ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Ο Σπύρος Μήλιος ή Σπυρομήλιος και ο εγγονός του Σπύρος Σπυρομήλιος, ο περιώνυμος αστυνόμος της Ερμιόνης | Γιάννης Σπετσιώτης – Τζένη Ντεστάκου

Ο Σπύρος Μήλιος ή Σπυρομήλιος (1800-1880), στρατηγός και πολιτικός από τη Χειμάρρα. Μέσα 19ου αιώνα. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.

Α. Ο Σπύρος Μήλιος (1800-1880) γεννήθηκε στη Χειμάρρα τον Φεβρουάριο του 1800 και ήταν γόνος επιφανούς στρατιωτικής οικογένειας. Σπύρος ήταν το όνομά του και Μήλιος (Μιχάλης) το όνομα του πατέρα του, που το έκανε επίθετό του.

Το 1810 πήγε στη Νεάπολη της Ιταλίας. Εκεί διδάχτηκε την ελληνική γλώσσα στο σχολείο της ελληνικής παροικίας καθώς και τρεις άλλες γλώσσες Γαλλικά, Ιταλικά και Λατινικά. Επίσης σπούδασε τη στρατιωτική τέχνη. Όταν το 1819 επέστρεψε στην πατρίδα του, ο Αλή Πασάς τον κράτησε ως στρατιωτικό του σύμβουλο.

Τον Αύγουστο του 1824, ενώ ο Αλή Πασάς είχε πεθάνει, έφτασε με τα αδέλφια του Νίκο και Ζάχο στο στρατόπεδο του Λιγοβιτσίου Αιτωλοακαρνανίας, του οποίου αρχηγός ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Στη συνέχεια πήγε στο Ναύπλιο, ενώ έλαβε από την κυβέρνηση τον βαθμό του αντιστράτηγου (11 Μαρτίου 1825).

Τον Απρίλιο του 1825 επέστρεψε στη Δυτική Ελλάδα κι εκεί ανέλαβε φρούραρχος των νησίδων Πόρου και Ντολμά. Μετά την αποχώρηση του στρατηγού Γιώργου Τσόγκα διατάχθηκε να εισέλθει στο Μεσολόγγι, για να ενισχύσει τη φρουρά. Επικεφαλής διακοσίων πενήντα Χειμαρριωτών ανέλαβε υπεύθυνος του προμαχώνα  «Μιαούλης», ενώ την 1^η Οκτωβρίου η Διοίκηση, λόγω της προσφοράς του, του απένειμε τον βαθμό του στρατηγού.

Τον Ιανουάριο του 1826 ήταν μέλος της αντιπροσωπείας που στάλθηκε στο Ναύπλιο, για να ζητήσει από την Προσωρινή Διοίκηση να λάβει αποτελεσματικά μέτρα για τη σωτηρία του Μεσολογγίου και να στείλει χρήματα, άνδρες, πολεμοφόδια και τρόφιμα. Επέστρεψε στο Μεσολόγγι στις 28 Μαρτίου με μοίρα του υδραίικου στόλου, η οποία δεν μπόρεσε να διασπάσει τον ναυτικό αποκλεισμό του αιγυπτιακού και οθωμανικού στόλου.

Κατά την έξοδο του Μεσολογγίου (10 Απριλίου 1826) σκοτώθηκε ο αδελφός του Νικόλαος ενώ από το στρατιωτικό του σώμα επέστρεψαν στο Ναύπλιο ο ίδιος, ο αδελφός του Ζάχος, ένας εξάδελφός του και μόλις επτά στρατιώτες.  Από τον Νοέμβριο του 1826 έως τον Ιούνιο του 1827 ο Σπυρομήλιος έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις της Ανατολικής Στερεάς και της Αττικής ενταγμένος με το «Σώμα των Ηπειρωτών», στο Α’ Σώμα Στρατού Στερεάς υπό τον Γεώργιο Καραΐσκάκη.

Τον Μάρτιο του 1827 πήρε μέρος στην Γ’ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας ως πληρεξούσιος των «αρμάτων». Δημοσιεύουμε τρεις επιστολές που έστειλε προς τον Ιωάννη Κωλέττη εκείνο τον χρόνο.

1. Με την από 29 Απριλίου 1827 επιστολή του ο Σπυρομήλιος υπενθυμίζει στον Ιω. Κωλέττη, που βρισκόταν στον Πόρο, ότι του χρωστάει σαράντα γρόσια. Τον παρακαλεί, να αγοράσει για λογαριασμό του ένα γιαταγάνι και να του το στείλει με τον γραμματικό του.
2. Στις 21 Δεκεμβρίου 1827 από τη Δίβρη κι ενώ ο Κωλέττης βρίσκεται στο Ναύπλιο, τού αναφέρει ότι η ρουμελιώτικη εκστρατεία ματαιώθηκε εξ αιτίας της άρνησης των στρατιωτών της Ανατολικής Ελλάδας να μεταβούν στη Δυτική Στερεά.
3. Στις 26 Δεκεμβρίου 1827 από το Σοπωτό Καλαβρύτων τον ενημερώνει, ότι αναγκάστηκαν να αλλάξουν πορεία εξ αιτίας της έλλειψης ζωοτροφών και της στάσης που συνάντησαν από τους κατοίκους των χωριών.

Κατά το πρώτο έτος της διακυβέρνησης της Χώρας από τον Ιωάννη Καποδίστρια (1828 – 1829) ο Σπυρομήλιος αναλαμβάνει αρχηγός της προσωπικής φρουράς του Δημητρίου Υψηλάντη. Ωστόσο διατηρεί καλές σχέσεις και με τον Ιωάννη Κωλέττη, τον ενημερώνει για τις πολεμικές επιχειρήσεις αλλά και για διάφορα προσωπικά του ζητήματα.

Ακολουθούν εννέα (9) επιστολές του Σπυρομήλιου με ανάλογο περιεχόμενο.

1. Στις 5 Νοεμβρίου 1828 στέλνει συστατική επιστολή στον Κωλέττη, που βρισκόταν στην Αίγινα, υπέρ της πρόσληψης των Ρουμελιωτών αδελφών Στάθη και Σταύρου Παπαλουκά.
2. Με επιστολή του στις 20 Απριλίου 1829 από τη Λιβαδειά τον πληροφορεί για την πτώση της Ναυπάκτου, την επικείμενη εκστρατεία του Δημητρίου Υψηλάντη κατά των Θηβών και την αρνητική στάση των διοικούντων στο πρόσωπο του τελευταίου (Δημ. Υψηλάντη). Κατακρίνει την απόφαση του Αυγουστίνου Καποδίστρια να απομακρύνει τους Χατζηπέτρο, Βάγια και Κασομούλη από το στράτευμα. Τον πληροφορεί για την πρόθεση εκλογής του ως πληρεξούσιου στην επικείμενη Εθνοσυνέλευση (Δ’) και ζητά να πληρωθεί από την Κυβέρνηση λόγω οικογενειακών αναγκών.
3. Με επιστολή του στις 9 Μαΐου 1829 από την Περδικόβρυση, ζητεί από τον Κωλέττη να βοηθήσει τον Πέτρο Φαρμάκη, του οποίου ο γιος είναι αιχμάλωτος στην Αλεξάνδρεια.
4. Στις 18 Μαΐου 1829 δίνει πλήρη αναφορά στον Κωλέττη των πολεμικών επιχειρήσεων των οπλαρχηγών Δυοβουνιώτη, Κριεζώτη, Ράμμου, Λιακόπουλου, Φωκά και τον ενημερώνει ότι είναι θέμα ωρών η νίκη εναντίον των Τούρκων.
5. Στις 3 Ιουνίου 1829 ζητεί από τον Κωλέττη, που βρισκόταν στην Αίγινα, να στείλει στρατιωτικές ενισχύσεις στις Θερμοπύλες, ιππικό και πολεμοφόδια στη Θήβα για να μπορέσουν να αναχαιτίσουν τους Τούρκους.
6. Στις 23 Ιουνίου 1829 στέλνει από το στρατόπεδο των Θηβών προς τους Ιω. Κωλέττη και Μιχ. Γρίβα, που είναι πληρεξούσιοι των στρατευμάτων της Ανατολικής Ελλάδας, γραπτές οδηγίες σχετικά με τα καθήκοντά τους στην Δ’ Εθνοσυνέλευση του Άργους.
7. Με επιστολή στις 13 Ιουλίου 1829 στον Κωλέττη περιγράφει την καταπίεση που «υφίστανται» οι κάτοικοι της Ρούμελης από τους Τούρκους. Τον ενημερώνει ακόμη ότι οι στρατιώτες δεν λαμβάνουν μισθούς ή σιτηρέσια και ζητεί τη μεσολάβηση της Κυβέρνησης.
8. Με επιστολή του στις 2 Αυγούστου 1829 ενημερώνει τον Κωλέττη, που ήταν στο Άργος, για τα όσα συμβαίνουν στο στρατόπεδο της Θήβας και την κατάσταση που επικρατεί στη Ρούμελη.
9. Στις 27 Φεβρουαρίου 1830 ενημερώνει από τη Θήβα τον Κωλέττη, που έχει μεταβεί στη Σάμο, ότι ο ίδιος με 356 ταγματάρχες και άλλους αξιωματικούς και πεντακοσίαρχους της Ανατολικής Ελλάδας συγκεντρώθηκαν στο Άργος με σκοπό τη σύσταση στρατιωτικού σώματος.

Μιχαήλ Σπυρομήλιος (1800-1880), ξυλογραφία, Ποικίλη Στοά, 1883.

Μετά το πέρας της Επανάστασης ο Σπυρομήλιος εγκαταστάθηκε στη Θήβα. Όμως μετά τον θάνατο του Καποδίστρια, επειδή ήταν «Καποδιστριακός», φυλακίστηκε για 9 μήνες στην Ακροναυπλία. Την 4ετία 1840-1844 διετέλεσε Διοικητής της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων. Ως Διοικητής της Σχολής το 1843 συμμετείχε στην επανάσταση της 3^ης Σεπτεμβρίου, γι’ αυτό θεωρήθηκε αντιοθωνικός και εξορίστηκε.

Εκλέχθηκε βουλευτής Θηβών στην Γ’ περίοδο της Βουλής, από 30 Οκτωβρίου 1850 έως 27 Οκτωβρίου 1853.  Όμως η θητεία του διακόπηκε, αφού στις 18 Ιουνίου 1851 διορίστηκε Γερουσιαστής. Γρήγορα απόκτησε την εμπιστοσύνη του Όθωνα και στην Κυβέρνηση του Αντωνίου Κριεζή (1850 – 1853) ανέλαβε το Υπουργείο των Στρατιωτικών.

Η ανάμειξή του στην εξέγερση της Ηπείρου το 1854 που ήταν υπό Τουρκική κυριαρχία, είχε σαν αποτέλεσμα να διωχθεί από την ελληνική πολιτική ηγεσία και να τεθεί σε διαθεσιμότητα.

Στη συνέχεια εκλέχθηκε δυο φορές βουλευτής Θηβών για τις περιόδους 21- 3 -1865 έως 17-3-1869 και 26-2-1872 έως 29-11-1872 και διετέλεσε τέσσερις φορές Υπουργός Στρατιωτικών (1857, 1862, 1867, 1868).

Το 1865 έγινε Σύμβουλος Επικρατείας ενώ το 1872 διετέλεσε Πρόεδρος της Βουλής.

Το 1876 αποσύρθηκε από την πολιτική και τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1880, πέθανε σε ηλικία 80 ετών. Ο Σπυρομήλιος είναι συγγραφέας, ιστορικού πονήματος που καταγράφει τα γεγονότα της 2^ης πολιορκίας του Μεσολογγίου.

Τέλος, είναι γνωστή η στοά Σπυρομήλιου στην περιοχή της πλατείας Συντάγματος στην Αθήνα και φέρει το όνομά του, γιατί ο Σπυρομήλιος ως Υπουργός των Στρατιωτικών πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Μετοχικού Ταμείου Στρατού, στο οποίο άφησε την περιουσία του.

Σπύρος Σπυρομήλιος (1864 – 19 Μαΐου 1930)

Σπύρος Σπυρομήλιος. Ανώτερος αξιωματικός της Χωροφυλακής και μακεδονομάχος.

Β. Ο Σπύρος Σπυρομήλιος ήταν εγγονός του Σπυρομήλιου. Γεννήθηκε στη Θήβα (ή τη Χειμάρρα) το 1864, φοίτησε σε Γυμνάσιο της Αθήνας και αργότερα στη Ναυτική Σχολή της Κεφαλληνίας, πραγματοποιώντας ως έφηβος πολλά ταξίδια με εμπορικά πλοία σε διάφορα μέρη της Ευρώπης. Στη συνέχεια, μην μπορώντας να φοιτήσει στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων που επιθυμούσε, καθώς είχε υπερβεί το επιτρεπόμενο όριο ηλικίας εγγραφής στη Σχολή, κατετάγη το 1883 στη Χωροφυλακή και εξελίχθηκε σε αξιωματικό του σώματος. Έλαβε μέρος, οικειοθελώς, στον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 δείχνοντας μεγάλη γενναιότητα. Συμμετείχε ενεργά στον Μακεδονικό αγώνα, έχοντας εκείνη την εποχή τον βαθμό του υπομοίραρχου και ανέλαβε εξαιρετικές αποστολές κατά τα έτη 1904 – 1905 φέροντας το ψευδώνυμο Αθάλης Μπούας ή Σουρής.

Το 1909 συμμετείχε στο στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί όντας μοίραρχος, καθώς ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Στρατιωτικού Συνδέσμου. Τότε γνωρίστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και προσχώρησε στο Κόμμα των Φιλελευθέρων. Ήταν έντονη προσωπικότητα ο Σπ. Σπυρομήλιος γι’ αυτό δεν δίστασε να στείλει το 1911 προς τον Ελ. Βενιζέλο εξασέλιδη έκθεση αναφέροντας την άποψή του σχετικά με τη στελέχωση του Υπουργείου Εξωτερικών και των υπηρεσιών του σε διάφορες πόλεις επισημαίνοντας τις ελλείψεις που υπάρχουν. Συνιστούσε δε στον Ελ. Βενιζέλο να αναλάβει ο ίδιος ο Πρωθυπουργός το Υπουργείο ή να το αναθέσει στον Λάμπρο Κορομηλά έχοντας άμεση συνεργασία.

Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων ο Σπ. Σπυρομήλιος επικεφαλής σώματος εθελοντών απελευθερώνει προς Φιλιάτες προς 5 Νοεμβρίου του 1912 ενώ του δίνεται εντολή να φτάσει στη Χειμάρρα. Εκεί προσπαθεί να έρθει σε σύμπραξη με προς Αλβανούς υποσχόμενος τον σεβασμό των δικαιωμάτων προς. Όταν οι προσπάθειές του απέβησαν άκαρπες, έρχεται σε ένοπλες συγκρούσεις μαζί προς. Ήταν χειμαρρώδης, πληθωρικός, ανυπότακτος και ενθουσιώδης, ο Σπυρομήλιος, γι’ αυτό προς φορές αρνήθηκε να κάνει υποχωρήσεις και να εκτελέσει διαταγές προς Στρατιωτικής Διοίκησης. Μάλιστα δεν δίστασε να συγκρουστεί και με προς ελληνικές αρχές.

Σπύρος Σπυρομήλιος. Γενικός Αρχηγός της Χειμάρρας.

Παραθέτουμε στη συνέχεια οκτώ έγγραφα (τηλεγραφήματα, επιστολές, εκθέσεις) του Σπύρου Σπυρομήλιου και άλλων προσώπων προς τον Ελευθ. Βενιζέλο ή το Υπουργείο των Εξωτερικών, που επιβεβαιώνουν τα προαναφερθέντα.

– Επιστολή του Γεωργίου Χρηστάκη – Ζωγράφου στις 20 Απριλίου 1913, προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Αναφέρεται στην εγκατάσταση του Σπυρομήλιου στη Χειμάρρα με τον τίτλο του αρχηγού κατοχής, πριν από τον δικό του διορισμό ως Γενικού Διοικητή Ηπείρου και στην ανανέωση της θέσης του. Ζητεί από τον Βενιζέλο να καθορίσει τη θέση του Σπυρομήλιου απέναντι στη Γενική Διοίκηση.

– Τηλεγράφημα του Σπύρου Σπυρομήλιου από τη Χειμάρρα στις 28 Απριλίου 1913 προς το Υπουργείο Εξωτερικών που αναφέρεται στην πρόθεση της Αλβανίας να προκαλέσει ταραχές στον τομέα που κατέχει η Ελλάδα και στην αναμενόμενη αντίδραση των κατοίκων.

– Τηλεγράφημα του ίδιου προς το Υπουργείο Εξωτερικών στις 10/23 Μαΐου 1913 από την Κέρκυρα σχετικά με τον διορισμό του Καντρή Βέη Γκιολέκα στη Χειμάρρα. Αναφέρει ότι η οικογένεια Γκιολέκα είναι μυημένη στην Αλβανική ιδέα. Σε περίπτωση αποβίβασης Ιταλών δεν μπορούν να υπογράψουν λόγω αλβανικής υπόσχεσης που έχουν δώσει. Αναφέρει, επίσης, ότι αν εξασφαλιστεί σύνταξη στους αδελφούς Γκιολέκα θα υπογράψουν το δημοψήφισμα.

– Έκθεση του ίδιου προς το Γενικό Στρατηγείο την 1^η Ιουνίου 1913 από τη Χειμάρρα με την οποία ξεκαθαρίζει ότι για να πετύχει ο αγώνας κατά των Αλβανών είναι απαραίτητο να τοποθετηθούν στη Βόρεια Ήπειρο αρχές που θα εργάζονται υπέρ των εθνικών συμφερόντων. Είναι απαραίτητο, σημειώνει, όσοι εργάζονται στις ακτές της Κέρκυρας να σταλούν στο εσωτερικό της παλαιάς Ελλάδας, να ασκείται σωστός έλεγχος των Αλβανών που φθάνουν στην Κέρκυρα και οι αρχές να μην επιτρέπουν την αναχώρηση των παλιννοστούντων.

– Τηλεγράφημα του ίδιου προς το Υπουργείο Εξωτερικών στις 17 Ιουνίου 1913 από τους Άγιους Σαράντα, ζητεί να διαταχθεί αντιπρόσωπος της Χειμάρρας να μεταβεί στο Λονδίνο με την επιτροπή που θα δικηγορήσει υπέρ της προσάρτησης της Βορ. Ηπείρου. Η απουσία του θα θεωρηθεί ως «διευκρίνιση» ότι η Κυβέρνηση αποφάσισε να την θυσιάσει.

– Με επιστολή του από το Ρέθυμνο στις 21 Ιουνίου 1913 προς τον Ελευθ. Βενιζέλο, ο Στυλιανός Α. Γολερός, αρχηγός αντάρτικου σώματος, τού ζητεί να καλέσει τον Σπυρομήλιο να υπηρετήσει μαζί με τους άνδρες του στον πόλεμο κατά της Βουλγαρίας και συγκεκριμένα στην περιοχή της Θράκης, όπως είχε πράξει και στον προηγούμενο πόλεμο, όταν είχε μεταβεί για πέντε μήνες στη Χειμάρρα. Παραθέτει επίσης την έκθεση του Σπ. Σπυρομήλιου για την εκεί γενναία δράση του.

– Τηλεγράφημα στις 27 Αυγούστου 1913 του Υπουργού Δικαιοσύνης Κων. Ρακτιβάν προς το τμήμα Στρατιάς στα Γιάννενα. Δίνει διαταγή να μεταβεί ανώτερος αξιωματικός στη Χειμάρρα, να αναλάβει τη Στρατιωτική Διοίκησή της και στη συνέχεια μετά από συνεννόηση με τον Γενικό Διοικητή Ηπείρου να ενημερώσουν τον τέως αρχηγό Χειμάρρας Σπυρομήλιο ότι παύει πλέον κάθε ανάμειξή του στα σχετικά με τη διοίκηση της επαρχίας. Ζητεί ακόμη την έκδοση διαταγών προς τον νέο Διοικητή Χειμάρρας προκειμένου να λάβει μέτρα και να μην εκδιωχθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τους κατοίκους ή να μην υποστεί οποιαδήποτε προσβολή.

– Με τηλεγράφημά του ο Σπυρομήλιος στις 13 Νοεμβρίου 1913 από τη Χειμάρρα προς το Υπουργικό Συμβούλιο αναφέρεται με κάθε λεπτομέρεια στα γεγονότα της Ηπείρου και στις αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων σχετικά με την ηπειρώτικη συνοριακή γραμμή κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στη Χειμάρρα και την Κορυτσά. Ζητεί από τους Έλληνες βουλευτές να μην παραδώσουν τις περιοχές αυτές και τους ελληνικούς πληθυσμούς στα χέρια των Τουρκαλβανών.

Ο Αρχηγός της Χειμάρρας Σπύρος Σπυρομήλιος μπροστά από το σπίτι του στο Κάστρο.

Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων η Ελλάδα υποχρεώθηκε βάσει συνθηκών να αποσύρει τον στρατό της από την περιοχή της Ηπείρου. Αυτό δεν άρεσε καθόλου στον Σπυρομήλιο, ο οποίος και πάλι αντέδρασε. Ενδεικτικά είναι τα τρία τεκμήρια που δημοσιεύουμε, ενώ «ο αϊτός της Χειμάρρας», όπως ήταν το ψευδώνυμο του Σπυρομήλιου, είχε προσχωρήσει στην προσωρινή Κυβέρνηση της Βόρειας Ηπείρου και είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Χειμάρρας.

Το 1924 ο Άγγελος Φορέστης, αναπληρωτής Γενικός Διοικητής Ηπείρου, με τηλεγράφημά του από τους Άγιους Σαράντα αναφέρει στο Υπουργείο Εξωτερικών ότι ο αρχηγός της Χειμάρρας Σπ. Σπυρομήλιος προτρέπει με τηλεγραφική του εγκύκλιο όλες τις επιτροπές άμυνας των Βορείων Διαμερισμάτων Ηπείρου να διώξουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ότι ο ίδιος ετοιμάζεται να κατέλθει στους Άγιους Σαράντα ένοπλος.

Με νέο τηλεγράφημα του Άγγελου Φορέστη – Τυπάλδου από τα Γιάννενα στις 10 Φεβρουαρίου 1914 προς τον Πρόεδρο της Κυβέρνησης Ελ. Βενιζέλο, αναφέρει πως ο Σπ. Σπυρομήλιος κήρυξε την αυτονομία του διαμερίσματος της Χειμάρρας, κατέλυσε τις αρχές και ότι δόθηκαν οδηγίες στον αντισυνταγματάρχη Δούλη να τον μεταπείσει.

Με επιστολή του στις 2/15 Μαρτίου 1914 ο Ser Elliot, Άγγλος πρεσβευτής στην Αθήνα, αναφέρει ότι ο Ταγματάρχης Thomson επέστρεψε από την περιοδεία του στην Ήπειρο, όπου συναντήθηκε με τους Ζωγράφο, Σπυρομήλιο, Χρηστάκη και Δούλη. Ρωτά τον Βενιζέλο, αν επιθυμεί να τον συναντήσει.

Από το 1912-1915 ο Σπ. Σπυρομήλιος ήταν βουλευτής του Ν. Άρτας και από το 1915 – 1917 βουλευτής Αργυροκάστρου. Ενδεικτική είναι η παρακάτω επιστολή του Ν. Βλαχόπουλου προς τον Βενιζέλο από τα Γιάννενα στις 20 Ιουνίου 1915 σχετικά με τον Αθ. Τσώνη. Συστήνει τον Τσώνη, που είναι ένας γνήσιος πατριώτης και πιστός φιλελεύθερος, να αποφασίσει και να θελήσει να χρισθεί υποψήφιος της περιφέρειας Άρτας αντί του Σπυρομήλιου, στον οποίο δεν έχει καμιά εμπιστοσύνη.  Αναφέρεται επίσης σε όλες τις δραστηριότητες του Τσώνη στο παρελθόν.

Σπύρος Σπυρομήλιος, με στολή Μακεδονομάχου.

Την περίοδο του Εθνικού Διχασμού 1916-1917 η περιοχή της Χειμάρρας, όπως και το μεγαλύτερο μέρος της Βόρειας Ηπείρου πλην της Κορυτσάς, πέρασε στον έλεγχο των Γάλλων, όμως τελικά την κατέλαβαν οι Ιταλοί και ο Σπυρομήλιος κατέφυγε στην Αθήνα.

Με τρισέλιδη επιστολή του στις 24 Σεπτεμβρίου 1917 από την Αθήνα προς τον Άγγλο φιλελεύθερο βουλευτή Young, αναφέρει τα όσα συμβαίνουν στην Ήπειρο μετά την κατάληψη της Χειμάρρας και τα όσα υποφέρουν οι Έλληνες από τους Αλβανούς υπό το βλέμμα των Ιταλικών αρχών. Εκφράζει την ευχή να γίνουν γνωστοί οι αγώνες του Ελληνικού λαού για ελευθερία στο εξωτερικό.

Στη συνέχεια στέλνει τηλεγράφημα προς τον Πρόεδρο των Η.Π.Α Wilson, στις 21 Ιανουαρίου 1919, όπου αναφέρεται στην ιστορική πορεία των Ελλήνων της Χειμάρρας προς την ελευθερία και στα δεινά που τους έχει επιφέρει η Ιταλική κατοχή. Ζητεί από τον Αμερικανό Πρόεδρο βοήθεια για την απόκτηση της ελευθερίας τους. Στις 4 Μαρτίου 1920 με δεκαοκτασέλιδη επιστολή προς τον Ελευθ. Βενιζέλο στο Παρίσι ο Εμμ. Ρέπουλης τον ενημερώνει μεταξύ των άλλων εσωτερικών ζητημάτων ότι έρχονται να τον συναντήσουν ο Σπ. Σπυρομήλιος και ο Γκιόσκας.

Στις 2 Νοεμβρίου 1921 με επιστολή του από την Αθήνα ο Σπ. Σπυρομήλιος εκφράζει τις ευχές του στον Ελευθ. Βενιζέλο για τον γάμο του.

Στις 20 Μαΐου 1923, την περίοδο δηλαδή του Μεσοπολέμου και εννέα μήνες μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, με τηλεγράφημά τους προς τον Ελευθ. Βενιζέλο οι Σπυρομήλιος, Ζερβός, Αργυρόπουλος, Παυλίδης, Αδαμαντίδης αναφέρουν το αίτημα των προσφύγων να επανέλθουν στις εστίες τους.

Στις 20 Απριλίου 1926 ο Σπ. Σπυρομήλιος αποστρατεύτηκε συνεπεία των τραυμάτων που είχε αποκομίσει από τις μάχες με τον βαθμό του Συνταγματάρχη Π.Δ.

Τέλος, με επιστολή της προς τον Ελευθ. Βενιζέλο η Επιτροπή αλύτρωτων Ηπειρωτών ζήτησε ο Σπυρομήλιος να συμπεριληφθεί στους καταλόγους των υποψηφίων Γερουσιαστών.

Ο Σπυρομήλιος απεβίωσε στις 19 Μαΐου 1930 στην Αθήνα, όπου κηδεύτηκε με μεγάλη επισημότητα παρουσία του πρωθυπουργού Ελευθ. Βενιζέλου, πολιτικών, στρατιωτικών και πλήθους κόσμου. Στη διαθήκη του είχε εκφράσει την επιθυμία του να ταφεί στη Χειμάρρα. Το αίτημα, όμως, της Ελληνικής Κυβέρνησης δεν έγινε αποδεκτό από την Αλβανική. Το σπίτι (αρχοντικό της οικογένειας Σπυρομήλιου, αν και εγκαταλειμμένο) αποτελεί ένα από τα αξιοθέατα της παλιάς πόλης της Χειμάρρας.

Ο Μιχάλης Παπαβασιλείου στο βιβλίο του «Θρύλοι και παραδόσεις της Ερμιόνης» αναφέρει πως ο Σπύρος Σπυρομήλιος υπηρέτησε ως αστυνόμος στην Ερμιόνη και έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τη συμπεριφορά των νέων της πόλης. Λέγεται, μάλιστα, μεταξύ άλλων, πως ο αυστηρός αστυνομικός ήταν ιδιαίτερα δραστήριος και φύτεψε με τα ίδια του τα χέρια τα πεύκα που βρίσκονται στην αυλή της παλαιάς Κοινότητας (βιβλιοθήκη), στο προαύλιο της Παναγίας, στις πλατείες του Ταξιάρχη και του Γκάτσου – Μαρμαρινού, το πεύκο έξω από το Σχολείο του Συγγρού και έξω από το Καποδιστριακό αλλά και σε άλλες γειτονιές της Ερμιόνης. Σήμερα κάποια δεν υπάρχουν, όπως εκείνο που βρισκόταν έξω από την ταβέρνα – μπακάλικο του Προκόπη Μερτύρη, αργότερα παντοπωλείο του Κώστα Τσεγκή και στη συνέχεια  ταβέρνα του Ανδρέα Τσέλου.

Είχα ακούσει κι εγώ παλαιότερους Ερμιονίτες να μιλούν για τον άτεγκτο, σοβαρό και ανυπότακτο νεαρό αστυνόμο Σπυρομήλιο, που επιτηρούσε την πόλη με ιδιαίτερη αυστηρότητα και ενδιαφέρον στα τέλη, καθώς φαίνεται, της 10/ετίας του 1880.

Πηγές

• Αρχεία Ακαδημίας Αθηνών
• Γενικά Αρχεία του Κράτους
• Κέντρο Έρευνας Νεοελληνικής Ιστορίας (Κ.Ε.Ν.Ι.) Πάντειο Πανεπιστήμιο
• Μάμουκας Α. Ανδρέας: «Τα κατά την Αναγέννησιν της Ελλάδος», Τόμος Ζ’, Εν Αθήναις, 1840
• Παπαγεωργίου Στέφανος: «Το αρχείο Σπυρομήλιου» ΔΙΕΕΕ, τόμος 24^ος, Αθήνα, 1981

Γιάννης Σπετσιώτης – Τζένη Ντεστάκου

«Στην Ερμιόνη Άλλοτε και Τώρα», περιοδική έκδοση για την ιστορία, την τέχνη, τον πολιτισμό και την κοινωνική ζωή της Ερμιόνης, τεύχος 38, Μάρτιος, 2026.