ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Ένα μωσαϊκό αναμνήσεων του παλιού Άργους, μια εικόνα που ενώνει τα κομμάτια της ιστορίας και αποτυπώνει την εξέλιξη της πόλης.

1. Το κάστρο του Άργους από το Λόφο της Ασπίδας, 1935. Φωτογραφία, του αρχαιολόγου Βάλτερ Βρέντε (Walther Wrede, 1893-1990), από το αρχείο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών.
Στο προσκήνιο διακρίνονται κατάλοιπα αρχαίων τειχών/οχυρώσεων, δεξιά το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία και στο βάθος, στην κορυφή του λόφου, δεσπόζει το κάστρο της Λάρισας. Η λήψη έχει πραγματοποιηθεί από τον Λόφο της Ασπίδας από φωτογραφική μηχανή μεγάλου φορμά με γυάλινες πλάκες. Την εποχή εκείνη, για αρχαιολογικές λήψεις υψηλής ακρίβειας, οι φωτογράφοι χρησιμοποιούσαν ακόμα μεγάλες φωτογραφικές μηχανές με αρνητικά σε γυάλινες πλάκες (glass plate negatives), οι οποίες προσέφεραν εξαιρετική ευκρίνεια και λεπτομέρεια.
Ο Βάλτερ Βρέντε (Walther Wrede) υπήρξε διαπρεπής Γερμανός κλασικός αρχαιολόγος και τοπογράφος, του οποίου η επιστημονική καριέρα συνδέθηκε στενά με την Ελλάδα. Διακρίθηκε για τις επιφανειακές έρευνες και τις τοπογραφικές του μελέτες στην Αττική και την Αργολίδα. Ήταν κορυφαίος ειδικός στην αρχαία ελληνική οχυρωματική αρχιτεκτονική και την τοιχοποιία.
Παράλληλα με την αρχαιολογική του ιδιότητα, ο Βρέντε ήταν φανατικός εθνικοσοσιαλιστής. Ήδη από το 1935, ανέλαβε κρυφά (και αργότερα φανερά) τη θέση του Τοπάρχη/Αρχηγού της οργάνωσης του Ναζιστικού Κόμματος (NSDAP-Auslandsorganisation) στην Ελλάδα.
Κατά τη γερμανική εισβολή και κατοχή (1941–1944), χρησιμοποίησε το Ινστιτούτο για την πολιτική προπαγάνδα του Τρίτου Ράιχ. Έχει μείνει ιστορική η φωτογραφία του να ξεναγεί τον Γερμανό Στρατάρχη Βάλτερ φον Μπράουχιτς στην Ακρόπολη τον Απρίλιο του 1941. Με την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων το 1944, επέστρεψε στη Γερμανία, όπου απολύθηκε από τη θέση του διευθυντή, του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, και αποκλείστηκε από τα επίσημα ακαδημαϊκά αξιώματα λόγω του ναζιστικού του παρελθόντος.

2. Άργος, Θέρμες – Ρωμαϊκά Λουτρά, 1935. Φωτογραφία, του Γερμανού αρχαιολόγου Βάλτερ Βρέντε (Walther Wrede, 1893-1990), από το αρχείο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών.
Οι Θέρμες του Άργους ανήκουν στα μεγάλης κλίμακας ρωμαϊκά δημόσια λουτρικά συγκροτήματα, τα οποία αποτελούσαν χώρους συνάντησης, κοινωνικών συναναστροφών, άσκησης και αναψυχής των πολιτών. Κατασκευάστηκαν κατά την εποχή του αυτοκράτορα Αδριανού (117-136 μ.Χ.).
Το λουτρικό συγκρότημα λειτούργησε έως τα παλαιοχριστιανικά χρόνια (5ος–6ος αι. μ.Χ.). Η μνημειώδης ανωδομή του παρέμεινε ορατή και μετά την εγκατάλειψή του και απεικονίστηκε μαζί με τα ερείπια του Θεάτρου από περιηγητές. Το υπόλοιπο όμως του μεγάλου οικοδομήματος στο οποίο ανήκουν οι τοίχοι, βυθίστηκε στη λήθη κάτω από τα χώματα που κάλυψαν τα ερείπιά του. Το έφεραν πάλι στο φως οι ανασκαφικές έρευνες που διεξάχθηκαν από τους αρχαιολόγους της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών, τον René Ginouvès, κατά τα έτη 1954 και 1955 και τον Πιέρ Οπέρ (Pierre Aupert) από το 1972 έως το 1989.
Στο βάθος αριστερά διακρίνονται χαμηλά σπίτια του Άργους των αρχών του 20ού αιώνα, προσφέροντας μια σπάνια εικόνα της σχέσης του αρχαιολογικού τοπίου με τον τότε αστικό ιστό.
Η λήψη έχει πραγματοποιηθεί από φωτογραφική μηχανή μεγάλου φορμά με γυάλινες πλάκες με μια ελαφρώς χαμηλή γωνία λήψης, κοιτάζοντας προς τα πάνω. Η τεχνική αυτή μεγεθύνει την κλίμακα του κτιρίου, κάνοντάς το να φαίνεται ακόμα πιο επιβλητικό.
Ο Βάλτερ Βρέντε (Walther Wrede), που πραγματοποίησε τη λήψη της φωτογραφίας, υπήρξε διαπρεπής Γερμανός κλασικός αρχαιολόγος και τοπογράφος, του οποίου η επιστημονική καριέρα συνδέθηκε στενά με την Ελλάδα. Διακρίθηκε για τις επιφανειακές έρευνες και τις τοπογραφικές του μελέτες στην Αττική και την Αργολίδα. Ήταν κορυφαίος ειδικός στην αρχαία ελληνική οχυρωματική αρχιτεκτονική και την τοιχοποιία. Η φήμη του αμαυρώθηκε λόγω της πολιτικής του δράσης με το Ναζιστικό Κόμμα κατά τον Μεσοπόλεμο και την Κατοχή.

3. Άργος, άποψη του Κάστρου της Λάρισας, 1923. Λήψη από τη νοτιοανατολική πλευρά, από την οδό Γούναρη, στο ύψος περίπου του Αρχαίου Θεάτρου. Στην άκρη της δεξιάς πλευράς διακρίνεται η Ιερά Μονή της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας, ενώ στο κέντρο και δεξιότερα φαίνεται το μικρό εξωκλήσι του Αη-Γιώργη.
Στο άμεσο προσκήνιο κυριαρχούν οι αγαύες γνωστές στην Ελλάδα και ως αθάνατες ένα εξαιρετικά ανθεκτικό, πολυετές παχύφυτο. Η σχεδόν ολοκληρωτική απουσία δέντρων και η ξερή, «γυμνή» εικόνα του λόφου είναι από τα «εντυπωσιακά» στοιχεία αυτής της ιστορικής φωτογραφίας.
Η φωτογράφηση έγινε από την Αμερικανίδα, αρχαιολόγο και ερασιτέχνη φωτογράφο, Ντόροθι Μπερ Τόμσον (Dorothy Burr Thompson, 1900-2001), που είχε συμμετάσχει σε ανασκαφές στην Αργολίδα και μας έχει αφήσει θαυμάσιες φωτογραφίες της περιοχής. Έζησε και εργάστηκε στην Ελλάδα για πολλές δεκαετίες. Το αρχείο της δώρισε στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.

4. Δημαρχείο Άργους, αρχές του 20ού αιώνα.
Το Δημαρχείο του Άργους και τα παράπλευρα Καποδιστριακά κτίρια. Σε δεύτερο επίπεδο, αριστερά, το κτίριο της τότε Εμπορικής Σχολής.
Οι προσόψεις των κτιρίων έχουν την γνήσια διαμόρφωση που πιθανότατα έλαβαν από τον αρχιτέκτονα Πάνο Καραθανασόπουλο (δημιουργό και της νεοκλασικής αγοράς της πόλης το 1888-1889), στον οποίο οφείλεται και το κτίριο της Εμπορικής Σχολής.
Το Δημαρχείο και τα παράπλευρα κτίρια κτίστηκαν το 1830-1831. Το κεντρικό κτίριο στέγασε τότε το πρώτο Ελληνικό Ανώτατο Δικαστήριο (Δικαστήριο τελικής κρίσης υποθέσεων). Τα παράπλευρα κτίρια στέγασαν τη Δημογεροντία Άργους, μικρές φυλακές, την φρουρά της πόλης και τα γραφεία του Τοποτηρητή Άργους. Είναι προφανές, ακόμα και σήμερα, ότι τα τρία κτίρια, μαζί μ’ εκείνο του 1889, αποτελούν ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο.
Στη φωτογραφία το δεξιό κτίριο δεν διακρίνεται. Η λήψη της φωτογραφίας πιθανολογείται στις αρχές του 20ου αιώνα (αρχείο Β. Μπλάτσιου). Η φωτογραφία δημοσιεύεται στο Λεύκωμα «Το Άργος στον 20ό αιώνα: φωτογραφίες, μνήμες και νοσταλγία», που εξέδωσε η Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού Άργους (ΔΕ.ΠΟ.ΑΡ.) το 2000.
Η ιστορική έρευνα, ο υπομνηματισμός και η κατάταξη των φωτογραφιών οφείλονται στον Βασίλη Δωροβίνη, δικηγόρο, πολιτικό επιστήμονα, ιστορικό.

5. Δημοτική Νεοκλασική Αγορά του Άργους, ένα από τα πιο σημαντικά κτίρια της πόλης. Η λήψη έγινε προπολεμικά, από νοτιοανατολικά, από τον γνωστό, τότε, φωτογράφο του Άργους Γεώργιο Κυριακίδη (Απελλής, 1900- 1992).
Αποτελεί ένα από τα ωραιότερα νεοκλασικά κτίσματα της πόλης του Άργους. Κτίστηκε το 1889 επί Δημαρχίας του γιατρού Σπήλιου Καλμούχου, παρά τις έντονες αντιδράσεις της δημοτικής αντιπολίτευσης. Τα σχέδια εκπόνησε ο αρχιτέκτονας (γεωμέτρης) Πάνος Καραθανασόπουλος. Το 1989 το κτίριο αναστηλώθηκε με την ευθύνη του Αργείου αρχιτέκτονα Κώστα Μακρή.

6. Μερική άποψη της Πλατείας Αγίου Πέτρου Άργους, δεκαετία του 1950. Η λήψη έγινε από τη νοτιοδυτική γωνία της πλατείας, από την οδό Βασιλίσσης Όλγας, με κατεύθυνση προς τα βορειοανατολικά.
Η φωτογραφία, αγνώστου, εστιάζει στον Καθεδρικό Ιερό Ναό του Αγίου Πέτρου (Επισκόπου και Πολιούχου του Άργους) ο οποίος αποτελεί το κεντρικό θέμα και καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του φόντου.
Στο προσκήνιο αποτυπώνεται η καθημερινή ζωή στην πλατεία, με περαστικούς, ποδήλατα, ένα παραδοσιακό καρότσι μικροπωλητή στα δεξιά και ένα λεωφορείο της εποχής στα αριστερά, ενώ ο δρόμος ήταν ακόμα στρωμένος με πατημένο χώμα και χαλίκι, κάτι απόλυτα συνηθισμένο για τις ελληνικές πόλεις κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Η σκόνη το καλοκαίρι και η λάσπη το χειμώνα αποτελούσαν μέρος της καθημερινής ζωής των κατοίκων της εποχής.
Στα αριστερά της φωτογραφίας το ιστορικό καφενείο του Λάζαρου Κούτσα, το οποίο λειτουργούσε για χρόνια και ως αφετηρία των λεωφορείων. Οι ταξιδιώτες, οι χωρικοί που έρχονταν για το παζάρι και οι οδηγοί των πρώτων λεωφορείων έβρισκαν εκεί ένα καταφύγιο για έναν ελληνικό καφέ περιμένοντας την ώρα της αναχώρησης. Σήμερα στεγάζεται η γνωστή καφετέρια-εστιατόριο «Ρετρό».

7. Ο Καθεδρικός Ιερός Ναός Αγίου Πέτρου πριν από το 1947 με το παλιό καμπαναριό. Φωτογραφία: Γεώργιος Κυριακίδης (Απελλής).

8. Άργος, οδός Καποδιστρίου, πιθανόν, τέλη της δεκαετίας του 1940, με φόντο το ιστορικό Κάστρο της Λάρισας.
Η φωτογραφία καταγράφεται στα επίσημα αρχεία του Μουσείου Victoria and Albert (V&A) στο Λονδίνο ως έργο αγνώστου φωτογράφου, με επίσημη ημερομηνία καταχώρησης το 1951.
Η λήψη έχει γίνει από το επίπεδο του εδάφους (eye-level shot- λήψη στο επίπεδο των ματιών), μετά το Καποδιστριακό Σχολείο (1ο Δημοτικό Σχολείο Άργους). Ο φωτογράφος χρησιμοποίησε τους φυσικούς άξονες του δρόμου, των σπιτιών και των δέντρων ως γραμμές φυγής για να κατευθύνει το βλέμμα του θεατή απευθείας στο κεντρικό θέμα: τον λόφο και το ιστορικό Κάστρο της Λάρισας.
Η εικόνα αποτελεί μια εξαιρετική καταγραφή της ελληνικής επαρχίας, εκείνης της εποχής. Ο δρόμος είναι ακόμα χωμάτινος, ενώ η απουσία μηχανοκίνητων οχημάτων είναι καθολική.
Στη δεξιά πλευρά διακρίνεται καθαρά ένα παραδοσιακό δίτροχο ξύλινο κάρο (σούστα) το οποίο αποτελούσε το βασικό μέσο μεταφοράς εμπορευμάτων και αγροτικών προϊόντων της εποχής. Στο βάθος του δρόμου διακρίνονται φιγούρες ανθρώπων και ένα ακόμη κάρο εν κινήσει.
Τα σπίτια εκατέρωθεν του δρόμου είναι χαμηλά, μονόροφα ή διώροφα, τυπικά δείγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής του Άργους. Στη δεξιά πλευρά της πλαγιάς του λόφου το ιστορικό Μοναστήρι της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας.

9. Άργος, η οδός Δημητρίου Καλλέργη το 1963. Πιθανότατα στο ύψος της παιδικής χαράς. Αρχείο Ματθαίου Μούκα.

10. Ο χειμερινός κινηματογράφος «Δαναΐς» στην οδό Δαναού στο Άργος. Έκανε πρεμιέρα το 1953, έκλεισε οριστικά το 1989.
Δεξιά η είσοδος του θερινού κινηματογράφου «Όαση». Το «Σινέ-Όαση» των Ξακουστή – Νικήτα, πίσω από τη Δαναΐδα, άνοιξε το 1954. Αριστερά το κατάστημα ηλεκτρικών ειδών Πρόδρομου Νικήτα και στη γωνιά το καφενείο «Παράδεισος» των αδελφών Ξακουστή.

11. Άργος. Η οδός Δαναού, ή Δενδροστοιχία ή οδός Μύλων.
Τα δένδρα που είχαν φυτευτεί ονομάζονται πιπεριές ή ψευδοπιπεριές και κόπηκαν την δεκαετία του 50.
Η φωτογραφία υπάρχει στο Victoria and Albert Museum, με χρονολογία εισαγωγής 1951.
[…] Η οδός Δαναού, στα μέσα του περασμένου αιώνα ήταν τόπος για ρομαντικούς περιπάτους. Ήταν ο πιο αγαπημένος δρόμος για τους νέους και τις κοπέλες. Όπως θυμούνται οι παλιοί Αργείοι, στην οδό Δαναού γινόταν το νυφοπάζαρο. Η οδός αυτή είχε δεξιά και αριστερά πολλά δένδρα πανύψηλα, που απλώνανε τις κλάρες τους και σχηματίζανε ένα υπέροχο πράσινο τούνελ. (Πιπεριές και λίγες ακακίες).
Την άνοιξη και το καλοκαίρι ιδίως, η δενδροστοιχία είχε ανεπανάληπτη ομορφιά. Και λέγανε τότε, πάμε για βόλτα στη δενδροστοιχία, και το νυφοπάζαρο ξεκινούσε από την Αγία Κυριακή (οδό Θεάτρου). Τα δένδρα κόπηκαν επί Δημάρχου Ευστ. Μαρίνου (1951-1964).
(Οδυσσέας Κουμαδωράκης, «Στα χνάρια του χθες», Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος, 20100.
Ο αρχιτέκτονας Πέτρος Ξηνταρόπουλος σημειώνει: «Αναγνωρίζω κάτω δεξιά στη φωτογραφία τη δομή του τοίχου από τον περίβολο της οικίας Καλιάρχη (σήμερα ιδιοκτησίας Λεοντίου Ξηνταρόπουλου), στην οδό Δαναού 45. Αριστερά, φαίνεται η εγκαταλελειμμένη κατοικία που βρίσκεται απέναντι από το Κέντρο Υγείας Άργους».

12. Θεατρική Παράσταση του Θιάσου της Βίλμας Κύρου, στην παράσταση «Ο Ποπολάρος» του Γρηγορίου Ξενόπουλου, η οποία δόθηκε στο Αρχαίο Θέατρο του Άργους το καλοκαίρι του 1965. Η Βίλμα Κύρου (1924-2013) είχε συνδέσει στενά την καριέρα της με το έργο αυτό, καθώς είχε πρωτοεμφανιστεί στο θέατρο ερμηνεύοντας τον ρόλο της Τερέζας.
Το κοίλο του Αρχαίου Θεάτρου του Άργους είναι κυριολεκτικά κατάμεστο, αποδεικνύοντας τη μεγάλη δίψα της επαρχίας για θέατρο εκείνη την εποχή.
Οι θεατές εμφανίζονται ιδιαίτερα προσεγμένοι και κομψοί. Στις πρώτες σειρές, οι άνδρες φορούν στην πλειονότητά τους ανοιχτόχρωμα ή σκούρα κοστούμια.
Οι γυναίκες είναι ντυμένες με τα χαρακτηριστικά φορέματα και ταγέρ της δεκαετίας του 1960, με προσεγμένα χτενίσματα της εποχής. Η επιλογή αυτής της ενδυμασίας δείχνει τον βαθύ σεβασμό του κοινού προς τον θίασο και τον αρχαιολογικό χώρο, καθώς η έξοδος στο θέατρο απαιτούσε επίσημο ένδυμα (Κυριακάτικο).
Το σκηνικό είναι λιτό και αποτελείται από δύο διακριτές ενότητες. Στα αριστερά διακρίνεται ένα τραπέζι με δύο καρέκλες και στα δεξιά ένας κλασικός καναπές εποχής με μια πολυθρόνα.
Τα έπιπλα αυτά ορίζουν νοητά τους τοίχους ενός κλειστού δωματίου. Οι ηθοποιοί κινούνται ανάμεσά τους σαν να βρίσκονται σε εσωτερικό χώρο, παρόλο που γύρω τους εκτείνεται το υπαίθριο μνημείο. Δεν υπάρχει υπερυψωμένη εξέδρα. Οι ηθοποιοί πατούν απευθείας στο χωμάτινο δάπεδο της ορχήστρας, κάτι που προσδίδει μια γήινη και άμεση αίσθηση στην παράσταση.
Στο κέντρο της ορχήστρας, ανάμεσα στα δύο έπιπλα, στέκονται οι δύο πρωταγωνιστές. Η απόσταση και η όρθια στάση τους υποδηλώνουν μια στιγμή έντασης ή σοβαρού διαλόγου. Το κοινό «αγκαλιάζει» τη σκηνή από όλες τις πλευρές, κάνοντας την παράσταση πιο άμεση και ζωντανή.
Η φωτογραφία αποτελεί πολύτιμο τεκμήριο για την ιστορία του ελληνικού θεάτρου και της επαρχιακής πολιτιστικής ζωής της δεκαετίας του 1960.

13. Β’ Δημοτικό Σχολείο Άργους – Πειρούνη.
Το 2ο Δημοτικό Σχολείο Άργους (γνωστό και ως Πειρούνη) αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια της πόλης του Άργους, αντιπροσωπεύοντας την αρχιτεκτονική και εκπαιδευτική αναγέννηση της περιόδου του Μεσοπολέμου στην Ελλάδα.
Το 2ο Δημοτικό Σχολείο Άργους φαίνεται ότι ιδρύθηκε το 1840 ως «Β’ Δημοτικό Σχολείο Αρρένων Άργους», ωστόσο βιβλίο μαθητολογίου υπάρχει από το σχολικό έτος 1897-98.
Το 1932, επί υπουργού Παιδείας Γεωργίου Παπανδρέου, χτίστηκε ένα μεγαλοπρεπές διώροφο διδακτήριο στη θέση Ξεριά (τον ξηροπόταμο του Άργους), όπου και στεγάστηκε το σχολείο. Το 1987, επί υπουργού Παιδείας Αντωνίου Τρίτση, χτίστηκε μια νέα πτέρυγα με 9 αίθουσες απέναντι από το παλιό κτίριο, στον χώρο που παλαιότερα χρησιμοποιούνταν ως σχολικός κήπος.
Το Σχολείο (παλαιό κτίριο) φιλοξένησε ένα τμήμα της Σχολής Αεροπορίας (νυν Σχολή Ικάρων) από τις 28 Οκτωβρίου 1940 έως την 21 Απριλίου 1941, και λειτούργησε ως Εκπαιδευτικό Κέντρο Ιπταμένων (Ε.Κ.Ι) πριν αναχωρήσει συντεταγμένα, ατμοπλοϊκώς για την Κρήτη και μετέπειτα για τη Μέση Ανατολή, ενώ για την πρακτική τους εκπαίδευση χρησιμοποιούσαν το αεροδρόμιο του Άργους…

14. Άποψη της πόλης του Άργους, 1907. Πρόκειται για μια στερεοσκοπική φωτογραφία των διάσημων Αμερικανών εκδοτών Underwood & Underwood με επίσημο τίτλο «Argos, where Greek homes have stood since earliest times – N.N.W. to Larisa, Greece», η οποία χρονολογείται γύρω στο 1900 με 1907. Η ένδειξη «N.N.W. to Larisa» (Βόρεια-Βορειοδυτικά προς τη Λάρισα) εξηγεί ότι ο φακός κοιτάζει προς τον λόφο και το Κάστρο της Λάρισας.
Η Στερεο-Φωτογραφία ή Στερεοσκοπική Φωτογραφία είναι μια τεχνική με την οποία μια φωτογραφική κάμερα παίρνει δύο ταυτόχρονες φωτογραφίες της ιδίας σκηνής από δύο διαφορετικές οπτικές γωνίες που αναπαριστούν τις θέσεις του αριστερού και δεξιού οφθαλμού στην ανθρώπινη όραση. Όταν οι δύο φωτογραφίες ιδωθούν ταυτόχρονα με την βοήθεια ενός στερεοσκοπίου η αριστερή φωτογραφία εμφανίζεται στο αριστερό μάτι και η δεξιά στο δεξί δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό (δηλ. με την παράλλαξη) αίσθηση βάθους και τρισδιάστατη εντύπωση.

15. Άποψη της πόλης του Άργους, 1907.
Στο πρώτο πλάνο της φωτογραφίας, αριστερά, βλέπουμε το ξενοδοχείο – Grand Hotel Des Étrangers – (Ξενοδοχείο Ύπνου των Ξένων) των αδελφών Σαγκανά, στην πλατεία Αγίου Πέτρου. Στο σιδερένιο μπαλκόνι του ξενοδοχείου, μάλλον, ένας από τους αδελφούς Σαγκανά. Δεξιά διακρίνουμε τμήμα του αρχοντικού του μεγαλέμπορου και Δήμαρχου Άργους Χαράλαμπου Μυστακόπουλου.
Στο βάθος, πίσω από τα κτίρια, η τότε χωμάτινη Λαϊκή Αγορά. Αριστερά, το μακρόστενο διώροφο οικοδόμημα αποτελούσε τη βόρεια πτέρυγα των Στρατώνων Καποδίστρια στην οποία στεγαζόταν το διοικητήριο και οι κοιτώνες των αξιωματικών, αρχιτεκτονικά η πιο αξιόλογη πλευρά του συγκροτήματος, κατεδαφίστηκε περίπου το 1936, λόγω κινδύνου κατάρρευσης, ύστερα από έκθεση αξιωματικού του Μηχανικού. Ακριβώς απέναντι διακρίνεται λίγο η Νεοκλασική Δημοτική Αγορά. Πίσω από τη βόρεια πλευρά των Στρατώνων, η Οικία Μαρίνου, πρώην οικογένειας Τζωροβίλη, και σχεδόν στην άκρη δεξιά η οικία και το χάνι Κούρου.
Στο βαθύτερο πλάνο το Κάστρο Λάρισας, ο λόφος εμφανίζεται εντελώς άγονος, χωρίς δέντρα. Στη δεξιά πλευρά, περίπου στα μισά του λόφου, ξεχωρίζει το κτιριακό συγκρότημα της ιστορικής Μονής Παναγίας Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας.
Η φωτογραφία λειτουργεί ως ένας «χάρτης του χρόνου» για το Άργος. Μέσα σε ένα μόνο κάδρο, ο θεατής βλέπει τρία διαφορετικά στρώματα της ιστορίας της πόλης να συνυπάρχουν:
α). Η αρχαία και μεσαιωνική περίοδος: Εκπροσωπείται στο βαθύτερο πλάνο από το Κάστρο Λάρισας.
β). Η Καποδιστριακή περίοδος (1828–1831): Εκπροσωπείται στα αριστερά από τους Στρατώνες Καποδίστρια.
γ). Η Νεοκλασική – Αστική περίοδος (τέλη 19ου αιώνα): Εκπροσωπείται στο προσκήνιο από το Grand Hotel Des Etrangers (Ξενοδοχείο των Ξένων), από τα πρώτα ιστορικά καταλύματα της πόλης, που συμβολίζει την οικονομική ανάπτυξη, τον εκσυγχρονισμό, την αρχιτεκτονική κομψότητα και το άνοιγμα της πόλης προς τους ξένους επισκέπτες.

16. Καφενείο Χελιώτη. Οδός Φιλελλήνων, απέναντι από το Σιδηροδρομικό Σταθμό Άργους, δεκαετία 1980.
Στη φωτογραφία το εσωτερικό του ιστορικού παραδοσιακού καφενείου του Άργους, του Βαγγέλη Χελιώτη, το οποίο λειτουργούσε το 1947, σύμφωνα με μαρτυρία της ανιψιάς του κας Ευαγγελίας Παζιώτα.
Η φωτογραφία αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο τον λιτό, λαϊκό χαρακτήρα των καφενείων της εποχής. Το κάδρο κυριαρχείται από τις κλασικές ψάθινες καρέκλες, τα φθαρμένα τραπέζια και το μπουρί της σόμπας που δεσπόζει στο βάθος. Η μοναδική ανθρώπινη παρουσία στην εικόνα η φιγούρα του ιδιοκτήτη, δεξιά, πίσω από το ψυγείο,
To καφενείο του Χελιώτη κατέρρευσε ή κατεδαφίστηκε στις 23 Φεβρουαρίου του 2014.

17. Σιδηροδρομικός σταθμός Δαλαμανάρας Άργους.
Η φωτογραφία απεικονίζει τον παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό της Δαλαμανάρας, σημείο αναφοράς του χωριού, κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου.
Το κτίριο αποτελεί κλασικό δείγμα της πρώιμης ελληνικής επαρχιακής σιδηροδρομικής αρχιτεκτονικής, όπως αυτή διαμορφώθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα (1886) από το δίκτυο των Σιδηροδρόμων Πειραιώς – Αθηνών – Πελοποννήσου (Σ.Π.Α.Π.).
Αποτυπώνει, δε, και τη δραστηριότητα γύρω από τον Σιδηροδρομικό σταθμό με τα χαρακτηριστικά παραδοσιακά κοφίνια στοιβαγμένα δίπλα στις γραμμές για τη μεταφορά των τοπικών αγροτικών προϊόντων.
Η ανθρώπινη παρουσία ενισχύει την αυθεντικότητα της λήψης, με έναν εργαζόμενο να στέκεται κοντά στην είσοδο και έναν, σχετικά, καλοντυμένο άνδρα με καπέλο κοντά στα κοφίνια, ενώ στο βάθος δεξιά διακρίνεται μια σταθμευμένη κλειστή φορτάμαξα (βαγόνι). Ολόκληρος ο χώρος του σταθμού περιβάλλεται από μεγάλα, σκιερά δέντρα.
Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός της Δαλαμανάρας, όπως και ολόκληρη η σιδηροδρομική γραμμή Άργους – Ναυπλίου, είναι σήμερα ανενεργός.
Ο αείμνηστος Χρήστος Πίκης μέσα από τις βιογραφικές του σημειώσεις, μας δίνει πληροφορίες για το σιδηροδρομικό σταθμό, τη δεκαετία του’40.
Σημείο αναφοράς στο χωριό ήταν ο σιδηροδρομικός σταθμός των ΣΠΑΠ. Είχε ένα δωμάτιο γραφείο όπου εκδίδονταν τα εισιτήρια για το τραίνο Άρους-Ναυπλίου, το οποίο έκανε τέσσερα δρομολόγια κάθε μέρα, μια αποθήκη για τα διακινούμενα εμπορεύματα και συνεχόμενο το σπίτι του βαρήκοου σταθμάρχη Γιάννη Καρύγιαννη, που κατοικούσε εκεί με τη γυναίκα του, τους γιούς του Τάσο, Νίκο και Τάκη και την κόρη του Αιμιλία (Μηλιά).
Τα μεσάνυχτα 17 προς 18 Σεπτεμβρίου 1948, οι αντάρτες κατέβηκαν και έκαψαν το σταθμό, το σπίτι και τις μεγάλες αποθήκες που ήταν ανατολικά του σταθμού γεμάτες με τελάρα και καφάσια για τη συσκευασία οπωρολαχανικών που στέλνονταν στην Αθήνα. Θυμάμαι το πρωί που φύγαμε από το σχολείο και πήγαμε να ιδούμε που έκαιγαν ακόμη τα αποκαΐδια και ο Νίκος έψαχνε μέσα σ’ αυτά μήπως βρει ένα στυλό που του είχε χαρίσει ο πατέρας του. Το ίδιο βράδυ είχαν κάψει το καφενείο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Άργος και είχαν απαγάγει τρεις εργάτες, και το σταθμό του Αχλαδοκάμπου.
[…] Πλάι στο Σιδηροδρομικό Σταθμό άνοιξε, αρχές της δεκαετίας του ’50, περίπτερο, ως ανάπηρος πολέμου, ο Θανάσης Λουδούμης, (Τσιεφάλης), ένας στρυφνός άνθρωπος, που αντιμετώπισε σκληρά και τις οικογενειακές του υποθέσεις. Αρχικά αποκλήρωσε τη μοναχοκόρη του Μαρίνα γιατί τα έφτιαξε με κάποιον Κουμπούρα από το Πολύγωνο Ναυπλίου και κλέφτηκαν…

18. Το πρώτο ιπποφορβείο της Ελλάδας στο Τημένιο Άργους, 1909.
Η φωτογραφία είναι του 1909 και σε αυτήν αποτυπώνεται η επαναλειτουργία του ιπποφορβείου του Άργους έπειτα από πολλές δεκαετίες ερήμωσης. Όπως αναφέρει η φωτογραφία, το ιπποφορβείο βρίσκεται στο Τημένιο καθώς η κωμόπολη της Νέας Κίου δημιουργήθηκε αργότερα. Στο σημείο αυτό λειτούργησε το εργοστάσιο του «Πελαργού».
Εκεί, το 1830 ο Ιωάννης Καποδίστριας ίδρυσε το πρώτο ιπποφορβείο «προς παραγωγήν και αναπαραγωγήν ίππων, ίνα καλλιεργηθή εν αυτώ και βελτιωθή η ιπποπαραγωγή εν Ελλάδι, παραχθή δε φυλή ίππων καθαρώς ελληνική…».
Ο Σωτήριος Χρονόπουλος στο «Αργολικόν Ημερολόγιον 1910» (αναστατική έκδοση Αργολική Βιβλιοθήκη, Δεκέμβριος, 2014), εξιστορεί πως ο Αργείος Ι. Βλάσσης, λοχαγός του Πυροβολικού, ο Αντώνιος Γιαλίστρας, υποκτηνίατρος και ο Φοίβος Ηλιάδης, ανθυπίλαρχος, ήταν η επιτροπή που στις 15 Αυγούστου του 1909, κατέγραψε την «οικτράν κατάστασιν» που βρίσκονταν οι εγκαταστάσεις του πρώτου ιπποφορβείου…
Ο Σωτήριος Χρονόπουλος καταλήγoντας στο άρθρο για την επανασύσταση του ιπποφορβείου το 1909, συγχαίρει και ευχαριστεί την Κυβέρνηση «ως τέκνα της μεγάλης πατρίδος» και «τους κατοίκους του εμβώλακος και ιπποβότου αργολικού πεδίου, όπερ καθίσταται πάλιν κέντρον εθνικής κινήσεως και εργασίας, συντελούσης εις βελτίωσιν της ιπποπαραγωγής και την αύξησιν των πλουτοπαραγωγικών δυνάμεων του τόπου».
Το ιπποφορβείο της Αργολίδας δεν λειτούργησε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Εγκαταλείφθηκε για δεύτερη φορά και σε αυτό κατοίκησαν προσωρινά με τον ερχομό τους στην Αργολίδα οι Κιώτες πρόσφυγες. Στη συνέχεια λειτούργησε εκεί το εργοστάσιο του «Πελαργού». Φωτογραφία: Αριστείδης Λάιος (1871-1965). Αρχείο: Γ. Πειρούνη.

19. Σχέδιο Πόλης του Άργους που συντάχθηκε το 1831 από τον Γάλλο αξιωματικό R. De Borronzun. Διατηρητέα μνημεία.
Την εποχή του Καποδίστρια, στα πλαίσια της γενικότερης πολιτικής του για την ανασύσταση του κράτους, καταβάλλεται έντονη προσπάθεια πολεοδομικού σχεδιασμού και ανασυγκρότησης του Άργους και κτίζονται τα πρώτα δημόσια οικοδομήματα.
Στον πολεοδομικό σχέδιο του Άργους, που συνέταξε το Μάρτιο 1831 με εντολή του κυβερνήτη ο Ρούντολφ ντε Μποροτσύν (De Bonoszün) και το οποίο δεν εφαρμόστηκε δυστυχώς,
σημειώνονται με έντονο μαύρο χρώμα τα τότε δημόσια κτίρια:
Ο συντάκτης του σχεδίου έχει σημειώσει με έντονο μαύρο χρώμα τα τότε δημόσια κτίρια του Άργους: Στρατώνες (9), το παλάτιον, δηλ. η οικία Καλλέργη, που τότε είχε περιέλθει στο δημόσιο (12), το αλληλοδιδακτικό σχολείο (20), και τα δικαστήρια, το μετέπειτα Δημαρχείο (17).
Σημειώνουμε μερικά από τα διατηρητέα μνημεία:
1. Οικία Γόρδωνος (1829).
2. Αρχοντικό Δημ. Τσώκρη (1829).
3. Ι.Ν. Αγ. Ιωάννου (1829).
4. Οικία Μακρυγιάννη (περ. 1830).
5. Θέση όπου οικοδομήθηκε η οικία Μ. Καραγιαννοπούλου (1912).
6. Θέση όπου οικοδομήθηκε η οικία Α. Σαλαπάτα (περ. 1900).
7. Θέση όπου οικοδομήθηκε η οικία Α. Μαραγκού (περ. 1890).
8. Θέση όπου οικοδομήθηκε η οικία Μαρίνου (1880).
9. Οι στρατώνες Καποδίστρια.
10. Θέση όπου κτίστηκε το κατάστημα Κωνσταντόπουλου (1896).
11. Θέση όπου κτίστηκε η δημοτική αγορά (1889).
12. Το Καλλέργειον ή «παλάτιον Καποδίστρια», σημερινό μουσείο (1830).
13. Θέση όπου οικοδομήθηκαν τρία νεοκλασικά κτίρια: Της Ιονικής-Λαϊκής Τράπεζας (Alpha Bank), το «Αέναον» και της Γενικής Τράπεζας.
14. Εμπορικό κέντρο Άργους (23 καταστήματα).
15. Ι. Ν. Αγίου Νικολάου της οικ. Περούκα. Κατεδαφίστηκε το 1859 από τον Επίσκοπο Παγώνη, για να κτιστεί ο ναός του Αγ. Πέτρου.
16. Θέση όπου οικοδομήθηκε το ξενοδοχείο Αγαμέμνων.
17. Το «πρωτόκλητον» και «ανέκκλητον» δικαστήριο (1830), σημερινό Δημαρχείο.
18. Θέση όπου οικοδομήθηκε η οικία Μαρίκου (1912).
19. Θέση όπου οικοδομήθηκε η οικία Θ. Μπόμπου (1880).
20. Το Καποδιστριακό αλληλοδιδακτικό σχολείο (1831).
21. Θέση όπου οικοδομήθηκε το μέγαρο Κωνσταντόπουλου (1912).
22. Οικία Σπ. Τρικούπη (1830).
23. Θέση όπου οικοδομήθηκε το αρχοντικό Καλλιάρχη (1899).
24. Το τζαμί, ο μετέπειτα Αγίου Κωνσταντίνος, με την ένδειξη «νοσοκομείο» (hôspitale), όπως λειτουργούσε επί Καποδίστρια.
25. Θέση όπου κτίστηκε ο σταθμός του τρένου (περ. 1885).