ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Η διαδρομή της πόλης στον χρόνο…

Άργος. Το βόρειο τμήμα της πλατείας του Αγίου Πέτρου και η αρχή της Βασ. Κωνσταντίνου τη δεκαετία του 1930.
Το πρώτο κτίριο δεξιά κατεδαφίστηκε και παραχώρησε τη θέση του σε πολυκατοικία, ενώ η πινακίδα στο κάτω μέρος δείχνει τον δρόμο προς την Κόρινθο. Το επόμενο κτίσμα είναι το κτίριο που στέγαζε ένα από τα πρώτα ξενοδοχεία της πόλης, το «Αγαμέμνων». Στη συνέχεια διακρίνεται το ξενοδοχείο «Ερμής», κάτω από το οποίο λειτουργούσε για πολλά χρόνια το βιβλιοπωλείο του Ηλία Διβρή και συνεχόμενα το επίσης Βιβλιοχαρτοπωλείο Αφών Μαργαρίτη. Αριστερά της οδού, το πρώτο κτίσμα ήταν το γραφικό «Γιαλί Καφενέ», που κατεδαφίστηκε το 1958, για να παραχωρήσει τη θέση του στο πρώτο πολυώροφο κτίριο της πόλης.
Αυτή η εξαιρετικά γνωστή ιστορική λήψη αποτυπώνει ανάγλυφα την ατμόσφαιρα της πόλης. Λόγω της μοναδικής της αισθητικής και της νοσταλγικής της αξίας, αποτελεί ένα εμβληματικό κάδρο που κοσμεί σήμερα αίθουσες γραφείων, ξενοδοχείων, εστιατορίων, καφετεριών και πολλών άλλων δημόσιων και ιδιωτικών χώρων, λειτουργώντας ως ένα ζωντανό παράθυρο στο παρελθόν.
Στο προσκήνιο της εικόνας κυριαρχούν δύο παραδοσιακές ιππήλατες άμαξες με τα άλογά τους, σταθμευμένες στην άκρη του πεζοδρομίου, οι οποίες αποτελούσαν το βασικό μέσο μεταφοράς της εποχής.
Οι άνδρες που κινούνται στην πλατεία ακολουθούν την αυστηρή αστική μόδα του Μεσοπολέμου, φορώντας, μακριά χειμωνιάτικα παλτά και κουστούμια, ενώ απαραίτητο αξεσουάρ για κάθε δημόσια έξοδο αποτελούν τα καπέλα τους, κυρίως ρεπούμπλικες και τραγιάσκες. Σχεδόν στο κέντρο και δεξιά, ξεχωρίζει μια ομάδα ανθρώπων καθισμένων σε χαμηλά σκαμνάκια κάτω από τα δέντρα, που αντιστοιχεί στην «πιάτσα» των λούστρων της πόλης. Το επάγγελμα αυτό ήταν τότε πολύ διαδεδομένο, με κύριο έργο τους να βερνικώνουν και να γυαλίζουν τα παπούτσια των περαστικών. Οι άνδρες της εποχής σταματούσαν εκεί για να περιποιηθούν τα υποδήματά τους, μια πολύ συνηθισμένη και απαραίτητη δραστηριότητα τότε, καθώς οι δρόμοι ήταν κυρίως χωμάτινοι ή λιθόστρωτοι με πολλή σκόνη και λάσπη.
Στο σημείο όπου ξεκινά η οδός Βασιλέως Κωνσταντίνου, η παράδοση συναντά τον εκσυγχρονισμό, καθώς διακρίνονται παραταγμένα τα πρώτα κλασικά αυτοκίνητα του Μεσοπολέμου, ενώ στο πεζοδρόμιο υπάρχουν και δύο ξύλινα περίπτερα. Όλη αυτή η σύνθεση αποτυπώνει ζωντανά τον καθημερινό ρυθμό και την κοινωνική ζωή των ανθρώπων στο κέντρο του Άργους.

Άργος: Η οδός Τσώκρη (σημερινή Βασ. Κωνσταντίνου).
Επιστολικό δελτάριο εποχής το οποίο απεικονίζει την οδό Τσώκρη, σημερινή Βασ. Κωνσταντίνου, πιθανότατα στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Τότε η οδός Τσώκρη άρχιζε από την Πλατεία Αγίου Πέτρου και κατέληγε στις Πορτίτσες.* Το πρώτο τμήμα της μέχρι τη «*Γούβα», το κεντρικότερο, μετονομάστηκε σε οδό Βασ. Κωνσταντίνου (†1923), πιθανότατα πριν το 1928 και το τελευταίο σε οδό Καρατζά (†1932).
Αριστερά στη γωνία βλέπουμε το γραφικό Γυαλί καφενέ, ενώ λίγο πιο κάτω το διώροφο κτίριο στέγαζε το φαρμακείο του Αθανάσιου Ολύμπιου (σημερινό φαρμακείο Παπαγεωργίου). Στο βάθος δεσπόζει ο λόφος με το κάστρο της Λάρισας και το μοναστήρι της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας.
Η εικόνα καταγράφει την οδό Τσώκρη ως εμπορικό και κοινωνικό κέντρο της περιοχής. Η συγκέντρωση καταστημάτων και καφενείων στον ίδιο δρόμο φανερώνει ότι αποτελούσε χώρο καθημερινών συναλλαγών και κοινωνικών συναντήσεων.
Πρόκειται για πολύτιμη ιστορική μαρτυρία της παλιάς εμπορικής όψης του Άργους, με ιδιαίτερη αξία για τη μελέτη της αρχιτεκτονικής, της ενδυμασίας και της καθημερινής ζωής της εποχής.
Ας σημειωθεί πως μόλις το 1935 αρχίζει να χρησιμοποιείται το σύστημα ονοματοθεσίας των οδών χωρίς όμως να γενικεύεται, διότι ισχύει παράλληλα και το παλαιό σύστημα αναγνώρισης: «δίπλα στο…», «Πίσω από το…».
* Η Γούβα ήταν μια μικρή «άπλα» στη συμβολή των οδών Βασ. Κωνσταντίνου, Βασ. Αλεξάνδρου, Τσώκρη και Φείδωνος μαζί με τα γύρω μαγαζιά. Σήμερα η «Γούβα» παραμένει ως ένα από τα κλασικά, παραδοσιακά τοπωνύμια που θυμούνται κυρίως οι παλαιότεροι Αργείοι.
* Οι Πορτίτσες βρίσκονται στο πέρασμα της Δειράδας, το διάσελο ανάμεσα στον λόφο της Λάρισας (Κάστρο) και τον λόφο της Ασπίδας (Προφήτης Ηλίας). Το όνομα «Πορτίτσες» δόθηκε στην περιοχή ακριβώς επειδή το φυσικό αυτό πέρασμα λειτουργούσε ως «πύλη» ή έξοδος της πόλης του Άργους προς την ορεινή ενδοχώρα και την αρχαία οδό της Μαντινείας.

Επιστολικό Δελτάριο: «Ενθύμιον του Άργους», περίπου το 1899.
Το δελτάριο παρουσιάζει τα ερείπια του Ηραίου του Άργους (Argive Heraion) και συγκεκριμένα μια πανοραμική άποψη των αρχαιολογικών καταλοίπων του ιερού, με την Αργολική πεδιάδα στο βάθος.
Το Ηραίο του Άργους βρίσκεται ανάμεσα στο Άργος και τις Μυκήνες, στις πλαγιές του λόφου που ονομαζόταν Αετόβουνο ή Εύβοια. Θεωρείται κέντρο της λατρείας της Ήρας, της θεάς «Αργείας», όπως την ονομάζει ο Όμηρος. Εκεί πραγματοποιούνταν μεγάλες θρησκευτικές τελετές και γιορτές προς τιμήν της Ήρας, γνωστές ως Ηραία.
Η λήψη πραγματοποιήθηκε από τον Αυστριακό φωτογράφο και εκδότη καρτ ποστάλ, Rudolf Rohrer (Ρούντολφ Ρόρερ).
Ο Rudolf Rohrer (γενν. περ. 1869, πεθ. πριν το 1930) δραστηριοποιήθηκε στην Αθήνα ως επαγγελματίας φωτογράφος και συνδέθηκε με την πρώιμη φωτογραφική τεκμηρίωση των αρχαιολογικών χώρων από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο του οποίου ήταν φωτογράφος. Υπάρχουν πολλές φωτογραφίες του από ελληνικούς αρχαιολογικούς χώρους από τη δεκαετία του 1890.

Πλατεία Συντάγματος (Λαϊκή Αγορά), Άργος. Επιστολικό δελτάριο, πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Το κείμενο στην κάρτα αναγράφει «Πλατεία Συντάγματος», καθώς αυτή ήταν μία από τις επίσημες παλιές ονομασίες του συγκεκριμένου χώρου. Αργότερα ονομάστηκε επίσης Πλατεία Ιωάννου Μεταξά και πλέον επίσημα ονομάζεται Πλατεία Δημοκρατίας. Για τους κατοίκους του Άργους, ωστόσο, παραμένει πάντα η Λαϊκή Αγορά λόγω του παραδοσιακού παζαριού που στήνεται εκεί κάθε Τετάρτη και Σάββατο. Ορίζεται από τη Νεοκλασική Αγορά Άργους (δεξιά), την οδό Μπελίνου, τους Στρατώνες Καποδίστρια (αριστερά), και την οδό Φείδωνος.
Δεξιά, βλέπουμε τη Δημοτική Νεοκλασική Αγορά Άργους η οποία κτίστηκε το 1889 επί Δημαρχίας του γιατρού Σπήλιου Καλμούχου. Τα σχέδια εκπόνησε ο αρχιτέκτονας (γεωμέτρης) Πάνος Καραθανασόπουλος.
Το διώροφο, στενό νεοκλασικό κτίριο στο κέντρο είναι η οικία Κούρου (οδός Μπελίνου). Πρόκειται για ένα διώροφο πετρόκτιστο οίκημα που κατασκευάστηκε τη δεκαετία 1880–1890. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αστικής αρχιτεκτονικής του Άργους στα τέλη του 19ου αιώνα.
Αριστερά της οικίας Κούρου, με τη λευκή μάντρα, διακρίνεται το σπίτι του Σπύρου Πλατή. Δεξιά της οικίας Κούρου στο στενό βρισκόταν το χάνι Κούρου, ενώ δίπλα από το λευκό κτίσμα στεγαζόταν το πεταλωτήριο του Λευτέρη Ρουπακιά και στη συνέχεια οι ταβέρνες Σελλή και Γεωργακάκη.
Στο βάθος το Κάστρο της Λάρισας και χαμηλότερα, δεξιά, το μοναστήρι της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης (ή Πορτοκαλούσας).

Η οδός Γούναρη στο Άργος λίγο μετά τα μέσα του 20ού αιώνα.
Στο πρώτο πλάνο αριστερά, το παντοπωλείο – αλευροπωλείο Τσαμπάση, με τη χαρακτηριστική κλασσική επιγραφή της «ΠΕΤΡΟΓΚΑΖ», ενός εμπορικού ονόματος που τότε έμπαινε σε κάθε ελληνικό σπίτι. Ακριβώς δίπλα, διακρίνεται η οικία του Δημήτρη Δερμετζή με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της.
Δίπλα το ιστορικό διδακτήριο του 3ου Δημοτικού Σχολείου Άργους που βρισκόταν στον αριθμό 6 της οδού Γούναρη. Το επιβλητικό διώροφο πέτρινο κτίριο (μίσθιο Βύρλου) κατεδαφίσθηκε δυστυχώς κατά την ολέθρια περίοδο καταστροφής των νεοκλασικών του Αρχοντομαχαλά και όχι μόνο, γενομένης μεταξύ 1968 μέχρι 1994.
Η φωτογραφία αυτή, που χρονολογείται στα 1960, προέρχεται από το αρχείο του Αντ. Τσαμπάση και δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Οδυσσέα Κουμαδωράκη «Στα χνάρια του χθες», Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος, 2010.

Καφενείον Χριστόδουλου Σκαρπίδη (24.2.1936) | Πλατεία Δημητρίου Πλαπούτα (Δικαστήρια), Άργος.
Το συγκεκριμένο καφενείο αποτελούσε κεντρικό σημείο αναφοράς για την αγορά εργασίας του Άργους. Εκεί κατέφευγε όποιος αναζητούσε εργατικό δυναμικό, καθώς το κατάστημα λειτουργούσε και ως χώρος εύρεσης επαγγελματιών διαφόρων ειδικοτήτων, από χτίστες μέχρι καραγωγείς.
Σε εφημερίδα της εποχής διαβάζουμε τη σχετική «ΕΙΔΟΠΟΙΗΣΙΝ»:
«Εις το Καφφενείον του κ. Χριστοδ. Σκαρπίδου ευρίσκετε ή πληροφορείσθε οίονδήποτε τεχνίτην ή εργάτην θέλετε ήτοι διά Κτίστας, Μαραγκούς, Ελαιοχρωματιστάς, Στενοποιούς, Εργάτας γενικώς, Αμαξοκαραγωγείς, Σοβατζήδες, κ.λπ.»
Η ιστορία του χώρου, ωστόσο, ξεκινά πολλές δεκαετίες πίσω. Το καφενείο φαίνεται να λειτουργούσε ήδη από το 1885, υπό τη διεύθυνση του Δημ. Τσατσούλη, (στα ουρητήρια, αργιλέδες).
Σε δημοσίευση της εφημερίδας «ΕΡΑΣΙΝΟΣ» (17-05-1885), επιβεβαιώνεται επίσημα η μακρά ιστορία του καφενείου:
«ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΙΣ: Παρά των κληρονόμων Ευθ. Μπολάτσα εκτίθεται την 19 Μαΐου ε.έ. ημέραν Κυριακήν έξωθεν του καφφενείου του Δημητρίου Τσατσούλη και ενώπιον του Συμβολαιογράφου Π. Καββαντζή εις εκούσιον πλειστηριασμόν…».
Οι ιστορικές αυτές μαρτυρίες αποδεικνύουν ανάγλυφα τον πολυσύνθετο κοινωνικό ρόλο που διαδραμάτιζαν τα καφενεία τα παλιά χρόνια, λειτουργώντας ως χώροι πολλαπλών χρήσεων:
– Ως κέντρο οικονομικών και νομικών πράξεων, αποτελούσαν τον συνήθη τόπο δημοπρασιών και πλειστηριασμών, όπου αρχές και πολίτες συγκεντρώνονταν για επίσημες οικονομικές δοσοληψίες και εκποιήσεις.
– Ως αγορά εργασίας, ήταν το κατεξοχήν σημείο συνάντησης για την εύρεση εργασίας, όπου οι εργοδότες έβρισκαν τεχνίτες και οι εργάτες το μεροκάματό τους.
– Ως πολιτικό καταφύγιο και εκλογικό κέντρο, ήταν ο κύριος χώρος πολιτικών συζητήσεων, οι οποίες κατά τις προεκλογικές περιόδους γίνονταν τόσο έντονες που οδηγούσαν συχνά σε συμπλοκές λόγω των πολιτικών παθών.
Συνολικά, το καφενείο υπήρξε ένας πολυδιάστατος χώρος που καθρέφτιζε πιστά τη δυναμική, τις εντάσεις και τις καθημερινές ανάγκες της αργολικής κοινωνίας του 19ου και των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Η φωτογραφία δημοσιεύεται στο: Αντωνίου Γιώργος, «Ένας Αιώνας Εμποροβιοτέχνες του Άργους», Άργος, 2009.

«Το κάστρο Λάρισα από τον Σταθμό του Άργους», χρονολογημένη το 1927.
Η λήψη έχει πραγματοποιηθεί από την περιοχή του Σιδηροδρομικού Σταθμού του Άργους, όπως πληροφορούμαστε από τη χειρόγραφη σημείωση με μελάνι στο πίσω μέρος της φωτογραφίας, η οποία αναγράφει: «Άργος – Λάρισα εκ Σταθμού, 4 Μαΐου 1927».

Δημοτικός Κήπος Άργους, δεκαετία 1950.
Στο επιστολικό δελτάριο απεικονίζεται το εσωτερικό του Δημοτικού Κήπου. Η λήψη τοποθετείται στη δεκαετία του 1950, καθώς στο βάθος διακρίνεται καθαρά ένα από τα δύο νέα κωδωνοστάσια του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Πέτρου.
Ο Δημοτικός Κήπος, το «παρκάκι» του Άργους, αποτελούσε ένα από τα πιο ιστορικά σημεία στο κέντρο της πόλης. Η δημιουργία και η εξέλιξή του συνδέονται στενά με την πολεοδομική και κοινωνική ανάπτυξη του Άργους από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τα μέσα του 20ού.
Ο χώρος αυτός συστάθηκε ως κεντρικό άλσος (Αγροκήπιον) κατά την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα. Ένας πνεύμονας πρασίνου στο κέντρο του Άργους, με χαμηλή βλάστηση, νεαρά δέντρα, κυκλικά παρτέρια με λουλούδια και τα κλασικά ξύλινα παγκάκια.
Για πολλές δεκαετίες, ο Δημοτικός Κήπος αποτελούσε το επίκεντρο της κοινωνικής ζωής της πόλης. Ήταν ο κλασικός χώρος για τον κυριακάτικο περίπατο, τη χαλάρωση των κατοίκων, το ραντεβού των νέων και το παιχνίδι των παιδιών, ενώ γύρω από αυτόν λειτουργούσαν ιστορικά καφενεία της πόλης.
Στην πίσω πλευρά του πάρκου, κατά μήκος του δρόμου, διακρίνονται τουλάχιστον τέσσερα οχήματα στην πιάτσα των ταξί. Παρά το ότι βρισκόμαστε στη δεκαετία του 1950, τα οχήματα είναι κυρίως αμερικανικά μοντέλα της δεκαετίας του ’30 (κυρίως σεντάν Chrysler, Ford κ.ά.).
Σήμερα ο Δημοτικός Κήπος δεν υφίσταται, καθώς λίγο μετά το 2015, στο πλαίσιο ενός μεγάλου προγράμματος αστικής ανάπλασης του ιστορικού κέντρου της πόλης, το αγαπημένο αυτό άλσος ανασχεδιάστηκε ριζικά και αντικαταστάθηκε από μια τεχνητή λίμνη, κανάλια και υδάτινα στοιχεία, έχοντας πλέον ενσωματωθεί στην κεντρική πλατεία του Άργους (Πλατεία Αγίου Πέτρου)• η σημερινή του μορφή άλλαξε ριζικά σε σχέση με τη ρομαντική εικόνα του παρελθόντος, φέρνοντας στο μυαλό των παλαιότερων αναμνήσεις γεμάτες νοσταλγία καθώς αντικρίζουν αυτή τη φωτογραφική μαρτυρία.

Το Άργος με το κάστρο Λάρισα, 1896.
Η φωτογραφία αυτή αποτελεί ένα σπάνιο και πολύτιμο εθνογραφικό, αρχιτεκτονικό και ιστορικό τεκμήριο για την πόλη του Άργους στα τέλη του 19ου αιώνα.
Τραβήχτηκε την άνοιξη του 1896, την ίδια ακριβώς περίοδο που στην Αθήνα διεξάγονταν οι πρώτοι Σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες – μια εποχή κατά την οποία η Ευρώπη έστρεφε ξανά το έντονο ενδιαφέρον της προς την Ελλάδα.
Η συγκεκριμένη λήψη προέρχεται από μια σειρά φωτογραφιών που συγκεντρώθηκαν (είτε μέσω προσωπικών λήψεων είτε μέσω αγοράς) στην Ελλάδα το 1896 από τη Σουηδέζα αριστοκράτισσα και συλλέκτρια Wilhelmina von Hallwyl, κατά τη διάρκεια της περιήγησής της στην Αργολίδα.
Στην κορυφή του λόφου δεσπόζει το Κάστρο της Λάρισας, ενώ χαμηλότερα ξεχωρίζει έντονα το λευκό κτίσμα της Μονής της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας.
Τα σπίτια της πόλης είναι ισόγεια, απλά, λαϊκής αρχιτεκτονικής, φτιαγμένα με πέτρα και πλίθες. Ο κεντρικός δρόμος είναι χωμάτινος, αποτυπώνοντας την ημι-αγροτική εικόνα που διατηρούσαν ακόμα και οι μεγάλες επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας εκείνη την εποχή. Στις εισόδους των σπιτιών διακρίνονται κάτοικοι με παραδοσιακές ενδυμασίες. Η λήψη πραγματοποιήθηκε πιθανότατα από την οδό Ήρας, λίγο μετά το σημείο όπου βρίσκεται σήμερα το 2ο Δημοτικό Σχολείο.
Η φωτογραφία ανήκει στο προσωπικό ταξιδιωτικό άλμπουμ της οικογένειας von Hallwyl από το μεγάλο τους ταξίδι στα Βαλκάνια και την Ελλάδα, ενώ οι σχετικές πληροφορίες βασίζονται στις σημειώσεις της συνοδού τους, Ida Uhse. Το ταξιδιωτικό άλμπουμ βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Hallwyl στη Στοκχόλμη.

Άργος, 1941: Γερμανοί αξιωματικοί έξω από το ξενοδοχείο Σαγκανά.
Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο της Καλλιόπης Κιτσοπούλου. Απεικονίζει έναν Έλληνα πολίτη να προσπαθεί να πιάσει κουβέντα με τους Γερμανούς αξιωματικούς των δυνάμεων Κατοχής.
Ο πολίτης με το αστικό κοστούμι και το λευκό πουκάμισο αντιπροσωπεύει την αιφνίδια αλλαγή της καθημερινότητας. Η στάση του σώματός του δείχνει μια προσπάθεια επικοινωνίας (ίσως επειδή γνώριζε γερμανικά ή λόγω κάποιας ανάγκης / διαμεσολάβησης με τις νέες αρχές).
Ο Γερμανός αξιωματικός αριστερά στέκεται με το χέρι στην τσέπη, σε μια στάση που εκπέμπει την άνεση του «κυρίαρχου». Κοιτάζει απευθείας τον φακό, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι φωτογραφίζεται.
Στο κτίριο του ιστορικού ξενοδοχείου – Grand Hotel Des Étrangers (Ξενοδοχείο Ύπνου των Ξένων) – των αδελφών Σαγκανά, διακρίνεται στην κολόνα η κάθετη επιγραφή «…ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ». Δεξιά του, διακρίνεται τμήμα του αρχοντικού του μεγαλέμπορου και Δήμαρχου Άργους Χαράλαμπου Μυστακόπουλου, στο οποίο στεγαζόταν, πιθανότατα, η Τράπεζα Αθηνών (διακρίνεται η επιγραφή «ΤΡΑΠΕΖΑ…»).
Το κτίριο του ξενοδοχείου Σαγκανά σώζεται και βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την κεντρική είσοδο του Καθεδρικού Ιερού Ναού Αγίου Πέτρου. Πρόκειται για χαρακτηρισμένο διατηρητέο κτίριο, στο οποίο σήμερα στεγάζεται υποκατάστημα της Alpha Bank.

Μυκήνες 1941 – Γερμανοί στρατιώτες στον «Θησαυρό του Ατρέα».
Η ιστορική αυτή λήψη χρονολογείται την περίοδο της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα, συγκεκριμένα γύρω στον Απρίλιο με Μάιο του 1941, λίγο μετά τη γερμανική εισβολή.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία αποτυπώνει Γερμανούς στρατιώτες με ένα στρατιωτικό όχημα τύπου Kübelwagen στην είσοδο του Θησαυρού του Ατρέα (γνωστού και ως Τάφου του Ατρέα ή Τάφου του Αγαμέμνονα).
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά υπέστη σοβαρά πλήγματα από Γερμανούς αξιωματικούς και στρατιώτες, οι οποίοι προέβησαν σε κλοπές, λαθρανασκαφές, καθώς και σε καταστροφικές επεμβάσεις σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία.
Σύμφωνα με το βιβλίο «Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατών Κατοχής», μια έκθεση – μελέτη 160 σελίδων του 1946 που συντάχθηκε από τη Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Ιστορικών Μνημείων του τότε Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας, στον αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών καταγράφηκαν σοβαροί βανδαλισμοί.
Το καλοκαίρι του 1941 Γερμανοί στρατιώτες αφαίρεσαν δύο πλάκες από τον Ταφικό Κύκλο Α’, ενώ τον Αύγουστο του 1943 προκάλεσαν φθορές στον Θησαυρό του Ατρέως με κοπίδια και σφυριά, προκειμένου να αποσπάσουν πέντε χάλκινους ήλους. Παράλληλα, μετακίνησαν ογκόλιθους από την ακρόπολη καταστρέφοντας μια γρώνη (γούρνα), ενώ στην Πύλη των Λεόντων πυροβόλησαν το ανάγλυφο με περίστροφα και χάραξαν τα ονόματά τους.

Άργος – Η οδός Γούναρη το 1947.
Η φωτογραφία απεικονίζει την οδό Γούναρη, έναν από τους πιο ιστορικούς οδικούς άξονες του Άργους, το έτος 1947. Στο βάθος δεσπόζει το καμπαναριό του Ιερού Ναού Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Κατασκευάστηκε το 1853 με δημοτική δαπάνη επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Βώκου και αποτελεί ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα κωδωνοστάσια της πόλης.
Ο δρόμος είναι ακόμα χωμάτινος, με υποτυπώδη αυλάκια στα πλάγια για τα όμβρια ύδατα, αποτυπώνοντας την υποδομή της εποχής.
Στα δεξιά διακρίνονται παραδοσιακά διώροφα και μονώροφα κτίσματα με κεραμοσκεπές, ιδιοκτησίας του μεγαλέμπορου Γκάγκα. Το πρώτο κτίριο διαθέτει έναν τυπικό νεοκλασικό εξώστη (μπαλκόνι) με σιδερένια κιγκλιδώματα. Στο ισόγειό του στεγαζόταν η μπακαλοταβέρνα του ιδιοκτήτη, με δικό του κρασί από αμπέλια που διέθετε στον Βάλτο, ενώ μέσα στο οικόπεδο υπήρχε και ληνός (πατητήρι) για τα σταφύλια. Το κτίσμα αυτό κατεδαφίστηκε πιθανότατα το 1991-92. Το δεύτερο κτίριο (Γούναρη 16) διασώθηκε, ανακατασκευάστηκε και στο ισόγειό του λειτουργεί σήμερα το κατάστημα Caneλa.
Ο άνδρας σε πρώτο πλάνο είναι ο Θεόδωρος Πίτας, ο οποίος διατηρούσε τσαγκαράδικο στην οδό Μπελίνου (Λαϊκή Αγορά). Το γεγονός ότι εμφανίζεται τόσο περιποιημένος, φορώντας κοστούμι και καπέλο ρεπούμπλικα, υποδηλώνει ότι η λήψη έγινε κάποια Κυριακή ή επίσημη εορταστική ημέρα.

Άργος: Οδός Αρχαίας Βουλής, πιθανόν, την δεκαετία του 1940.
Η Οδός Αρχαίας Βουλής στην συμβολή με την οδό Θεάτρου. Στο τέλος της ενώνεται με την οδό Γούναρη. Το σπίτι στο βάθος υπάρχει ακόμα.
Η φωτογραφία καταγράφεται στα επίσημα αρχεία του Μουσείου Victoria and Albert (V&A) στο Λονδίνο ως έργο αγνώστου φωτογράφου, με επίσημη ημερομηνία καταχώρησης το 1951.
Η φωτογραφία χαρακτηρίζεται από μια εξαιρετική κλιμακωτή δομή τριών επιπέδων, η οποία καθοδηγεί το βλέμμα από την καθημερινή ζωή της βάσης προς το ιστορικό ορόσημο της κορυφής:
Σε πρώτο πλάνο κυριαρχεί ένας απλός χωμάτινος δρόμος. Στα αριστερά, ξεχωρίζει ένα σπίτι χτισμένο με ωμοπλίνθους (λάσπη και άχυρο), που φέρει ένα μικρό ξύλινο παράθυρο. Στα δεξιά, ένας χαμηλός λιθόκτιστος τοίχος (ξερολιθιά) με άγρια βλάστηση στην κορυφή του οριοθετεί μια ιδιοκτησία, ενισχύοντας την αγροτική αίσθηση του τοπίου.
Στο μεσαίο πλάνο ο δρόμος στενεύει και οδηγεί το βλέμμα προς το βάθος του οικισμού, όπου διακρίνονται χαμηλά σπίτια με παραδοσιακές κεραμοσκεπές. Το γυμνό και άνυδρο ανάγλυφο της πλαγιάς του λόφου ξεκινά αμέσως πίσω από τα σπίτια.
Σε τρίτο πλάνο το ιστορικό ορόσημο της πόλης, το Κάστρο της Λάρισας και δεξιά, στο άκρο, το μοναστήρι της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας.
Η λήψη αποτελεί μοναδικό τεκμήριο της λαϊκής αρχιτεκτονικής του Άργους. Αποτυπώνει την καθημερινότητα, τους χωμάτινους δρόμους, τα πλινθόκτιστα κτίσματα και την παλιά όψη της πόλης.

Μέγαρο του Συλλόγου Αργείων «Ο Δαναός» (Αγγελή Μπόμπου 8, Άργος).
Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο του 1945 στο ιστορικό Λεύκωμα «Η πόλις του Άργους από των μυθικών χρόνων μέχρι σήμερον», μια ειδική έκδοση του Δήμου Άργους αφιερωμένη στο Σώμα των Εφόρων της κομητείας του Λος Άντζελες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η λήψη του θέματος ανάγεται χρονικά στην περίοδο του Μεσοπολέμου. Η εκτίμηση αυτή ενισχύεται από την παρουσία του ηλεκτρικού στύλου που διακρίνεται στην πρόσοψη του κτιρίου, δεδομένου ότι η ηλεκτροδότηση του Άργους ξεκίνησε το 1913. Πρόκειται για μια κλασική φωτογραφία επαγγελματικής τεκμηρίωσης. Η υποδειγματική γεωμετρική της ευθυγράμμιση και η υψηλή ευκρίνεια υποδηλώνουν τη χρήση επαγγελματικής μηχανής φυσούνας με γυάλινες πλάκες, αποτυπώνοντας ανάγλυφα το έργο ενός έμπειρου φωτογράφου της εποχής.
Το Μέγαρο του Συλλόγου ανεγέρθηκε σε οικόπεδο που δώρισε στον «Δαναό» ο Αργείος έμπορος Γεώργιος Θ. Λυκούριζας το 1895. Τα αρχιτεκτονικά σχέδια εκπονήθηκαν αφιλοκερδώς από τον συνταγματάρχη του Μηχανικού και αρχιτέκτονα Ιφικράτη Κοκκίδη. Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε στις 16 Ιουνίου 1896, ενώ τα επίσημα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν με στις 3 Μαΐου 1900.
Από την ίδρυσή του έως σήμερα, το Μέγαρο αποτελεί τον πνευματικό φάρο της πόλης, φιλοξενώντας αδιάλειπτα τις καθιερωμένες κυριακάτικες διαλέξεις. Στους χώρους του λειτούργησε η ιστορική Νυχτερινή Σχολή Απόρων Παίδων (1900–1973), προσφέροντας στοιχειώδη παιδεία σε περίπου 3.000 άπορα παιδιά, ενήλικες, καθώς και σε στρατιώτες κατά την πολεμική περίοδο 1912–1913. Επιπλέον, το κτίριο στέγασε την Εμπορική Σχολή (1925), καθώς και σχολές βυζαντινής και ευρωπαϊκής μουσικής.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής το Μέγαρο επιτάχθηκε και λειτούργησε ως νοσοκομείο, ενώ μετά το 1949 άνοιξε τις πόρτες του για να στεγάσει τοπικά σωματεία, κατηχητικά σχολεία, χορωδίες και το Σώμα Ελληνίδων Οδηγών.
Στις μέρες μας, ο Σύλλογος Αργείων «Ο Δαναός» συνεχίζει δυναμικά την πορεία του. Η πλούσια βιβλιοθήκη του παραμένει ανοιχτή στο κοινό, οι διαλέξεις συνεχίζονται κανονικά, ενώ η εμβληματική αίθουσα παραχωρείται σε φορείς και συλλόγους για κοινωνικούς και πνευματικούς σκοπούς. Λόγω της μοναδικής αρχιτεκτονικής και ιστορικής του σπουδαιότητας, το Μέγαρο έχει χαρακτηριστεί επίσημα από το Κράτος ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο (ΦΕΚ 401 Δ/1982).

Άργος. Παναγία Κατακεκρυμμένη και η ακρόπολις Λάρισα.
Πρόκειται για επιστολικό δελτάριο (καρτ-ποστάλ) των μέσων του 20ού αιώνα, το οποίο αποτυπώνει μέρος του Άργους σε μια πανοραμική, οριζόντια λήψη.
Η φωτογραφία χαρακτηρίζεται από μια εξαιρετική, κλιμακωτή σύνθεση τριών επιπέδων που αναδεικνύει το ανάγλυφο της περιοχής:
Στο πρώτο πλάνο (κάτω μέρος) εκτείνεται η πόλη του Άργους. Κυριαρχούν οι παραδοσιακές κεραμοσκεπές των σπιτιών, οι αυλόγυροι και η τυπική αρχιτεκτονική της εποχής με χαμηλά κτίσματα. Ανάμεσα στα σπίτια διακρίνονται ψηλά κυπαρίσσια και δέντρα, καθώς και το καμπαναριό μιας από τις κεντρικές εκκλησίες της πόλης, του Αγίου Ιωάννη.
Στο μεσαίο πλάνο «ριζωμένο» πάνω στον γυμνό βράχο, δεσπόζει το ολόλευκο συγκρότημα της Μονής της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης (ή Πορτοκαλούσας). Στα δεξιά του μοναστηριού σχηματίζεται μια εντυπωσιακή, πυκνή σειρά από ψηλά κυπαρίσσια, η οποία οριοθετεί το ανηφορικό μονοπάτι ή τις βαθμίδες που οδηγούν προς το μοναστήρι. Στη μονή αυτή λειτούργησε το πρώτο σχολείο του Άργους το 1798.
Στο πάνω πλάνο (κορυφή), σε υψόμετρο 289 μέτρων, δεσπόζει το Κάστρο της Λάρισας.
Πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα και πιο ιστορικά κάστρα της Ελλάδας, με τις πρώτες οχυρώσεις να χρονολογούνται από τους προϊστορικούς χρόνους. Κατά τη διάρκεια των αιώνων, το κάστρο δέχθηκε προσθήκες και ανακατασκευές από Βυζαντινούς, Φράγκους, Ενετούς και Οθωμανούς. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προάσπιση της περιοχής κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Ο λόφος εμφανίζεται αρκετά άνυδρος και «γυμνός» από χαμηλή βλάστηση σε σύγκριση με σήμερα, κάτι που ήταν σύνηθες εκείνη την εποχή, ίσως, λόγω της ελεύθερης βοσκής (κατσίκια, πρόβατα) που γινόταν περιμετρικά της πόλης.
Στο κάτω μέρος της κάρτας υπάρχει η έντυπη λεζάντα στα Ελληνικά και στα Γαλλικά. Η γαλλική γλώσσα χρησιμοποιούνταν συστηματικά στα Επιστολικά Δελτάρια των αρχών του 20ού αιώνα, καθώς αποτελούσε τη διεθνή γλώσσα της διπλωματίας και του τουρισμού.
Ο κωδικός 1551-5 ανήκει στο σύστημα αρίθμησης που χρησιμοποιούσε ο εκδοτικός οίκος «Δέλτα (Διακάκης, Εμμ.Σ.) Αθήνα», ο οποίος πιθανότατα είχε εκδώσει την καρτ ποστάλ, για τα τοπικά πρακτορεία και τους τοπικούς εκδότες με τους οποίους συνεργαζόταν ανά την Ελλάδα.
Ιστορική & Συλλεκτική Αξία: Το δελτάριο, πέρα από την αισθητική του αξία, διασώζει την αυθεντική εικόνα του Άργους πριν από τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση και την έλευση της πολυκατοικίας. Αποτυπώνει τη διαχρονική συνύπαρξη της πόλης με τα δύο σημαντικότερα τοπόσημά της: το κάστρο-οχυρό που προστάτευε τους κατοίκους από την αρχαιότητα και το μοναστήρι-πνευματικό καταφύγιο που είναι ριζωμένο στα βράχια της Αργολικής γης.

Άργος – Παζάρι Σαββάτου, αρχές δεκαετίας του 1930.
Το επιστολικό δελτάριο αποτυπώνει τη ζωντανή ατμόσφαιρα της παλιάς λαϊκής αγοράς του Άργους κατά τη δεκαετία του 1930, με τις παραδοσιακές άμαξες, τα κάρα και το πλήθος των ανθρώπων που συγκεντρώνονταν στην αγορά (σημερινή Πλατεία Δημοκρατίας).
Αριστερά διακρίνεται τμήμα των Στρατώνων Καποδίστρια και δεξιά το Καφενείο του Χριστόδουλου Σκαρπίδη. Στο βάθος δεσπόζει ο λόφος Λάρισα με το κάστρο στην κορυφή του, καθώς και η μονή της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης (ή Πορτοκαλούσας) στις πλαγιές του.
Στο βιβλίο των Αναγνωστόπουλου Ν. και Γάγαλη Γ., «Η Αργολική πεδιάς», έκδοση της Αγροτικής Τράπεζας, Αθήναι, 1938, σ. 228, διαβάζουμε:
«Εις το Άργος καθ’ έκαστον Σάββατον γίνεται εβδομαδιαία αγορά (παζάρι), εις την οποίαν πωλούνται όλα τα είδη και προϊόντα, ήτοι λαχανικά, οπώραι, πτηνά, ωά, χοίροι, κόνικλοι, σπόροι διάφοροι, υφάσματα, υαλικά, πήλινα δοχεία, μεγειρικά σκεύη, μπακίρια, ιπποσκευαί, γεωργικά εργαλεία, είδη ρουχισμού κ.λ.π. γίνεται δε και αγορά ίππων, ημιόνων, όνων κ.λ.π. επίσης κατέρχονται, ιδίως γυναίκες, εκ των πέριξ ορεινών χωρίων (Σχοινοχώρι, Μαλανδρένι, Καρυά) με ζώα φορτωμένα με ξύλα και θάμνους προς πώλησιν. …Εις την πόλιν του Άργους συρρέουν πωληταί και αγορασταί εξ όλων των χωρίων εφοδιαζόμενοι με τα απαραίτητα δι’ αυτούς είδη».
Ο εκδότης του δελταρίου είναι ο Nicourt (Nicourt – Athènes), εμπορική επωνυμία του Έλληνα εκδότη καρτ ποστάλ Νικολάου Κουρτίδη, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε στην Αθήνα κατά τη δεκαετία του 1930. Το όνομά του εμφανίζεται τυπωμένο με καλλιγραφική γραμματοσειρά, μέσα στο λευκό πλαίσιο, στη δεξιά γωνία, πάνω από τη γαλλική λεζάντα, πάνω στο κτίριο του καφενείου, με πλάγια γραφή.

Άργος, Ιούλιος 1944.
Άρμα μάχης Panzer II και μέλη του πληρώματός του στην Πλατεία του Άργους, με τον Καθεδρικό Ιερό Ναό Αγίου Πέτρου να ορθώνεται ακριβώς πίσω τους. Στο πίσω μέρος της φωτογραφίας υπάρχει η χειρόγραφη σημείωση στα γερμανικά «Argos Juli 1944», η οποία τεκμηριώνει τον ακριβή μήνα της λήψης.
Παρόλο που η φωτογραφία δείχνει μια φαινομενικά «ήρεμη» στιγμή δύο Γερμανών στρατιωτών, το κλίμα στην περιοχή ήταν εκρηκτικό, καθώς η ναζιστική διοίκηση προετοίμαζε την αποχώρησή της εν μέσω σφοδρών συγκρούσεων.
Οι Γερμανοί αποχώρησαν οριστικά από το Άργος το βράδυ της 14ης Σεπτεμβρίου 1944, ενώ λίγες μέρες αργότερα, στις 19 Σεπτεμβρίου, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ εισήλθαν στην πόλη.

Άργος, οδός Ερμού (σημερινή Παναγή Τσαλδάρη).
Άποψη του παλαιού εμπορικού κέντρου της πόλης. Η λήψη έχει γίνει από ψηλό σημείο (πιθανόν από μπαλκόνι ή όροφο κτιρίου), δημιουργώντας μια προοπτική που οδηγεί το βλέμμα κατευθείαν στο βάθος, όπου δεσπόζει το παλιό περίτεχνο, ψηλό καμπαναριό του Αγίου Πέτρου.
Στον δρόμο εικονίζεται σε παράταξη σώμα Ελλήνων Προσκόπων. Η οδός Ερμού αποτελούσε το βασικό πέρασμα για τις εορταστικές πομπές που κατευθύνονταν προς τον Καθεδρικό Ναό.
Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο του 1945, η λήψη είναι προγενέστερη, στο ιστορικό λεύκωμα «Η πόλις του Άργους από των μυθικών χρόνων μέχρι σήμερον» (επί δημαρχίας Κωστή Μπόμπου), μια ειδική έκδοση του Δήμου Άργους αφιερωμένη στο Σώμα των Εφόρων της Κομητείας του Λος Άντζελες των Ηνωμένων Πολιτειών, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για την ανθρωπιστική βοήθεια που απέστειλαν στην πόλη ή που προσδοκούσαν να σταλεί.
Για τον σκοπό αυτό, η φωτογραφία συνοδεύτηκε από τη σημείωση ότι η οδός Ερμού μετονομάστηκε τιμητικά σε «οδό των εφόρων της Κομητείας Λος Άντζελες». Πιθανότατα η μετονομασία αυτή δεν εφαρμόστηκε στην πράξη, ενώ η αλλαγή του ονόματος από Ερμού σε Παναγή Τσαλδάρη πραγματοποιήθηκε τα τελευταία μεταπολεμικά χρόνια.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το παλιό εμπορικό κέντρο, που εκτείνεται στους πεζόδρομους Ελ. Βενιζέλου και Παν. Τσαλδάρη και περιλαμβάνει συνολικά 23 καταστήματα, έχει κηρυχθεί διατηρητέο (ΦΕΚ 401 Δ/1982), ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ορισμένα από τα κτίσματα δεν είναι νεοκλασικά.