«Αφορμής δοθείσης…» | Γιάννης Μ. Σπετσιώτης
«Ελεύθερο Βήμα»
Από την Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού.
Η Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού, δημιούργησε ένα νέο χώρο, το «Ελεύθερο Βήμα», όπου οι αναγνώστες της θα έχουν την δυνατότητα να δημοσιοποιούν σκέψεις, απόψεις, θέσεις, επιστημονικά άρθρα ή εργασίες αλλά και σχολιασμούς επίκαιρων γεγονότων.
Με αφορμή το νέο λεύκωμα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κρανιδίου για τα πηγάδια της Ερμιονίδας, ο Γιάννης Μ. Σπετσιώτης γράφει για τη σημασία των τοπικών πηγαδιών ως ζωντανών μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς. Αναφέρεται σε ένα ιδιαίτερο τοπόσημο της περιοχής, το «πηγάδι της Μιλίντρας» στο Κρανίδι, και θυμάται τις πρωτοβουλίες συντήρησης των τριών πηγαδιών της Ερμιόνης (Μεγαλοπήγαδο, Μικρό, Καλογερικό). Κλείνοντας, τονίζει ότι η προστασία, ο εξωραϊσμός και η διαρκής ανάδειξη αυτών των παραδοσιακών τοπόσημων αποτελεί χρέος και ευθύνη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Κρανιδίου παρέδωσε πρόσφατα στους δημότες της Ερμιονίδας και στους πολυάριθμους φίλους της μια εξαιρετική έκδοση: Ένα καλαίσθητο λεύκωμα αφιερωμένο στα δημοτικά και κοινοτικά πηγάδια της Ερμιονίδας.[1] Το αξιόλογο αυτό έργο αποτελεί έμπνευση και δημιουργία της δραστήριας βιβλιοθηκονόμου, κυρίας Δήμητρας Αξαρλή. Την επαινούμε θερμά και την ευχαριστούμε για την πολύτιμη προσπάθειά της να διασώσει την τοπική μας κληρονομιά.
Πηγάδια της Ερμιονίδας…
Με αφορμή αυτή την έκδοση, αξίζει να σταθούμε σε ένα ιδιαίτερο τοπόσημο της περιοχής μας. Στις μέρες μας, το πιο όμορφο, καλοδιατηρημένο και περιποιημένο πηγάδι του Δήμου μας είναι αναμφίβολα το «πηγάδι της Μιλίντρας» [Κρανίδι].[2] Πρόκειται για το «πλατύ ή παλιό πηγάδι», όπως ονομαζόταν κατά την αρχαιότητα, το οποίο στέκει αγέρωχο στο πέρασμα των αιώνων.[3] Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν στους ανθρώπους που το φροντίζουν με τόσο μεράκι. Πάντα ασπρισμένο και στολισμένο, όχι μόνο μαγνητίζει τα βλέμματα των περαστικών αλλά αποτελεί και ένα σπουδαίο παράδειγμα σεβασμού προς την παράδοσή μας.
Πηγάδι της Μιλίντρας, στο Κρανίδι. Το συναντάμε στους πρόποδες του βουνού του προφήτη Ηλία.
Το καλοκαίρι του 1990, έπειτα από δική μου εισήγηση, ο Ερμιονικός Σύνδεσμος ανέλαβε την επισκευή και συντήρηση των τριών ιστορικών πηγαδιών της Ερμιόνης: του Μεγαλοπήγαδου, του Μικρού Πηγαδιού και του Καλογερικού. Τις εργασίες πραγματοποίησε ο αείμνηστος πλέον εργολάβος, Γιώργος Δωροβάτας. Η πρωτοβουλία αυτή αγκαλιάστηκε θερμά, με αποτέλεσμα την επόμενη χρονιά τα πηγάδια αυτά να αποτελέσουν το κεντρικό θέμα της πρωτοχρονιάτικης κάρτας του Συνδέσμου. Παράλληλα, ανάλογες προσπάθειες για τον εξωραϊσμό του περιβάλλοντος χώρου τους είχε υλοποιήσει και ο Δήμος Ερμιόνης.
Μεγαλοπήγαδο ή Πηγάδι του Παυσανία. Βρίσκεται στην έξοδο της Ερμιόνης, προς τη Θερμησία. Ονομάζεται και πηγάδι ή κρήνη του Παυσανία από το όνομα του περιηγητή και συγγραφέα του 2ου μ.Χ. αιώνα.
Μικρό Πηγάδι. Βρίσκεται δίπλα στο Μεγαλοπήγαδο. Το λέγανε Μικρό Πηγάδι γιατί ήταν μικρότερο σε βάθος από το προηγούμενο. Προοριζόταν στην αρχή για πότισμα των ζώων κι εν συνεχεία το νερό του χρησιμοποιήθηκε από τους ανθρώπους.
Καλογερικό. Το όνομά του ίσως, οφείλεται στους καλογέρους των Αγίων Αναργύρων που αντλούσαν νερό για τα αμπέλια ή τα κτήματα του μοναστηριού.
Πιο πρόσφατα, το 2020, αν θυμάμαι καλά, ο τότε Πρόεδρος της Κοινότητας Ερμιόνης, Ιωσήφ Γανώσης, πήρε την πρωτοβουλία να αποκαταστήσει το κατεστραμμένο τοιχίο της περίφραξης του Καλογερικού. Ωστόσο, μια «αόρατη», όπως πληροφορηθήκαμε, Αρχαιολογική Υπηρεσία από την Πάτρα έσπευσε να ανακόψει αυτή την προσπάθεια, στέλνοντας υπάλληλο για τη διακοπή των εργασιών με την επίκληση του νόμου «περί αρχαιοτήτων»! Ευτυχώς, ο Πρόεδρος δεν κάμφθηκε, επέδειξε αποφασιστικότητα και το έργο της επισκευής ολοκληρώθηκε κανονικά. Σήμερα, όλες αυτές οι αντιπαραθέσεις έχουν μικρή σημασία. Εκείνο που προέχει και πρέπει να γίνει συνείδηση στην εκάστοτε δημοτική και κοινοτική αρχή, είναι ότι τα πηγάδια αυτά αποτελούν ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Η προστασία, η ανάδειξη και η διαρκής συντήρησή τους είναι υποχρέωση και ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Υποσημειώσεις
[1] Το λεύκωμα διατίθεται δωρεάν από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κρανιδίου.
[2] Αρχαίο Πηγάδι της Μιλίντρας, στους πρόποδες του Προφήτη Ηλία, στο Κρανίδι, με το τετράγωνο σχήμα και τους επιβλητικούς ογκόλιθους που το περιβάλλουν, χαρακτηριστικό των αρχαίων πηγαδιών της Ερμιονίδας.
[3] Τόσο οι παλαιότεροι όσο και οι σύγχρονοι τοπικοί ερευνητές που μελέτησαν την ετυμολογία του συγκεκριμένου τοπωνυμίου, έχουν διατυπώσει διαφορετικές απόψεις (Ιωάννης Ησαΐας, Η ιστορία του Κρανιδίου, σελ. 175). Ωστόσο, μια συνθετική προσέγγιση των πηγών και με την παρατήρηση ότι οι Ντρέδες (όπως και οι Μπαρδουνιώτες) αποτελούσαν διακριτές ομάδες αλβανόφωνων πληθυσμών, μάς οδηγεί σε ένα ασφαλέστερο συμπέρασμα. Εξάλλου, ενισχυτικό στοιχείο αυτής της άποψης αποτελεί και το γεγονός ότι στην Ερμιόνη υπήρχε παλαιότερα το παρατσούκλι «Ντρες». Όσον αφορά τη διπλή ονομασία του ναϋδρίου που βρίσκεται βόρεια του πηγαδιού, θεωρώ πως ο ναός είναι δισυπόστατος. Λόγω της γειτνίασής του με το κοιμητήριο, η μία του υπόσταση είναι αφιερωμένη στον Ταξιάρχη και η δεύτερη στον Άγιο Ανδρέα. Η πρακτική αυτή συναντάται και στον τρισυπόστατο ναό του κοιμητηρίου της Ερμιόνης (ο οποίος είναι αφιερωμένος στους Ταξιάρχες, την Αγία Κυριακή και τους Αγίους Πάντες).
Διαβάστε ακόμη:
Σχολιάστε