας και οργανισμών! Εντός μιας ισογείου καταβόθρας, αφωτίστου, ανηλίου, εστοιβαγμένοι περί τους είκοσι φυλακισμένοι, κάτωχροι, ασθενικοί, κουκουλωμένοι με τα παληόρρουχά των και άλλοι τρώγοντες, άλλοι κοιμώμενοι, άλλοι… κτενιζόμενοι! Μόλις μαζί μου είδον τον κ. Νομάρχην ηγέρθησαν όλοι ως εν σώμα και εις ένδειξιν ευλάβειας, εστάθησαν όλοι εν προσοχή. Αναβαίνομεν εις την επάνω αίθουσαν την θολωτήν εδώ σύνταγμα ολόκληρον κατεσκηνωμένον. Πανδαιμόνιον αμφιέσεων, κατατομών, φωνών , αλλαλαγμών. Φουστανελλοφόροι, φρακοφόροι, φεσοφόροι, πωγωνοφόροι, ως ποικιλία δε πρωτοτυπία εις την συλλογήν, ένα μικρό παιδάκι δεκαεξαετές το οποίον μετά μήνα… αποθητεύει! Εδώ σχετική καθαριότης και ανθρωπιά· αλλά τι να σου κάμουν τόσοι άνθρωποι στοιβαγμένοι. Το ψωμί των όμως, η δίαιτα των, ο μισθός των, τα ασπρόρουχά των τακτικώτατα.
Δια να μη μείνη παραπονεμένον και το αδύνατον φύλον, ας το ακολουθήσωμεν όπου το ρίψει η μοίρα του, έστω και εις τας φυλακάς ακόμη. Εντός οικήματος ευπρεπούς, οικοκυρευμένου- πράγμα φυσικόν αφού κατοικούν γυναίκες – υψηρόφου και ετοιμόρροπου, ευρίσκονται δέκα ή δώδεκα ατυχή αμαρτωλά πλάσματα κατηγορούμενα επί παιδοκτονία, μοιχεία, κλοπή, διγαμία, συζυγοκτονία, μητροκτονία! Ένα μπουκέτο χρυσών πράξεων. Και τι κρίμα! Είδα κοράσιον δεκαεξαετές, ευμελές, στρογγυλοπρόσωπον, με δυο μαύρα σβησμένα κάρβουνα για μάτια, με επιμελή κόμμωσιν και μιαν φούσταν γαλάζιου χρώματος πολύπτυχον, συμπαθές και σεμνόν την φυσιογνωμίαν, συγκινούν με το παραπονετικό της τακερόν βλέμμα, κατηγορούμενον, διατί νομίζετε; Επί εραστοκτονία! Κι εσκέφθην: Πώς τέτοια συμπαθής κεφαλή να κρύπτει στην καρδιά τόσον αποτρόπαιον πάθος! Μια άλλη δε πάλιν ήτο … έγκυος και επρόκειτο να γίνει η μετακομιδή της δια τα περαιτέρω…
Εννοείται ότι εις τας φύλακας αυτάς ούτε φρουρός ή κλητήρ ή αστυφύλαξ. Μόνον μια γραία τας επιτηρεί, χρησιμεύουσα δι’ αυτάς ως μήτηρ, αδελφή, οικονόμος.
Απέκτησεν όμως το Ναύπλιον λαμπρόν κρηπίδωμα και αποβάθραν. Έναρξιν των έργων αυτών έκαμεν ο προκάτοχος δήμαρχος Ναυπλιέων κ. Κωτσονόπουλος. Αλλ’ εξωδεύθησαν εκατοντάδες χιλιάδων δραχμών δι’ έργον όπερ κατ’ ουσίαν δεν μπορεί να χρησιμεύσει και πολύ, αφού ναυσιπλοϊκή κίνησις δεν υπάρχει καν. Εν τοσοούτω κοσμεί την πόλιν επαρκέστατα. Πόσον όμως αδικεί την πόλιν το φοβερόν αυτό Παλαμήδι – το οποίον άλλως τόσον την τιμά, κολοσσαίον τρόπαιον δόξης- και το Ιτς -Καλέ. Επικάθηται επ’ αυτής δίκην εφιάλτου. Διότι δε αι ακτίνες του Φοίβου κρύπτονται από της πόλεως μέχρι της ενάτης και δεκάτης πρωινής, δια τούτο υγρά η πόλις με οικοδομάς αιωνίως ευρωτιώσας.
Πολύ ορθά δε κάποιος περιέβαλε το εσωτερικόν του Ναυπλίου προς το της Κερκύρας. Όπως εις αυτήν αι οδοί στενώταται καλδεριμόστρωτοι, με οικίας πολυωρόφους και πεπαλαιωμένας, ούτω και εις το Ναύπλιον. Τούτο δ’ είναι αποτέλεσμα ελλείψεως χώρου προς επέκτασιν της πόλεως, αφού και τας δυο τας περιορίζουν και τας περισφίγγουν τα τρομερά κυκλώπεια Ενετικά τείχη. Και η μεν Κέρκυρα διέσπασε τους δεσμούς αυτούς και επεξετάθη προς την Γαρίτσαν, το αυτό δ’ επέτυχεν εσχάτως και το Ναύπλιον μετά την κατεδάφισιν των τειχών, εναγκαλισθέν το προάστειόν του, την Πρόνοιαν.
Παρά πολλών ομολογείται ότι το Ναύπλιον φημίζεται επί αριστοκρατία πνεύματος, μορφώσεως, γραμμάτων. Ευλόγως ονομάσθη η πνευματική πρωτεύουσα της Πελοποννήσου. Πολλαί αι στρατιωτικοί οικογένειαι εκ Ναυπλίου, και πλείστοι Ναυπλιείς κατέχουν πολλάς και υψηλάς δικαστικάς και διοικητικάς θέσεις· αλλά πρέπει να γίνει διάκρισίς τις ως προς το ζήτημα των ιστορικών οικογενειών. Διότι εκεί κατ’ αρχάς εγκατέστη η πρωτεύουσα του κράτους, ανεπτύχθη κοινωνική τις υπεροχή και εκ της συγκεντρώσεως όλων των αρχών εν αυτω, διο και λείψανα της παρελθούσης ευκλείας σώζονται και μέχρι της σήμερον.
Άργος
Μετά τρίωρον σιδηροδρομικόν νανούρισμα εκ Κορίνθου ευρίσκομαι προ του Πελασγικού Αργούς. Η πρώτη μου εντύπωσις, το ευπρεπές καφεστιατόριον του Σταθμού με τον μπαξέ του τον χειμερινόν, με το κιόσκι του το καλοκαιρινόν, με τα κρασιά του τα νεκτάρια – ευρήκα κρασί μποτιλιαρισμένο πέντε χρόνων, ανώτερον και σαμπάνιας. Και από του σταθμού τέταρτον ώρας εφ’ αμάξης εν μέσω των λινοθωρήκων Αργείων. Οποία η αντίθεσις του Αργούς από την Κόρινθον. Εις αυτήν κόσμος σποραδικός, εις το Άργος πλήθος μυρμηγκιών, καθ’ οδόν, εις τα καφενεία, τα καπηλεία, την αγοράν, την πλατείαν, τα εργαστήρια. Ζωή εδώ, και εμπόριον και παραγωγή και πλούτος. Έχει όμως άλλους πόρους το Άργος περιζήτητους, πλουτοφόρους– έχει τα καπνά του, τα σάρωθρα του, τα δημητριακά του, τις αγκινάρες του ακόμη, από τας οποίας ικανός πλούτος εισρέει εις τα θυλάκια των Αργείων εκ Κωνσταντινουπόλεως ιδίως, Αιγύπτου και Σμύρνης. Ξεύρετε δε πόσον πωλούνται οι αγκινάρες δια το εξωτερικόν; Εικοσιπέντε λεπτά το ζεύγος, αλλ’ υπό τον όρον οι κάτοχοι αγκιναροφόρων αγρών να μη δύνανται να πωλώσιν εν Ελλάδι ούτε ένα ζευγάρι μέχρι τέλους Μαρτίου. Αυτή δε η ρήτρα εμπεριέχεται εις το μεταξύ εργολάβου και κτηματίου συμβόλαιον. Εν τοσούτω δεν πρέπει ν’ αθυμήσωμεν, διότι οι Ευρωπαίοι ή μάλλον οι Ανατολίται μας απορροφούν το ελαφρόν αυτό χειμωνιάτικον μαγειρικόν είδος, αφού εις αντιστάθμισμα τοιαύτης απώλειας λαμβάνομεν χρυσάφι, το οποίον τόσο μας ενθουσιάζει μετά τας τόσας παραφροσύνας των Μεγαλειοτάτων μωροπολιτευτών μας.
Και τί δεν παράγει το Άργος; Αρκεί μόνον να ενθυμηθήτε ότι, ερωτηθείσα ποτέ η Πυθία εις τους της αρχαιότητος χρόνους, περί των ιδιοτήτων εκάστης των τότε πόλεων, εχρησμοδότησε τα εξής δια το Άργος: «Γαίης μεν πάσης το Πελασγικόν Άργος άμεινον, Αργείοι λινοθώρηκες, κέντρα πτολέμοιο». Προσθέσατε δε εις την παχυτάτην γαίαν την φιλοπονίαν των κατοίκων κι έχετε το αύταρκες, το αυτοσυντήρητον, το ευπορούν. Αλλά οι Αργείου εσκέφθησαν πρακτικώτερον των σταφιδοκαλλιεργητών Πελοποννησίων. Δεν περιωρίσθησαν μόνον εις σταφιδοφυτείας, αλλά και εις άλλα γαιοπαραγωγικά ασχολήματα· ώστε εν αποτυχία του ενός είδους, να ελπίζουν από το άλλο, δι’ αυτό σήμερον, μ’ όλην την σταφιδικήν νέκραν της Πελοποννήσου, οι Αργείοι κινούνται, ικανοποιούνται, δεν πένονται. Οι Αργείοι κατόρθωσαν δια δαπάνης 60 χιλ. να διοχετεύσουν τα ύδατα του Ερασίνου, δι’ ων αρδεύονται και υδρεύονται τα 2/5 της πόλεως. Αλλά και δρόμων ευμοιρεί το Άργος και φωτισμού επαρκούς. Οι κάτοικοι υπερβαίνουν τας 9 χιλ.
Πηγή
-
Περιοδικό Ελλέβορος « Πρώτο Αφιέρωμα στο Άργος», τεύχος 11, 1994.
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 