Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Posts Tagged ‘Μουσική’

Trio El Greco – Οι δύο σχολές της Βιέννης | Φρούριο Παλαμηδίου Ναύπλιο


 

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας, στα πλαίσια των εκδηλώσεων «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» που διοργανώνει το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού το καλοκαίρι του 2020, προσκαλεί σε συναυλία που θα γίνει στο Φρούριο του Παλαμηδίου  την Παρασκευή 31 Ιουλίου στις 7.30 το απόγευμα.

 

Trio El Greco

 

Έργα Χάυντν, Σούμπερτ και Σκαλκώτα επέλεξαν τα μέλη του Trio El Greco για το πρόγραμμα με τίτλο «Οι δύο Σχολές της Βιέννης» που θα παρουσιάσουν στο Παλαμήδι  Ναυπλίου.

Το πρώτο μέρος της συναυλίας εστιάζει σε δύο μουσουργούς που επηρεάστηκαν εξίσου από την κλασική και τη λαϊκή παράδοση, στον Γιόζεφ Χάυντν με το Τρίο για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλο σε σολ μείζονα, αρ. 39 «Gypsy» και στον Νίκο Σκαλκώτα με τις 8 Παραλλαγές σε παραδοσιακό θέμα για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλο.

Στο δεύτερο μέρος το δημοφιλές σχήμα μουσικής δωματίου, που απαρτίζεται από τους Θοδωρή Ιωσηφίδη (πιάνο), Φαίδωνα Μηλιάδη (βιολί) και Αλέξη Καραϊσκάκη Νάστο (τσέλο), ανατρέχει στον βιεννέζικο Ρομαντισμό μέσα από μία από τις πλέον εμβληματικές συνθέσεις του Φραντς Σούμπερτ, το περίφημο Τρίο για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλο σε μι ύφεση μείζονα, έργο 100.

 

Φρούριο Παλαμηδίου

 

Στον θεσμό «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» συμμετέχουν οι εξής πολιτιστικοί οργανισμοί:

Εθνικό Θέατρο, Εθνική Λυρική Σκηνή, Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, MOMus, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης, Λύκειο Ελληνίδων, Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν, Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Πολιτιστικός Οργανισμός ΝΕΟΝ.

Οι Διευθύνσεις Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, Αρχαιολογικών Μουσείων Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και οι συνεργαζόμενες Εφορείες Αρχαιοτήτων συνέβαλαν καθοριστικά στην υλοποίηση του φετινού προγράμματος, ξεπερνώντας τις χρονικές δυσκολίες και τις ιδιαίτερες συνθήκες καθώς το πρόγραμμα διαμορφώθηκε σε σύντομο χρονικό διάστημα.

 

Χρήσιμες πληροφορίες

 

Οι εκδηλώσεις προσφέρονται δωρεάν από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Το μόνο αντίτιμο είναι το εισιτήριο για την είσοδο σε κάθε χώρο, όπου υπάρχει. Είναι υποχρεωτική η προκράτηση θέσης.

Σημειώνουμε ότι οι θεατές θα πρέπει να τηρούν τις οδηγίες και συστάσεις της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων COVID-19 του Υπουργείου Υγείας για την ασφαλή προσέλευση στους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία. Ισχύει ο κανόνας της απόστασης των 1,5 μέτρων κατ’ ελάχιστον για ανοικτούς χώρους και 2 μέτρων για κλειστούς χώρους. Στα μουσεία είναι υποχρεωτική η χρήση μάσκας.

Για λόγους ασφαλείας και για την αποφυγή καθυστερήσεων και συνωστισμού συνιστάται η έγκαιρη προσέλευση, 1 – 1, 5 ώρα πριν από την έναρξη της εκδήλωσης. Η προσέλευση και η αποχώρηση από το χώρο των εκδηλώσεων γίνεται με τη χρήση μάσκας.

Οι εκδηλώσεις προσφέρονται δωρεάν από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Το μόνο αντίτιμο είναι το εισιτήριο για την είσοδο σε κάθε αρχαιολογικό χώρο, όπου υπάρχει.

Μέγιστος αριθμός θεατών: 80.

Ώρα προσέλευσης: 19:00
Ώρα έναρξης: 19:30

Είναι υποχρεωτική η προκράτηση θέσης. Οι προκρατήσεις στη διεύθυνση: https://digitalculture.gov.gr/…/oli-i-ellada-enas-politism…/

 

Read Full Post »

Το όραμα του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη για την Ελληνική Μουσική – Ως το 1967 – Βασίλης Αγγελικόπουλος


 

«Ελεύθερο Βήμα»

Από την Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού.

Η Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού, δημιούργησε ένα νέο χώρο, το «Ελεύθερο Βήμα», όπου οι αναγνώστες της θα έχουν την δυνατότητα να δημοσιοποιούν σκέψεις, απόψεις, θέσεις, επιστημονικά άρθρα ή εργασίες αλλά και σχολιασμούς επίκαιρων γεγονότων.

Δημοσιεύουμε σήμερα στο «Ελεύθερο Βήμα» μια πολύ ενδιαφέρουσα  ανακοίνωση του κ.  Βασίλη Αγγελικόπουλου,  που αφορά στα μουσικά πεπραγμένα της Ελλάδας τα χρόνια 1947- 1967, με τίτλο:

«Το όραμα του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη για την Ελληνική Μουσική – Ως το 1967».

 

«Γεια σας παίδες!»

O Μάνος Χατζιδάκις σε νεανική ηλικία, αρχείο Μάνου Χατζιδάκι, Γιώργος Χατζιδάκις.

Έτσι χαιρέτησε το αστικό κοινό του Θεάτρου Μουσούρη ο Μάρκος Βαμβακάρης, γεμάτος τρακ, όταν ο νεαρός Μάνος Χατζιδάκις τον έβγαλε στη σκηνή για να παίξει μερικά τραγούδια του. Ήταν αρχές του 1949, τέλη Φεβρουάριου, αρχές Μαρτίου, ανεξακρίβωτο ακόμα, τότε που ο 23χρονος Χατζιδάκις πήρε την απόφαση να μιλήσει ανοιχτά και δημόσια για το ρεμπέτικο τραγούδι, «μια πράξη εξόχως τολμηρή για κείνους τους καιρούς», όπως είπε πολύ αργότερα ο ίδιος, γιατί «το να σ’ αρέσουν τα ρεμπέτικα τότε ήταν το ίδιο επικίνδυνο σαν να διάβαζες “Ρίζο” παράνομο…»[1].

Η τελευταία χρονιά του Εμφυλίου βρίσκει τους δύο κατοπινούς αναμορφωτές του ελληνικού τραγουδιού, το Μάνο Χατζιδάκι και το Μίκη Θεοδωράκη, που είναι συνομήλικοι και φίλοι ήδη από τα χρόνια της Κατοχής, να έχουν μπει για καλά στο δρόμο της μουσικής και μάλιστα να έχουν ήδη πίσω τους όχι ασήμαντο έργο, πράγμα που δεν είναι και ευρέως γνωστό, καθώς η παρουσία τους συνδέεται συνήθως με τη «μεγάλη δεκαετία του ’60».

Ανατέλλοντος του 1949 ο Χατζιδάκις έχει ήδη γράψει μουσική για 12 θεατρικές παραστάσεις, δυο τρεις σουίτες μπαλέτου, μία άλλη για πιάνο, έργα για φωνή και πιάνο και έχει κάνει και την πρώτη του δοκιμή στον κινηματογράφο – σε μια ταινία που ήταν η πρώτη και για την Έλλη Λαμπέτη [2]. Ανάμεσα σ’ αυτά τα περίπου 20 νεανικά του έργα συγκαταλέγονται και ορισμένα πολύ σημαντικά, όπως η σουίτα Για μια μικρή λευκή αχιβάδα, ο κύκλος τραγουδιών Ματωμένος Γάμος, από το θεατρικό του Λόρκα σε μετάφραση Νίκου Γκάτσου, και τα δύο ναυτικά τραγούδια, σε ποίηση Μίλτου Σαχτούρη.

Λίγο πριν από την ιστορική διάλεξή του για το ρεμπέτικο, η κραταιά μουσικοκριτικός των Νέων Σοφία Σπανούδη γράφει πρωτοσέλιδο ύμνο για το νέο συνθέτη, με αφορμή την ερμηνεία της Αχιβάδας από διακεκριμένο Αμερικανό πιανίστα στην Αθήνα [3], ενώ λίγες μέρες μετά τη διάλεξη, στην ίδια εκείνη σκηνή του Μουσούρη (Θέατρο Αλίκη τότε), το Θέατρο Τέχνης του Κ. Κουν ανεβάζει το Λεωφορείον ο Πόθος του Τ. Γουίλιαμς, με μουσική Χατζιδάκι, όπου η Μελίνα, στον πρώτο σπουδαίο ρόλο της, τραγουδά Χάρτινο το φεγγαράκι – ένα από τα ωραιότερα και δημοφιλέστερα ελληνικά τραγούδια του 20ού αιώνα.

Την ίδια χρονιά, ο νεαρός Μίκης Θεοδωράκης ολοκληρώνει ένα πρώτο τριετές πηγαινέλα του στην Ικαρία και τη Μακρόνησο, όπου εκτοπίζεται λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων – ωστόσο, συνεχίζει τις μουσικές του σπουδές αλλά και τη σύνθεση, στην οποία επιδίδεται με μένος από την τρυφερή ηλικία των 12 χρόνων. Πράγματι, 24ετής ο Θεοδωράκης έχει πίσω του, το 1949, ένα σύνολο από 50 και πλέον έργα συμφωνικού κυρίως χαρακτήρα, από το οποίο δεν λείπουν όμως και δεκάδες τραγούδια, που έγραφε για το κέφι του, σε στίχους γνωστών ποιητών (Παλαμά, Δροσίνη, Σολωμού, Βαλαωρίτη κ.ά.) αλλά και δικούς του[4].

Το 1949 οι δύο νέοι συνθέτες, που θα κυριαρχούσαν στην ελληνική μουσική το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, φαίνονται αποφασισμένοι να ακολουθήσουν διαφορετικούς δρόμους, αλλά τους συνδέει ένα κοινό, και όχι μόνο ανάμεσά τους, όραμα: η αλλαγή, μακάρι και ανατροπή, των μουσικών, τουλάχιστον, πραγμάτων της χώρας. Κάτι απολύτως συνειδητό και για τους δύο το 1949.

Γεννημένοι κι οι δύο το 1925, ανδρώθηκαν στα χρόνια της Κατοχής έχοντας, από παιδιά, πάθος για τη μουσική και την ποίηση, αλλά και ιδιαίτερη ευαισθησία για τα κοινωνικά ζητήματα, πράγμα που τους οδήγησε νωρίς στην καρδιά όχι μόνο των αισθητικών-καλλιτεχνικών, αλλά και των πολιτικών κινημάτων της πολυκύμαντης εποχής τους. Είχαν και οι δυο από έφηβοι ενταχθεί στην ΕΠΟΝ του ΕΑΜ, πράγμα που μόλις τα τελευταία χρόνια έγινε ευρύτερα γνωστό για τον Χατζιδάκι, ο οποίος μάλιστα είχε ακολουθήσει και το στρατό του ΕΛΑΣ όταν υποχωρούσε στα βουνά, το 1945, με τον οποίο και επέστρεψε στην Αθήνα μετά τη «Βάρκιζα». Παρέμεινε «στρατευμένος» ως το ’47 περίπου, γράφοντας μουσική για τους θιάσους των Ενωμένων Καλλιτεχνών, τους οποίους ακολούθησε και σε περιοδείες τους στην άγρια τότε ελληνική επαρχία, εισπράττοντας κι αυτός το μερίδιό του σε διώξεις, προπηλακισμούς και άγριους ξυλοδαρμούς. Η εμπειρία και η βάσανος μέσα από τον πόλεμο, την Κατοχή, την Αντίσταση και τον εμφύλιο, και παράλληλα η μαθητεία δίπλα σε φωτεινές πνευματικές και καλλιτεχνικές φυσιογνωμίες του καιρού τους, που ευαγγελίζονταν την επανασύνδεση με την ελληνική ρίζα και την αλήθεια των πραγμάτων (είναι πασίγνωστη η φοίτηση του νεαρού Χατζιδάκι στην παρέα Ελύτη, Γκάτσου, Τσαρούχη, Κουν κ.λπ.), είχαν γεννήσει στους δύο νέους μουσικούς, όπως και στους περισσότερους Έλληνες τότε, το όραμα μιας νέας, καλύτερης Πολιτείας και, όσον αφορούσε την τέχνη τους, μιας άλλης, ουσιαστικότερης και γνησιότερα ελληνικής μουσικής. Το όραμα αυτό – με μαχητικότερο, στο πολιτικό σκέλος, το νεαρό Μίκη, περισσότερο σκεπτικιστή πια το νεαρό Μάνο – χαρακτήρισε τους δύο συνθέτες για τις επόμενες δύο δεκαετίες. Και στο βαθμό που το όραμα αυτό έγινε πραγματικότητα, οφείλεται κυρίως στο έργο των δύο αυτών μεγάλων συνθετών.

 

Μάνος Χατζιδάκις και Μίκης Θεοδωράκης στη Ρώμη το 1954. Πηγή:Lifo.

 

Είναι δίκαιο να επισημάνει κανείς ότι ο Χατζιδάκις πρώτος είχε ήδη αρχίσει να δουλεύει προς αυτή την κατεύθυνση και να παρουσιάζει έργα που αναδείκνυαν την ελληνική καταγωγή και ταυτότητα στο τραγούδι και τη μουσική γενικότερα. Το όραμα του Μίκη, όπως δηλώθηκε αργότερα στο έργο του, θα καθυστερούσε ακόμη μία δεκαετία να φανεί, καθώς δρούσε ανασταλτικά ως προς αυτό ο συγχρωτισμός του με τον κόσμο της «σοβαρής» μουσικής, πρώτα στην Ελλάδα, ως το ’54, και κατόπιν στο Παρίσι, ως το ’59, όπου μάλιστα ενεπλάκη και στη δίνη της δωδεκαφθογγίας, μαθητεύοντας δίπλα στον Ολιβιέ Μεσιάν.

Ωστόσο, κι εκείνον είχε απασχολήσει τότε το ρεμπέτικο – είναι μάλιστα σχετικά άγνωστο το γεγονός ότι λίγους μήνες μετά τη διάλεξη Χατζιδάκι είχε εκδηλωθεί και ο Θεοδωράκης δημόσια υπέρ του ρεμπέτικου με άρθρο του που δημοσιεύθηκε το φθινόπωρο του 1949 [5]. Πέρασε όμως απαρατήρητο, γιατί ο συντάκτης του ήταν άγνωστος, εν αντιθέσει με τον νεαρό Χατζιδάκι, που είχε ήδη συγκινήσει τους καλλιτεχνικούς και φιλότεχνους κύκλους της Αθήνας. Η σχέση πάντως του Θεοδωράκη με το λαϊκό τραγούδι πέρασε από σαράντα κύματα – από την αποδοχή ως την απόρριψη – έως ότου κρυσταλλωθεί οριστικά, μετά την τεράστια επιτυχία του Επιταφίου το 1960, σε μια υπερθετική και μαχητική υπεράσπιση. Λέμε «μετά την επιτυχία του Επιταφίου», γιατί ακόμη και λίγες μόλις εβδομάδες πριν από την κυκλοφορία του, ο Μίκης απέρριπτε κατηγορηματικά το ρεμπέτικο, σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του I960[6].

 

Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Κατάφερε να ζήσει στον «υπερθετικό» όπως λέει κι ο ίδιος. Πηγή:Lifo.

 

Αντιθέτως, ο Χατζιδάκις ήταν ήδη «αποφασισμένος» το 1949. Είχε αρνηθεί, «μαζί με διάφορα άλλα», και την ελληνική «σοβαρή» μουσική – «που η μισή ντυμένη με κουρέλια παρίστανε την Ευρώπη, και η άλλη μισή, με φουστανέλλες, την “αθάνατη Ελλάδα”»[7]– και είχε συγκλονιστεί από το λαϊκό τραγούδι. Οι αποτυπώσεις του γεγονότος αυτού στα πρώτα του έργα θα πλήθαιναν όλο και περισσότερο τα επόμενα χρόνια και θα προκαλούσαν ισχυρές εντυπώσεις. Οι λοιδωρίες δεν έλειπαν, αλλά η μαγεία που εξέπεμπε η μουσική του νεαρού Χατζιδάκι επικρατούσε.«Έκανα θέατρο, μουσική και ποίηση, όταν αυτά ήταν διαχωρισμένα στον ελληνικό χώρο», είπε δεκαετίες αργότερα ο ίδιος, αναφερόμενος στην πρώτη δημιουργική δεκαετία του[8].

Από το 1949 ως το 1954, οι μουσικές που έγραψε για το θέατρο (Τέχνης και Εθνικό) και για τον κινηματογράφο, ορισμένα λογιότερου χαρακτήρα έργα του (όπως Ο κύκλος του CNS, οι Δύο χοές και η Ιονική Σουίτα), κυρίως όμως τα πασίγνωστα μπαλέτα του, που κυριολεκτικά ίδρυσαν και στερέωσαν το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου (Μαρσύας. Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές, Το Καταραμένο Φίδι) έφεραν ένα νέο, ζωοποιό αεράκι στην ελληνική μουσική. Ήταν το αεράκι, που δυναμώνοντας συνεχώς όσο προχωρούσε η δεκαετία του ’50, έμελλε να γίνει σφοδρός και ανανεωτικός άνεμος από το ’60 και μετά.

Ο Μίκης Θεοδωράκης στο Παρίσι, 14 Σεπτεμβρίου 1957; Φωτογραφία από το φωτογραφικό πρακτορείο Anefo.

Την ίδια περίοδο, ως το ’54 δηλαδή, θεμελιώνει και ο Μίκης μια ξεχωριστή παρουσία στο μουσικό κύκλο που είχε διαλέξει να κινείται. Το ’50 τελειώνει τις σπουδές του στο Ωδείο Αθηνών και αρχίζει να εργάζεται στην Κρατική Ορχήστρα Αθηνών παίζοντας κρουστά υπό το δάσκαλό του Φιλοκτήτη Οικονομίδη. Την ίδια χρονιά, παρουσιάζει η ΚΟΑ έργο του (Στο πανηγύρι της Ασή-Γωνιάς), ενώ συνθέσεις του εκτελούνται όλο και συχνότερα σε συναυλίες, αποσπώντας θετικές κρίσεις.

Ως το ’54, οπότε παίρνει υποτροφία από το ΙΚΥ και φεύγει για σπουδές στο Παρίσι, εργάζεται ως μουσικοκριτικός σε διάφορες αριστερές εφημερίδες, με ψευδώνυμο κυρίως, γράφει μουσική για πολλά ραδιοφωνικά σκετς και για τις τέσσερις πρώτες του κινηματογραφικές ταινίες, συνεργάζεται κι αυτός με το Ελληνικό Χορόδραμα (Ορφέας και Ευρυδίκη, 1952) και, βέβαια, συνθέτει ακατάπαυστα: 36 έργα στην πενταετία αυτή, μεταξύ των οποίων η Πρώτη Συμφωνία του και ο κύκλος τραγουδιών Λιποτάκτες, που σε λαϊκότερη επεξεργασία θα γινόταν πασίγνωστος μετά το ’60.

Το 1955 ήταν μια χρονιά εκρηκτική για το Μάνο Χατζιδάκι και για το ελληνικό τραγούδι: ο ιδιοφυής συνθέτης αρχίζει τότε να γράφει τραγούδια που, μέσω κινηματογραφικών ταινιών, απευθύνονται στο ευρύτερο κοινό και τα οποία, μάλιστα, εκδίδονται αμέσως σε δίσκους – ενώ προηγούμενες συνθέσεις του, όπως τα τραγούδια του Ματωμένου Γάμου ή το Χάρτινο φεγγαράκι δεν εκδόθηκαν παρά 10 ή και 15 χρόνια μετά την πρώτη παρουσίασή τους – από το ’60 και μετά. Με ένα μπαράζ ταινιών (Στέλλα, Κάλπικη λίρα, Μαγική πόλις, Λατέρνα, φτώχια και φιλότιμο) ο Χατζιδάκις δίνει εκείνη τη χρονιά μια σειρά λαϊκά τραγούδια (Αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι, Ο μήνας έχει δεκατρείς, Εφτά τραγούδια θα σου πω, Η λατέρνα. Γαρίφαλο στ’ αφτί, Ιλισός, Μια πόλη μαγική, Το φεγγάρι είναι κόκκινο κ.ά.) που κατάκτησαν αμέσως τις καρδιές του κόσμου και έδειξαν καθαρά την πορεία που έπαιρναν πια τα πράγματα στο ελληνικό τραγούδι. Σε λίγο ούτε το πνιγηρά ελεγχόμενο κρατικό ραδιόφωνο θα μπορέσει να αντισταθεί πλέον στην απαίτηση του κόσμου να ακούει το λαϊκό τραγούδι του. Θα άρει επιτέλους την καραντίνα και θα αρχίσει να μεταδίδει «λαϊκά» έστω και… ένα τέταρτο την ημέρα.

Από το ’55 ως το ’60, οπότε θα γίνει πια «το μεγάλο μπαμ» στο τραγούδι μας με την παγκόσμια επιτυχία της μουσικής του Ποτέ την Κυριακή και την εκρηκτική εμφάνιση του Μίκη με τον Επιτάφιο στο προσκήνιο, ο Χατζιδάκις διέρχεται μια δημιουργική περίοδο ασύλληπτη σε ποσότητα και σε ποιότητα: 70 έργα! Κοντά στα λαϊκά αλλά, ταυτόχρονα, ευρηματικά και ποιητικά τραγούδια του, που αγαπιούνται πολύ από το ευρύ κοινό, γράφει και άλλης υφής έργα, με την ευκαιρία κυρίως θεατρικών παραστάσεων αλλά και κινηματογραφικών ταινιών, που τον εκτοξεύουν στην κορυφή και στερεώνουν τη φήμη του ως ρηξικέλευθου ανανεωτή του ελληνικού τραγουδιού: Μήδεια με Παξινού, Εκκλησιάζουσες, Λυσιστράτη, θεσμοφοριάζουσες. Πλούτος, Όρνιθες, Βάτραχοι, Κύκλωπας, Αυλή των θαυμάτων, Παραμύθι χωρίς όνομα, Ο κύκλος με την κιμωλία, Δόνια Ροζίτα, Ξαφνικά πέρυσι το καλοκαίρι, Οθέλος, Ευρυδίκη, Γλυκό πουλί της νιό της, το μπαλέτο Ερημιά…

Με την «ανακάλυψή» του, τη νέα τραγουδίστρια Νάνα Μούσχουρη, κυρίως, αλλά και με πολλούς άλλους τραγουδιστές, μεταξύ των οποίων και «λαϊκοί», όπως ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης (πράγμα σκανδαλώδες για την εποχή), ή λυρικής καταγωγής, όπως ο Γιώργος Μούτσιος, ή και ηθοποιοί, όπως η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Χατζιδάκις ηχογραφεί ως το ’60 δεκάδες τραγούδια του, που όλα ανεξαιρέτως έχουν μεγάλη, έως και τεράστια, απήχηση.

 

O Μάνος Χατζιδάκις με την Αλίκη Βουγιουκλάκη.

 

Στο τέλος της δεκαετίας του ’60 η παρουσία του έχει κλονίσει συθέμελα τα κάστρα του κυρίαρχου ως τότε «ελαφρού» τραγουδιού, που μιμείται ανέκαθεν ξένα πρότυπα. Αλλάζει ο ήχος, αλλάζει ο στίχος, αλλάζουν οι ρυθμοί, όλο και περισσότερα είναι τα τραγούδια που γράφονται σε ελληνικούς λαϊκούς μουσικούς δρόμους, με στίχο απαιτητικότερο. Αποκαλυπτική της νέας κατάστασης που σταδιακά διαμορφώνεται είναι η διαφορετική ατμόσφαιρα που χαρακτηρίζει, από χρόνο σε χρόνο, τα τραγούδια που μετέχουν στα τρία πρώτα Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού (1959, 1960, 1961). Τα φεστιβάλ αυτά οργάνωσε το τότε ΕΙΡ, εμπνευσμένο από τον ανανεωτικό άνεμο που είχε φέρει η παρουσία του χαρισματικού Χατζιδάκι – ο οποίος και επικρατεί θριαμβευτικά στις δύο πρώτες χρονιές, 1959 και 1960. Είναι σαφές ότι η Ελλάδα τραγουδά μετά μανίας Χατζιδάκι και ότι τα πράγματα έχουν ήδη αλλάξει σημαντικά στο τραγούδι της, όταν το Σεπτέμβριο του ’60 εμφανίζεται ο Μίκης Θεοδωράκης με τον Επιτάφιο.

Πρέπει να θεωρείται βέβαιο, γιατί υπάρχουν δηλώσεις του ίδιου από την εποχή εκείνη, ότι ο Θεοδωράκης προσήλθε στο τραγούδι βαθύτατα εντυπωσιασμένος, και προβληματισμένος, από «την καταπληκτική απήχηση που είχαν μέσα στο λαό μας» τα «απλά», λαϊκά τραγούδια του φίλου του του Μάνου[9]. Άλλο τόσο είναι βέβαιο, όμως, ότι δεν ήρθε στο τραγούδι ένας αποτυχημένος στη «σοβαρή» μουσική, αλλά ένας που είχε αρχίσει θριαμβευτική διεθνή καριέρα στον τομέα αυτό και που μάλιστα είχε διακριθεί το 1959 ως ο καλύτερος νέος συνθέτης της Ευρώπης.

Από το ’55 ως το ’60, στην «περίοδο του Παρισιού», ο Μίκης γράφει περισσότερα από 25 συμφωνικά έργα, μεταξύ των οποίων τα μπαλέτα Αντιγόνη, παραγγελία του Κόβεντ Γκάρντεν, που θριάμβευσε στο Λονδίνο το ’59, και Οι εραστές της Τερουέλ, για τη Λουντμίλα Τσερίνα, όπως και η μουσική για την ταινία Μήνας του μέλιτος. Οι λόγοι για τους οποίους ο φέρελπις συνθέτης εγκατέλειψε τη διεθνή καριέρα που ανοιγόταν μπροστά του ήταν, όπως ο ίδιος τους έχει ορίσει, αφενός η ανάγκη του να απευθύνεται «σε όλο το λαό» και όχι στο περιορισμένο κοινό μιας ελίτ, αφετέρου η απαρέσκειά του, παρ’ όλες τις αμφιταλαντεύσεις του, να ακολουθήσει τη σχολή του δωδεκαφθογγισμού, που κυριαρχούσε τότε ως πρωτοπορία στα διεθνή μουσικά πράγματα. Αλλά, φυσικά, στην τελική του απόφαση έπαιξε καταλυτικό ρόλο η άμεση και τεράστια επιτυχία που είχαν τα τραγούδια του Επιταφίου[10]. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα που δίνει ο κατάλογος των έργων του Θεοδωράκη: από το ’59 και μετά δεν υπάρχουν πια συμφωνικά έργα. Ο συνθέτης θα τα ξαναθυμηθεί μετά το 1980 πια, όταν όλα πάλι θα έχουν αλλάξει.

Τα τραγούδια του Επιταφίου, που ο Μίκης είχε μελοποιήσει το ’58 στο Παρίσι, πάνω στην ομώνυμη ποιητική σύνθεση του Γιάννη Ρίτσου, τα είχε στείλει στο Μάνο για να τα ενορχηστρώσει και να τα εκδώσει σε δίσκο[11]. Υπάρχει μια τεράστια «φιλολογία» γύρω από το πώς και γιατί ο κύκλος αυτός δισκογραφήθηκε και εκδόθηκε σχεδόν ταυτόχρονα, το Σεπτέμβριο του ’60, σε δύο εκδοχές: μία από τον Χατζιδάκι με τη Μούσχουρη, τη «λυρική εκδοχή», και μία από το Θεοδωράκη με τον Μπιθικώτση, τη «λαϊκή εκδοχή»[12]. (Χώρια ότι μέσα σε ένα μήνα ο πληθωρικός Μίκης το εξέδωσε σε μια τρίτη, «λυρικολαϊκή εκδοχή», με τη Μαίρη Λίντα).

 

Ο Μανώλης Χιώτης, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης στην ηχογράφηση του Επιτάφιου. Πηγή: Lifo.

 

Τεράστια φιλολογία, ανάλογη της εντύπωσης που προκάλεσε το έργο και του διχασμού που προκάλεσε η διπλή του έκδοση: ο πόλεμος ανάμεσα στους υποστηρικτές της μιας ή της άλλης εκδοχής του Επιταφίου – και κατά προέκταση των αισθητικών αλλά και των κοινωνικών απόψεων που εκπροσωπούσε καθεμιά – κράτησε πολλούς μήνες και δεν περιορίστηκε στις στήλες του ημερήσιου και περιοδικού τύπου. Επεκτάθηκε αμέσως στο ραδιόφωνο, τις αίθουσες διαλέξεων, τις συναυλίες, τις επιθεωρήσεις, τις παρέες, τα σπίτια! Είναι χαρακτηριστικό ότι λίγες μόνο μέρες μετά την κυκλοφορία των δύο δίσκων, στις 5 Οκτωβρίου 1960, ο δραστήριος Σύλλογος Κρητών Φοιτητών διοργανώνει ειδική βραδιά στην αίθουσα «Ελευθέριος Βενιζέλος», Χρήστου Λαδά 2, όπου μίλησαν για το θέμα ο Φοίβος Ανωγειανάκης, ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης, παρουσία πολιτικών αλλά και πλήθους κόσμου, που είχε κατακλύσει ακόμη και το κλιμακοστάσιο του κτιρίου, ως έξω στο πεζοδρόμιο…[13]

Το τραγούδι, που μέχρι τότε αντιμετωπιζόταν ως θέμα μάλλον ελαφρό και πάντως μη πνευματικό, είχε αναχθεί εν μια νυκτί σε πρωτοσέλιδο και έγινε έναυσμα για συζητήσεις σοβαρών πνευματικών και κοινωνικών ζητημάτων, με όλο και σαφέστερες πολιτικές προεκτάσεις. Δεν ήταν φυσικά ο Επιτάφιος που γέννησε αυτόν τον πολυεπίπεδο προβληματισμό, ο Επιτάφιος όμως τον αποκάλυψε και έδωσε συγκεκριμένη μορφή στο τοπίο που αχνοφαινόταν τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του ’50.

Ο Θεοδωράκης φέρνει καταρχάς το πάντρεμα λαϊκού τραγουδιού και ποίησης. Αυτό βέβαια είχε ήδη αρχίσει με τον Χατζιδάκι, καθώς είδαμε, όπως και το πέρασμα λαϊκών ρυθμών, οργάνων και φωνών στο λογιότερο τραγούδι, αλλά με το Μίκη πήρε άλλες διαστάσεις. Στους σπουδαίους κύκλους τραγουδιών που έδωσε από το ’60 ως το 1967 (Αρχιπέλαγος, Πολιτεία, Λιποτάκτες, Άξιον Εστί, Το τραγούδι του νεκρού αδελφού, Συνοικία το όνειρο, Επιφάνια, Όμορφη πόλη, Φαίδρα, Ένας όμηρος, Μικρές Κυκλάδες, Η γειτονιά των Αγγέλων, Ζορμπάς, Χρυσοπράσινο φύλλο, Κύκλος Φαραντούρη, Μαουτχάουζεν, Ρωμιοσύνη κ.ά.) συναντώνται και δένονται μοναδικά το τραγούδι και η ποίηση – όχι πια η ποίηση του λαϊκού τεχνίτη, αλλά η λόγια ποίηση, που κατεβαίνει τώρα στα χείλη όλου του κόσμου.

Μίκης Θεοδωράκης. Αρχείο ΕΡΤ.

 

Από την εφημερίδα «Φως των σπορ»: Ο Μίκης, ανάμεσα στους παίκτες του Ολυμπιακού Αγανιάν και Αυγητίδη, στο Ελληνικό αποχαιρετά την αποστολή της ομάδας που πήγαινε στα Σκόπια για να παίξει με τη Βαρντάρ στο πλαίσιο του Βαλκανικού Κυπέλλου.

 

Ταυτόχρονα, οι στίχοι μιλούν πια και για πολιτικοκοινωνικές καταστάσεις όλο και συχνότερα όσο προχωρά η δεκαετία. Και τα τραγούδια αυτά, όσο κι αν εμποδίζεται για πολιτικούς λόγους, η ραδιοφωνική τους μετάδοση, κατακτούν τον ελληνικό λαό, που σπεύδει στις λαϊκές συναυλίες, είδος που ο Μίκης εγκαινίασε στην Ελλάδα το 1960 και το οποίο καθιερώθηκε μετά τις ιστορικές συναυλίες της άνοιξης του ’61, με τον Χατζιδάκι να γιορτάζει στον Ορφέα το Όσκαρ που του έφεραν Τα παιδιά του Πειραιά και το Μίκη να ανεβάζει στη σκηνή του Κεντρικόν λαϊκούς τραγουδιστές, όπως ο Μπιθικώτσης και ο Καζαντζίδης. Δεν είναι άσκοπο να αναφερθεί ότι το κοινό συμμετέχει στις συναυλίες εκείνες μέσα σε ατμόσφαιρα πολύ διαφορετική από εκείνη των γηπεδικών συναυλιών της μεταπολίτευσης.

 

Εξώφυλλο του σάουντρακ «Ποτέ την Κυριακή» του Ζυλ Ντασέν. O Μάνος Χατζιδάκις βραβεύεται με το Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού για το τραγούδι «Τα Παιδιά του Πειραιά», που ακουγόταν στην ταινία (7 Απριλίου 1961).

 

Η μουσική και λίγο αργότερα η πολιτική δραστηριότητα του Θεοδωράκη ενοχλεί τόσο την άγρια Δεξιά, όσο και την αρτηριοσκληρωτική Αριστερά της εποχής. Ούτε το -«περιθωριακό»- λαϊκό ήθελαν, ούτε, πολύ περισσότερο, τις ανεξέλεγκτες, πέραν της μουσικής, «δράσεις» του. Ο Μίκης όμως πιστεύει βαθιά ότι εκπροσωπεί «την Πραγματική Αριστερά» και οραματίζεται «μια καινούργια εθνική αναγέννηση», «μια τέχνη για όλο το λαό» και αγωνίζεται γι’ αυτό[14].

Ιδρύει τη Μικρή Ορχήστρα Αθηνών και περιοδεύει στην Ελλάδα παρουσιάζοντας και έργα κλασικής μουσικής, γράφει και ανεβάζει Το τραγούδι του νεκρού αδελφού, που μιλάει για εμφύλιο και συμφιλίωση, τότε που ακόμη είναι νωπά όλα, εκδίδει βιβλία του, αναλαμβάνει την ηγεσία της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, εκλέγεται βουλευτής της ΕΔΑ, γράφει και παρουσιάζει ένα έργο πολύ πιο σύνθετης μορφής, όπως το Αξιόν Εστί, προχωρώντας έτσι σ’ αυτό που λέει «διαπαιδαγώγηση του λαού», ιδρύει τη Συμφωνική Ορχήστρα Πειραιώς για να ’χει ένα όργανο στο χέρι του. Όπως θα πει αργότερα ο ίδιος, «αυτές οι εμπειρίες των δύο κινημάτων εκείνης της εποχής, του πολιτικού και του πολιτιστικού, ήταν οι ωραιότερες στιγμές της ζωής μου»[15]. Έδειχνε τι μπορούσε και τι ήθελε να κάνει, ώσπου ήρθε η δικτατορία…

 

 

Μίκης Θεοδωράκης “Canto General”, Πειραιάς 13/8/1975, Στάδιο Καραϊσκάκη. Πηγή: Lifo.

 

Η πορεία του Χατζιδάκι την ίδια περίοδο (’60-’67), και μετά την εμφάνιση του Μίκη, ήταν μουσικά παράλληλη, όλο και πιο εκλεκτική πια θα έλεγε κανείς, σε σχέση ιδίως με την προηγούμενη υπερδραστήρια πενταετία του. Τα πολλά και σπουδαία έργα του της περιόδου αυτής (Απόψε αυτοσχεδιάζουμε, Οδός Ονείρων, Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη, Συνέβη στην Αθήνα, Όρνιθες ως καντάτα, Βάκχες, Καίσαρ και Κλεοπάτρα, Αμέρικα Αμέρικα, Το χαμόγελο της Τζοκόντα, Δεκαπέντε Εσπερινοί, Μυθολογία, Καπετάν Μιχάλης κ.ά.) αφενός αποφεύγουν τις κραυγαλέες πολιτικές αποχρώσεις, πράγμα που εκμεταλλεύονται όσοι – πολλοί και ποικίλοι – εκτρέφουν την αβαθή αντιπαλότητα «αριστερών θεοδωρακικών» και «δεξιών χατζιδακικών», αφετέρου αποκόπτουν κάθε σχέση με τον ήχο «Ελλάς και μπουζούκι», στον οποίο εκφυλιζόταν συν τω χρόνω, η αποκάλυψη ελληνικής ρίζας που είχε δει ο Χατζιδάκις στο ρεμπέτικο.

Η τεράστια παγκόσμια επιτυχία πρώτα του Ποτέ την Κυριακή, με μουσική Χατζιδάκι, και ύστερα του Ζορμπά, με μουσική Θεοδωράκη, έκανε διεθνή συρμό την Ελλάδα και τη μουσική της, το μπουζούκι δηλαδή, πράγμα που υπέθαλπαν όχι μόνο οι ανερχόμενες τουριστικές φιλοδοξίες της χώρας, αλλά πολλοί και ετερόκλητοι άλλοι παράγοντες – του «εθνικού φιλότιμου» μη εξαιρουμένου. Αυτό όμως, εκτός από τις θετικές πλευρές του, είχε και πολύ δυσάρεστα αποτελέσματα, και όχι μόνο αισθητικής φύσεως.

 

Ο Μάνος Χατζιδάκις, με τον Γιώργο Ρωμανό, στη Συναυλία της Νεολαίας της Ε.Ρ.Ε στον «Ορφέα», το 1965 (Φώτο: Τάκης Πανανίδης).

 

Ο Χατζιδάκις, με την οξυδέρκεια και την έμφυτη καλαισθησία του, ήταν τότε ο πρώτος που το ένιωσε, το κατήγγειλε και φρόντισε να απομακρύνει τη μουσική του από τη γειτνίαση με όλα αυτά. Το δείχνουν ο ήχος των έργων του της εποχής εκείνης, αλλά και άλλες μουσικές δραστηριότητές του, όπως η προκήρυξη διαγωνισμού έργων σύγχρονης μουσικής, όπου βραβεύθηκε και ο Γιάννης Ξενάκης, ή η ίδρυση της Πειραματικής Ορχήστρας Αθηνών, που έδωσε πολλές πρώτες εκτελέσεις ελληνικών έργων συμφωνικής μουσικής – ένας πρόδρομος της Ορχήστρας των Χρωμάτων, που θα ίδρυε 20 χρόνια αργότερα.

Εντούτοις, παρά τις σοβαρές παρενέργειες της μόδας του μπουζουκιού και του κατασκευάσματος που αποκλήθηκε «συρτάκι ντανς» – η οποία πήρε σαρωτικές διαστάσεις με τη δικτατορία, όταν αφέθηκε ασύδοτη, χωρίς αντίπαλο δέος -, το σπουδαιότερο ήταν ότι η παρουσία και το έργο των δύο μεγάλων συνθετών άλλαξε διά παντός το ρου του ελληνικού τραγουδιού και ήταν ένας από τους βασικότερους παράγοντες που δημιούργησαν αυτό που λέμε άνθηση στη δεκαετία του ’60. Άνθηση όχι μόνο στη μουσική, αλλά γενικότερη, πνευματική, καλλιτεχνική, κοινωνική και πολιτική.

 

Μάνος Χατζιδάκις

 

Ιδιαίτερα βεβαίως στο τραγούδι, όπου μετά το ’60 δεν υπάρχει τραγουδοποιός που να μην επηρεάζεται από το δίπολο Χατζιδάκις – Θεοδωράκης στη μελωδία, το ρυθμό, το στίχο, την ενορχήστρωση και τον τρόπο ερμηνείας. Ακόμη και παλαιοί συνθέτες, και οι πιο άξιοι, ακολουθούν ή και μιμούνται απροσχημάτιστα τον έναν ή τον άλλον ή, ευκαιριακά, και τους δύο. Πολύ περισσότερο επηρεάζονται βέβαια, αλλά δημιουργικά εις βάθος χρόνου, οι νέες δυνάμεις που εμφανίζονται τότε στο τραγούδι μας – μια γενιά πολύ σημαντικών συνθετών και στιχουργών, όπως οι Μαρκόπουλος, Ξαρχάκος, Λοΐζος, Κουγιουμτζής, Σπανός, Λεοντής, Μαυρουδής, Σαββόπουλος, Παπαδόπουλος, Ελευθερίου κ.ά.

Δημιουργείται έτσι μια παράδοση που καθόρισε το ελληνικό τραγούδι στο β’ μισό του 20ού αιώνα και συνεχίζει και σήμερα, παρά τα φαινόμενα, να αποτελεί το μέτρο στην τέχνη του τραγουδιού. Ο στίχος με τον οποίο το ελληνικό τραγούδι μπήκε στον 21ο αιώνα, ακόμα κι αν αγνοεί παντελώς την ποίηση (που συχνότατα καθόλου δεν την αγνοεί), έχει ως συνείδηση το στίχο που τραγούδησαν οι Έλληνες από το ’60 και εξής. Και η μουσική του ελληνικού τραγουδιού – μελωδίες, ρυθμοί, όργανα, αίσθημα – διατηρεί ακόμη σήμερα την ιθαγένειά της, σε μια εποχή που ο δυτικός ήχος έχει ισοπεδώσει πολλά άλλα, και κραταιά κάποτε σε διεθνές επίπεδο, εθνικά τραγούδια – το ιταλικό, λ.χ., ή το γαλλικό. Το ελληνικό τραγούδι βρήκε πρόσωπο και ταυτότητα μετά τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 κι αυτό το οφείλουμε κυρίως στο Μάνο Χατζιδάκι και το Μίκη Θεοδωράκη.

 

Υποσημειώσεις


[1] Σημείωμα του Χατζιδάκι στο ένθετο έντυπο, σ. 5, της κασετίνας δίσκων βινυλίου Η Ρωμαϊκή Αγορά, ΕΜΙ, 1986.

[2] Για την εργογραφία Χατζιδάκι βλ. Βασίλης Αγγελικόπουλος. Φάρος στη σιωπή – Κείμενα για τη ζωή και το έργο του Μάνου Χατζιδάκι, Καστανιώτης, β’ έκδ., Αθήνα 1997, σ. 173 κ.ε. Επίσης, του ίδιου, «Μ. Χατζιδάκις: Το ξεκίνημα ενός “μύθου»» (η δράση του συνθέτη στη δεκαετία του ’40), Καθημερινή της Κυριακής, 15.6.1997.

[3] Στα Νέα, 20.1.1949. Ο πιανίστας ήταν ο Τζον Κάτσιεν.

[4] Για την εργογραφία Θεοδωράκη βλ. Αστέρη Κούτουλα, Ο μουσικός Θεοδωράκης – Κείμενα – Εργογραφία – Κριτικές. 1937-1996, Νέα Σύνορα- Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 1998.

[5] Στη Σημερινή Εποχή, Οκτώβριος και Νοέμβριος 1949. Αναδημοσιεύεται στο: Μίκης Θεοδωράκης, Για την εθνική μουσική, Αθήνα 1961 και, σε επανέκδοση, Καστανιώτης, 1986, σ. 157 κ.ε.

[6] Στο περ. Κριτική, τχ. 3, 1960. Βλ. στο βιβλίο του Μίκη, σ. 91 (και «απολογία» του συνθέτη, σ. 194 και 195).

[7] Σημείωμα του Χατζιδάκι στο κάλυμμα του δίσκου του Ματωμένος Γάμος – Παραμύθι Χωρίς Όνομα, ΕΜΙ, 1961.

[8] Βλ. εργογραφικά του σημειώματα σε προγράμματα συναυλιών του 1983 κ.ε.

[9] Στην τύχη, μία από τις πολλές ενδείξεις: Τον Ιούλιο του 1960, πριν ακόμα εμφανιστεί στο τραγούδι κι ενώ προετοιμάζεται η ηχογράφηση του Επιταφίου, δηλώνει ο Μ. Θεοδωράκης στον Ταχυδρόμο, αναφερόμενος στα λαϊκά τραγούδια του Χατζιδάκι: «Κανείς μας δεν μπορούσε ακόμη να φανταστεί την καταπληκτική απήχηση που θα είχαν οι απλές αυτές μελωδίες μέσα στο λαό μας». Και στο ανωτέρω βιβλίο του, σ. 136.

[10] Αστέρη Κούτουλα, Ο μουσικός θεοδωράκης, σ. 402,403.

[11] Στο σημείο αυτό διαφοροποιούνται σημαντικά οι σχετικές δηλώσεις του Μ. Θεοδωράκη πριν και μετά την έκδοση (και επιτυχία) του Επιταφίου. Πριν (Ιούλιος 1960):«[…] μια μέρα που συγκεντρώθηκαν μερικοί Έλληνες φίλοι στο σπίτι μου (σ.σ: στο Παρίσι), αποφάσισα να τους κάνω έκπληξη τραγουδώντας τους τα οχτώ τραγούδια απ’ τον Επιτάφιο. Μετά τα ξέχασα. Κι ασφαλώς θα ’μεναν για “εσωτερική κατανάλωση’’, πλάι σε τόσα άλλα, αν μερικοί φίλοι μου – και κυρίως ο Χατζιδάκις – δεν αποφάσιζαν να τα προβάλουν». Και μετά την επιτυχία του Επιταφίου (αρχές Οκτωβρίου 1960): «Ευθύς μόλις καθαρόγραψα τις μελωδίες του Επιτάφιου τις έστειλα σε δυο ανθρώπους στην Αθήνα: στο Γιάννη Ρίτσο και στο Μάνο Χατζιδάκι. Αυτό δείχνει τη μεγάλη εκτίμηση που έχω σ’ αυτόν τον τελευταίο, καθώς και την εμπιστοσύνη μου ότι δεν θα αλλοίωνε το χαρακτήρα του έργου. Του υποδείκνυα μονάχα πως θα το ’θελα με σκέτα μπουζούκια. Τα χρόνια πέρασαν κι ωστόσο δε γίνηκε τίποτα. Κατέβηκα φέτος με τη σκέψη να το γράψω με το Γρηγόρη Μπιθικώτση […]», Αυγή, 8.10.1960 και στο Μ. Θεοδωράκης, Για την ελληνική μουσική, σ. 180.

[12] Βλ„ π.χ.. στο ανωτέρω βιβλίο του Μίκη, σ. 149 κ.ε.

[13] Βλ. σχετικά ρεπορτάζ στις εφημερίδες των ημερών.

[14] Α. Κούτουλα. ό.π., σ. 400,405 κ.α.

[15] Ο.π., σ. 404.

 

Βασίλης Αγγελικόπουλος

Επιστημονικό Συμπόσιο, «Η εκρηκτική εικοσαετία 1949-1967», 10-12 Νοεμβρίου 2000. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας [Ιδρυτής Σχολή Μωραΐτη]  – Πρακτικά, Αθήνα, 2002.

* Οι επισημάνσεις με έντονα γράμματα και οι εικόνες που παρατίθενται στο κείμενο, οφείλονται στην Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη.

 

 

Read Full Post »

Οι Greghesche του 16ου αι. – Χρήστος Τσενές, «Της Βενετιάς τ’ Ανάπλι – 300 χρόνια από το τέλος μιας εποχής 1715-2015». Επιστημονικό Συμπόσιο 9 -11 Οκτωβρίου 2015 Πρακτικά. Ναυπλιακά Ανάλεκτα ΙΧ (2017).


 

Οι Greghesche είναι είδος πολυφωνικού κοσμικού μαδριγαλίου, που αναπτύχτηκε στη Βενετία στο δεύτερο μισό του 16ου αι. Η διαφορά του από τα κοινά μαδριγάλια βρίσκεται στη γλώσσα που χρησιμοποιείται προς μελοποίηση, τα Greghesco, δηλαδή τη βενετική διάλεκτο εμπλουτισμένη με ελληνικές λέξεις, η οποία φέρεται ως καθομιλουμένη των stradioti.

Αν και υπάρχουν Greghesche που περιλαμβάνονται σε διάφορες συλλογές που εκδόθηκαν στο δεύτερο μισό του 16ου αι., η κυριότερη συλλογή αποτελείται από 39 μαδριγάλια, που εκδόθηκαν μαζί σε ένα τόμο, το 1564 στη Βενετία, με τίτλο Di Manoli Blessi il primo libro delle Greghesche. [1] Περιλαμ­βάνει συνθέσεις 20 διαφορετικών συνθετών, μεταξύ των οποίων ο Merulo, ο Padovano, ο Rore, ο Wert, ο Willaert και ο Andrea Gabrieli, ο οποίος συμμετέχει στον τόμο με επτά Greghesche και που λίγα χρόνια αργότερα θα εκδώσει τη δική του συλλογή με άλλες 11. [2] Το γεγονός ότι στο βιβλίο περιλαμβάνεται μια Greghesca του Willaert και ταυτοχρόνως άλλες δύο που αναφέρονται στον θάνατό του, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τα περιεχόμενα μαδριγάλια γράφτηκαν σε μια περίοδο αρκετών ετών. Η αναφορά «il primo libro» στον τίτλο δηλώνει φιλόδοξα σχέδια για συνέχιση του εγχειρήματος, που από την έρευνα δεν φαίνεται να ευοδώθηκαν. Η περίοδος αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ελληνική μουσική παρουσία στη Βενετία, μια που τότε τυπώνονται εκεί οι δύο συλλογές θρησκευτικών μοτέτων του Φραγκίσκου Λεονταρίτη (1564 και 1566), ενώ κοσμικά μαδριγάλια και ναπολιτάνες, τόσο του Λεονταρίτη όσο και του επίσης Έλληνα Φραγκίσκου de Laudis, τυπώνονται σε συλλογές με έργα διαφόρων συνθετών στα 1561, 1565, 1566 κ.ε.

 

Frontispiece, «I Fatti e le Prodezze di Manoli Blessi, Strathioto», by Antonio Molino, 1561.

 

Οι στίχοι των Greghesche είναι όλοι δημιούργημα ενός ποιητή και αποδίδονται στον «stradioto» Μανώλη Μπλέσση από το Ναύπλιο, [3] σημαίνουσα προσωπικότητα ανάμεσα στις έφιππες μισθοφορικές δυνάμεις Ελλήνων και Αλβανών που υπηρετούσαν τη Γαληνότατη (και όχι μόνο), με παρουσία στην Ιταλία αλλά και στη Γαλλία, την Ισπανία, την Αγγλία κ.α. Οι περιπέτειες του Μανώλη Μπλέσση σε πολέμους με τους Τούρκους περιγράφονται σε βιβλία γραμμένα σε Greghesco, με κορυφαία γεγονότα την υπεράσπιση της Λευκωσίας, τη ναυμαχία της Ναυπάκτου αλλά και φανταστικά κατορθώματά του σε εμπόλεμες περιοχές από την Αυστρία μέχρι τον Καύκασο.

Στην πραγματικότητα το Μανώλης Μπλέσσης ήταν το θεατρικό και φιλολογικό ψευδώνυμο του ηθοποιού, θεατρικού παραγωγού, τραγουδιστή, συγγραφέα και συνθέτη Antonio Molino, ο οποίος σε νεαρή ηλικία επισκέφθηκε τις βενετοκρατούμενες περιοχές στην Ελλάδα (αναφέρονται με βεβαιότητα η Κέρκυρα και η Κρήτη) και πιθανόν να εμπνεύστηκε εκεί την περσόνα ενός Έλληνα stradioto, ηρωικού, θορυβώδους, βάρβαρου και κωμικού, ο οποίος του έδωσε, ως ρόλος, μεγάλη φήμη σε όλη τη ζωή του.

Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων μιας Ακαδημίας που είχε ιδρύσει ο Molino στη Βενετία, σχεδιάζεται και το βιβλίο των Greghesche του 1564. Τα κείμενα είναι όλα γραμμένα από τον ίδιο, αλλά οι συνθέτες, που ήταν όλοι μέλη της Ακαδημίας, προέρχονται από όλη την Ευρώπη, με κοινό στοιχείο την εξαρτημένη ή πιο ελεύθερη σχέση με τα μουσικά σύνολα της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου. Επιχειρείται, δηλαδή, ο συνδυασμός ενός λαϊκού στοιχείου, της διαλέκτου Greghesco, με την κορυφαία εκείνη τη στιγμή σχολή πολυφωνικής μουσικής στην Ευρώπη.

Τα μοναδικό σωζόμενο πλήρες αντίτυπο όλων των φωνών σώζεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιέννης. Με βάση αυτό το αντίτυπο κάναμε την πρώτη πλήρη εκτέλεση στη σύγχρονη εποχή, από το αυστριακό συγκρότημα Accentus, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τον Φεβρουάριο του 2004 και, αμέσως μετά την ηχογράφηση του προγράμματος στο Τριανόν, στο Ναύπλιο.

Στα μελοποιημένα κείμενα, σε αντίθεση με τα χωρίς μουσική ποιήματα Greghesco του Molino, η χρήση των ελληνικών περιορίζεται σε δύο ή τρεις λέξεις που εκφέρονται αυτούσιες: τίποτα, επιθυμία, κακή, μεγάλος, σαράντα κ.ά. Ο Molino/Μπλέσσης συνήθως μιλά σε πρώτο πρόσωπο, ως Έλληνας stradioto, και αναφέρεται, με εξαιρετικά θεατρικό τρόπο, σε θέματα που σχετίζονται με την ελληνική κοινότητα, με συχνές αναφορές τόσο στην αρχαία ιστορία όσο και στη σύγχρονη ζωή.

 

Di Manoli Blessi il primo libro delle Greghesche

 

Ο ύμνος στον ελληνισμό είναι το κύριο μοτίβο που επανέρχεται σε κάθε ευκαιρία. Σε μια Greghesca – θρήνο για τον θάνατο του Adrian Willaert, δασκάλου όλων των συνθετών που συμμετείχαν στη σύνθεση της συλλογής του 1564, ο Μπλέσσης καλεί τον Όμηρο, τον Βιργίλιο και τον Δάντη να τον θρηνήσουν. Στη «Mi ho scrivo», μελοποιημένη από τον Annibale Padovano, ο Μπλέσσης κομπάζει: «έγραφα κι ακόμη γράφω, όμορφους ελληνικούς στίχους, που θα με κάνουν να δείχνω ζωντανός, ακόμα κι όταν θα ’χω προ πολλού πεθάνει».

Στο Benedetta el Gregaria, κι αυτό μελοποιημένο από τον Padovano, ακούμε:

 

Ευλογημένος ο ελληνισμός,

Και αυτός που τον έκανε πρώτο,

Δηλαδή ο Δίας, που από ’ κει ψηλά,

Του χάρισε τη γενιά του.

Ευλογημένος ο ελληνισμός.

 

Σε άλλες Greghesche μπορεί το θέμα να είναι ερωτικό, όπως στο «Chel bello Epithimia» του Γάλλου Giaches de Wert, ή το «Giati tetia Fantiga» του Κροάτη Giulio Schiavetto, ή πάλι καθαρά κωμικό και ο Μπλέσσης να εμφανίζεται σαν ένας απόλυτος χαρακτήρας της commedia dell’arte, που εκείνη την περίοδο αποκρυστάλλωνε τον χαρακτήρα της. Στο «Saranda Volte» του Andrea Gabrielli ακούμε:

 

Σαράντα φορές και ακόμα παραπάνω

Σου είπα και σου ξαναείπα,

Γεροξεκούτη,

Σταμάτα να τσιγκλάς

Την καρδιά μου και μην με καθυστερείς

Γιατί είναι ο Βάκχος, ο καλλίτερος σύντροφος

Που θέλω τώρα να υπηρετήσω.

Γιατί δεν μπορώ να αντέξω

Άλλα βογκητά

Και άλλο βάρος.

Φτάνει πια, με καταλαβαίνεις;

Άφησέ με ήσυχο γιατί αλλιώς

Θα σε κάνω να το μετανιώσεις

πάνω στα γόνατά μου!

 

Και βέβαια δεν λείπουν οι αναφορές καθαρά στη ζωή των stradioti. Κορυφαία εξ αυτών η «Battaglia Stradiotesca» για έξι φωνές, του μόλις εικοσάχρονου Φλαμανδού Ivo de Vento, που περιγράφει με γρήγορες αλλαγές ρυθμών και συνδυασμών των έξι φωνών τη νευρικότητα πριν από τη μάχη:

 

Όταν το καλό άτι, ακούσει την τρομπέτα

Να ηχεί: στα όπλα, στα όπλα,

Σηκώνει το κεφάλι, τινάζει την χαίτη

Και ετοιμάζεται

Να χτυπήσει σαν τον κεραυνό.

Ξεφυσώντας απ’ τη μύτη και το στόμα

Με περισσή σοφία,

Χοροπηδάει από δω και από εκεί

Περιμένει τη συμπλοκή

Και όταν επιτίθεται αναστενάζει με αγαλλίαση.

 

Στο σύνολό της το είδος των Greghesche είναι ένα πολύτιμο τεκμήριο του πολύπλοκου τρόπου με τον οποίο οι Βενετοί ενέταξαν το ελληνικό στοιχείο στην καθημερινή ζωή της πόλης, τη στιγμή που η Γαληνοτάτη βρισκόταν στο απόγειο της δόξας της.

 

Υποσημειώσεις


 

[1] Η συλλογή εκδόθηκε σε σύγχρονη μουσική σημειογραφία το 1974 από τον Siro Cisilino, όπου κανείς μπορεί να βρει όλους τους τίτλους και τους στίχους των Greghesche.

[2] «Greghesche et iustiniane a tre voci», Βενετία 1571. Έχει εντοπιστεί μόνο το τεύχος του μπάσου, που καθιστά τη δυνατότητα εκτέλεσης αδύνατη.

[3] Το θέμα γενικά και η βιβλιογραφική του τεκμηρίωση αναπτύσσονται στην ανακοίνωση του Τ. Ε. Σκλαβενίτη, «Λόγιοι και χρονογράφοι», βλ. στον παρόντα τόμο, σ. 191-194.

 

Χρήστος Τσενές

«Της Βενετιάς τ’ Ανάπλι – 300 χρόνια από το τέλος μιας εποχής 1715-2015». Επιστημονικό Συμπόσιο 9 -11 Οκτωβρίου 2015 Πρακτικά. Ναυπλιακά Ανάλεκτα ΙΧ (2017).

* Οι επισημάνσεις με έντονα γράμματα και οι εικόνες που παρατίθενται στο κείμενο, οφείλονται στην Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη.

 

Διαβάστε ακόμη:

Read Full Post »

Η Μουσικοχορευτική Παράδοση της Ερμιόνης – Βιβή Σκούρτη


 

Ένα νέο βιβλίο της Βιβής Σκούρτη, το τρίτο στη σειρά, έρχεται να επιβεβαιώσει και να σφραγίσει τη μεγάλη αγάπη της συγγραφέως για την ιδιαίτερη πατρίδα της, την Ερμιόνη, γράφει σε σημείωμά του στο βιβλίο, ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας Γιάννης Σπετσιώτης από την Ερμιόνη.

Και συνεχίζει:

Το περιεχόμενό του νοσταλγικό, χαρούμενο, ζωντανό, ξεχωριστό. Γεμάτο μουσικές, τραγούδια και χορούς, που πλημμύριζαν τους δρόμους, τις πλατείες, τις ταβέρνες και τα σπίτια της πόλης μας.

Δημοτικά, καντάδες και ρεμπέτικα, αλλά και συρτά με ονόματα παράξενα. Το καλαφάτικο και το συρτοπολίτικο, ο συλιβριανός και τα μιλλεούνια, όπως τα ονομάτιζαν αλλά και τα έπαιζαν, οι μακαρίτες οργανοπαίχτες Λεωνίδας και μπαρμπα- Λιάς (οι Νακαίοι), μια ζυγιά, Παναγιώτης και μαστρο-Γιάννης, (οι Φασιλήδες), η άλλη. Κοντά και οι μπάλοι, τα χασαποσέρβικα και οι καρσιλαμάδες έδιναν τον δικό τους ιδιαίτερο τόνο στις ολονύχτιες διασκεδάσεις του τόπου μας.

Καλλίφωνοι, ζωγράφοι… της πίστας και δεξιοτέχνες των ήχων και της πενιάς, όλοι τους μερακλήδες, έδιναν το παρών, στις συνάξεις του γλεντιού, λες κι ο ένας «μυριζόταν» πού ήταν ο άλλος, ανεβάζοντας το θερμόμετρο του κεφιού στα ύψη! «Ας πάει και το παλιάμπελο!», «έξω η φτώχεια και τα βάσανα!», φώναζαν οι … «έξω καρδιά» της παρέας βλέποντας τον μπαρμπα-Λιά να παίζει με το λα(γ)ούτο στην πλάτη και τον Παναγιώτη έτοιμο να «πετάξει», καθώς έσερνε τις δοξαριές καθισμένος στην άκρη της καρέκλας, σχεδόν πάνω στο ποδάρι της, ενώ η «χαρτούρα» έπεφτε βροχή!

Εμείς, μικροί τότε, με τεντωμένα αυτιά και γουρλωμένα μάτια απολαμβάναμε εκείνες τις …περίεργες αλλά ζυγισμένες εικόνες και καθώς μεγαλώναμε τις αναζητούσαμε όλο και περισσότερο μέχρι που γίναμε κι οι ίδιοι πρωταγωνιστές! Όλα αυτά τα αλησμόνητα κομμάτια της ερμιονίτικης μουσικοχορευτικής παράδοσης, που σιγά- σιγά χάνονται και ξεχνιούνται, θέλησε η Βιβή με γνώση, τρυφερότητα και ωριμότητα να τα συγκεντρώσει και με τον δροσερό βιβλιογραφικό της λόγο να μας τα παρουσιάσει, ταξιδεύοντάς μας σε πρόσωπα, κουβέντες και γεγονότα, που η «αθανασία της μνήμης» τα κρατά ακόμα ζωντανά.

Πηγές, τα προσωπικά της βιώματα, οι αφηγήσεις της κυρα- Θωμαΐτσας, της μητέρας της, οι αναμνήσεις φίλων και συγγενών που συχνά έλεγαν: «Τα γλέντια που κάναμε τότε, δεν γίνονται σήμερα ούτε κατά διάνοια!». Αλλά και οι προηγούμενες καταγραφές, έρευνες και μελέτες σχετικά με τη Μουσική Ιστορία της Ερμιόνης.

Στα προτερήματα του βιβλίου και το φωτογραφικό του υλικό! Φωτογραφίες πολλές, επιλεγμένες από το τεράστιο προσωπικό της αρχείο, του λόγου τεκμήρια και της μνήμης επένδυση, επιβάλλεται να αξιολογηθούν με έμφαση και προσοχή.

Έτσι, ώστε όλα όσα είδε, άκουσε, ένιωσε και έμαθε η συγγραφέας ταιριασμένα και αναλλοίωτα να παραδοθούν στις επόμενες γενιές.

 

Η Μουσικοχορευτική Παράδοση της Ερμιόνης

 

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:

 

Θα ήταν ακατόρθωτο να χωρέσει η «ζωή» μέσα σε μερικές σελίδες. Κι όμως! Το τραγούδι και ο χορός είναι συνυφασμένα με την ίδια τη ζωή, γι’ αυτό και μπορούν να δώσουν ένα μικρό δείγμα της, που προσφέρεται για νέες προσεγγίσεις. Το ανά χείρας βιβλίο αποτελεί ένα ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο, μία διεξοδική λαογραφική έρευνα και καταγραφή της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Ερμιόνης, που περιγράφεται πολύ καθαρά, με βάση πρωτογενείς πηγές, καθώς παρατίθενται μαρτυρίες και συνοδεύεται από σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Περιέχει προφορικό πολιτισμό, νοσταλγικά λησμονημένα τραγούδια, σημαντικές βιωματικές αφηγηματικές καταθέσεις και χαριτωμένα περιστατικά του παρελθόντος, καθώς στην καρδιά της Ερμιόνης υπήρχε κάθε είδους ταβέρνα, όπου λάμβαναν χώρα ολονύχτια γλέντια με λιτά γεύματα και κρασί χύμα από τ’ αμπέλια της ερμιονίτικης γης.

Όλα τούτα τα στοιχεία, πολύτιμα λαογραφικά ντοκουμέντα, συγκεντρώθηκαν με αγάπη, σεβασμό, υπομονή, και συνέπεια, με σκοπό οι αναγνώστες να ξαναζήσουν τις αλησμόνητες εκείνες στιγμές και να μεταλαμπαδεύσουν τις αξίες και το ήθος του παραδοσιακού μουσικού και χορευτικού μας πολιτισμού.

Στην πραγματικότητα τούτες οι αλησμόνητες στιγμές των ανθρώπων είναι κοινές σε κάθε τόπο της πατρίδας μας και συνδέονται άμεσα με τη μουσικοχορευτική του παράδοση. Προβάλλουν ένα παρελθόν που δεν υπάρχει πια. Γιατί η παράδοση ενός τόπου αποτελεί για εμάς μεγάλο πνευματικό κεφάλαιο, αλλά εξίσου σπουδαίο και σημαντικό αποτελεί και η μεταβίβαση τούτου του πλούτου της πατρίδας μας από γενιά σε γενιά, με τις λιγότερες εύλογες απώλειες και αλλοιώσεις.

 

ΣυγγραφέαςΣκούρτη, Βιβή

Eκδότης Άρτεον

ISBN  978 6188 348851

Έτος κυκλοφορίας 2019

Σελίδες 90

 

Read Full Post »

Το 2018 Meet Greece Music Journey στην ΑργολίδαΦθινοπωρινή Συμφωνία


 

Το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου υποδέχεται με μεγάλη χαρά το 2018 Meet Greece Music Journey, ένα ετήσιο πρόγραμμα πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Κίνας και Ελλάδας.

Chang Jing

Την Πέμπτη 4 Οκτωβρίου 2018, η μουσική γίνεται μέσο προσέγγισης των δύο λαών. Στο Βουλευτικό, στις 8:00 μμ, η πόλη του Ναυπλίου θα μαγευτεί από τους ήχους της «Φθινοπωρινής Συμφωνίας». Το γυναικείο φωνητικό σύνολο «Συμφωνία», υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Θεοδόση Αντωνιάδη, θα απαντήσει στο κάλεσμα του αρχαίου Guzheng (κινέζικο σαντούρι), που χειρίζεται με μαεστρία η διακεκριμένη Chang Jing, και του κινέζικου φλάουτου που παίζει ο καταξιωμένος Zhang Di. Θα ακολουθήσει ένα μουσικό-θεατρικό εργαστήρι όπου όλοι οι παρευρισκόμενοι μαζί με τους φοιτητές και τους καθηγητές του ΤΘΣ θα αυτοσχεδιάσουν υπό την καθοδήγηση των Κινέζων μουσικών. Την εκδήλωση συνδιοργανώνουν το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του ΤΘΣ και οι διδάσκοντες του ΤΘΣ Μαρία Μικεδάκη, Νίκος Μάμαλης (μέλος ΕΕΠ) και Άγγελος Γουναράς (μέλος ΕΔΙΠ).

Zhang Di

Η Chang Jing, μια από τις μεγαλύτερες συνθέτριες της Κίνας, συνοδεύει το παίξιμο του Guzheng με την εκπληκτική φωνή της. Το 2008 συμμετείχε στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου. Τo 2013 έπαιξε μαζί με τον Έλληνα μουσικό Yannis Chryssomallis και τον Zhang Di στο CCTV Spring Festival Gala, ενώ το 2015 ηχογράφησε μαζί με τον Zhang Di το πρώτο ελληνο-κινεζικό άλμπουμ με τίτλο AEGEAN. Το 2017 βραβεύτηκε ως πολιτιστική πρέσβειρα της Ελλάδας και της Κίνας για τη συνεισφορά της στην πολιτιστική ανταλλαγή μεταξύ των δύο χωρών.

Ο Zhang Di είναι καταξιωμένος μουσικός, Curriculum Director of Beijing Famous Music Classroom και μέλος της Chinese Nationalities Orchestra Society. Έχει δώσει δύο συναυλίες στην Αθήνα και τη Σαντορίνη.

Read Full Post »

Γνωριμία με τα μουσικά όργανα – Ανοιχτά μαθήματα στο Δημοτικό Ωδείο Άργους


 

Για  όλα τα παιδιά του Δήμου Άργους-Μυκηνών που θέλουν να γνωρίσουν από κοντά τη διαδικασία της μουσικής διδασκαλίας, να αγγίξουν, να αισθανθούν, να ακούσουν  τα μουσικά όργανα, το Ωδείο θα είναι ανοικτό την επόμενη Παρασκευή, το Σάββατο και την Δευτέρα.

 

Πρόγραμμα – Άργος (στο Ωδείο)

Παρασκευή  28 Σεπτεμβρίου 2018

Ώρα: 16.00-19.00: πιάνο, φλάουτο, φλάουτο με ράμφος, σαντούρι, τουμπελέκι, ακορντεόν, αρμόνιο.

Σάββατο 29 Σεπτεμβρίου 2018

Ώρα: 10.00 -13.00: Πιάνο, βιολί, βιόλα, κιθάρα.

Ώρα: 15.00-18.00: Βιολοντσέλο, κλαρινέτο, φλάουτο με ράμφος, σαξόφωνο.

 

Γνωριμία με τα μουσικά όργανα

 

N. Kίος (στο Ωδείο)

Σάββατο  29 Σεπτεμβρίου 2018

Ώρα: 11.00-13.00: Πιάνο, φλάουτο, φλάουτο με ράμφος.

Δευτέρα  1 Οκτώβριου 2018 

Ώρα: 16.00-20.00: Κιθάρα.

Πληροφορίες: Δημοτικό Ωδείο Άργους, Παρ. Φείδωνος 48, Άργος. Τηλ. –  Fax: 2751025095. Υπεύθυνη:  Γ. Λημνιούδη

 

Read Full Post »

Τα Αρχαία Θέατρα της Αργολίδας © Μαρία Μικεδάκη, Λέκτορας Αρχαίου Θεάτρου, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.


 

Αρχαία θέατρα του Άργους: Το «Θέατρο της Αγοράς», το μεγάλο θέατρο του Άργους,  το θέατρο με τα ευθύγραμμα εδώλια, το ρωμαϊκό ωδείο του Άργους, τo θέατρο στο ιερό του Απόλλωνα Πυθίου ή Δειραδιώτη.

 Αρχαία θέατρα της Επιδαύρου: Το μικρό θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, το ελληνιστικό θέατρο του Ασκληπιείου της Επιδαύρου, το ρωμαϊκό ωδείο του Ασκληπιείου της Επιδαύρου.

Το ελληνιστικό θέατρο των Μυκηνών.

 

Η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει στο φως εννέα αρχαία θέατρα στο νομό Αργολίδας. Πέντε από αυτά έχουν αποκαλυφθεί στο Άργος, τρία στην Επίδαυρο και ένα στις Μυκήνες. Αν εξαιρέσει κανείς τα δύο μικρά θέατρα του Άργους (το «Θέατρο της Αγοράς» και το θέατρο στο ιερό του Απόλλωνα Πυθίου) που προορίζονταν για συγκεντρώσεις θρησκευτικού και πολιτικού χαρακτήρα ή για λατρευτικούς σκοπούς, τα υπόλοιπα επτά θέατρα φιλοξενούσαν πρωτίστως μουσικούς αγώνες. Οι αγώνες αυτοί συνήθως περιλάμβαναν αγώνες ποίησης, οργανικής μουσικής, άσματος, χορού και δράματος. Εντάσσονταν, δε, στο πλαίσιο συγκεκριμένων εορτών που διοργάνωναν οι πιστοί προς τιμήν των θεών τους. Στις Μυκήνες ο τιμώμενος θεός ήταν ο Διόνυσος, στην Επίδαυρο ο Ασκληπιός και ο Διόνυσος, ενώ στο Άργος η Ήρα, ο Δίας και αργότερα οι θεοποιημένοι ρωμαίοι αυτοκράτορες.

 

Το τιμητικό θεωρείο στο μεγάλο θέατρο του Άργους από νοτιοδυτικά (φωτογραφία: Μ. Μικεδάκη / Copyright © Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας – Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων / Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων.

 

Πολλές από τις δραματικές παραστάσεις που παρουσιάζονταν στα θέατρα της Αργολίδας ήταν επαναλήψεις έργων των μεγάλων τραγικών, που είχαν εμπνευστεί τις υποθέσεις τους από μύθους που είχαν «γεννηθεί» στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Αρκεί να θυμηθεί κανείς το μύθο των Δαναΐδων, του Ορέστη και της Ηλέκτρας που εκτυλίσσεται στο Άργος, τη σπουδαιότερη από τις αργολικές πόλεις. Επιπλέον, μυθικά πρόσωπα της Αργολίδας γίνονται dramatis personae σε αρκετές – σωζόμενες ή μη – τραγωδίες. Ενδεικτικά αναφέρεται ο Περσέας στην Ανδρομέδα του Ευριπίδη, ο Ηρακλής στον Ηρακλή μαινόμενο του ιδίου τραγικού, ο Ναύπλιος (ο Νεώτερος) μαζί με τον γιο του Παλαμήδη στο έργο του Σοφοκλή Ναύπλιος Πυρκαεύς, o Ίναχος (βασιλιάς του Άργους) στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή, o Ευρυσθέας (έτερος βασιλιάς του Άργους) στους Ηρακλείδες του Ευριπίδη και, τέλος, ο Προίτος (βασιλιάς της Τίρυνθας) στη Σθενέβοια του Ευριπίδη.

 

Το θέατρο του Ασκληπιείου της Επιδαύρου από βόρεια. Φώτο: Διάζωμα.

 

Η μουσική, με την αξεπέραστη ψυχαγωγική της δύναμη, κατείχε ιδιαίτερη θέση στο αρχαίο ελληνικό θέατρο. Από αυτή την άποψη θα πρέπει κανείς να εξάρει τη μεγάλη συνεισφορά του Άργους στην εξέλιξη της μουσικής των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (ΙΙΙ, 131, 3), οι κάτοικοι του Άργους είχαν τα πρωτεία από όλους τους Έλληνες στη μουσική. Ονομαστοί για την τέχνη τους ήταν οι Αργείοι μουσικοί Αριστόνικος (7ος αι. π.Χ.) και Σακάδας (τέλη 7ου – αρχές 6ου αι. π.Χ.) που καθιέρωσαν την κιθάρα και τον αυλό αντίστοιχα ως αυτόνομα σολιστικά όργανα στους μουσικούς αγώνες, χωρίς τη συνοδεία άσματος, ο Ιέραξ (7ος αι. π.Χ.) που επινόησε τρία είδη συνθέσεων για αυλούς (τον ιεράκειον νόμον, το ιεράκειον μέλος και την ενδρομήν), καθώς και η ποιήτρια και μουσικός Τελέσιλλα (τέλη 6ου – αρχές 5ου αι. π.Χ.), η οποία έγινε γνωστή τόσο για τα λυρικά της ποιήματα όσο και για το ηρωικό της θάρρος που απέτρεψε την κατάληψη της πόλης της από τους Σπαρτιάτες. Από το Άργος κατάγονταν, εξάλλου, ο Ιοφώντας και ο Τιμοκράτης που συνέθεταν τα λυρικά μέρη των δραμάτων του Ευριπίδη (Γένος Ευριπίδου και Βίος, 16-17 [έκδ. CUF]). Στα ονόματα αυτά θα πρέπει, τέλος, να προστεθεί και εκείνο του Λάσου από την Ερμιόνη Αργολίδας (6ος αι. π.Χ.) που ήταν ποιητής διθυράμβων, ανακαινιστής της διθυραμβικής μουσικής και περίφημος μαθητής του Σακάδα…

Για την ανάγνωση ολόκληρης της μελέτης της κυρίας Μαρίας Μικεδάκη πατήστε διπλό κλικ στον παρακάτω σύνδεσμο: Τα αρχαία θέατρα της Αργολίδας

 

 Σχετικά θέματα:  

 

Read Full Post »

Η Camerata Junior Ορχήστρα Νέων των Φίλων της Μουσικής στο Άργος


 

Η CAMERATA JUNIOR Ορχήστρα Νέων των Φίλων της Μουσικής δίνει συναυλία στην αίθουσα Τέχνης και Πολιτισμού Μέγας Αλέξανδρος στο Άργος, την Κυριακή 30 Απριλίου 2017 και ώρα 7.00 μ.μ. Μουσική Διεύθυνση: Δημήτρης Σέμσης.

Η Camerata Junior – Ορχήστρα Νέων των Φίλων της Μουσικής ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 2010 στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δράσεων του Συλλόγου με στόχο την καλλιέργεια των μουσικών ικανοτήτων των σπουδαστών, την ανάπτυξη του πνεύματος συνεργασίας και τη διαπαιδαγώγηση των νέων σε μια πειθαρχία ομαδικής μουσικής δράσης.

Δάσκαλος και διευθυντής της Camerata Junior είναι ο Δημήτρης Σέμσης, σολίστ και εξάρχων βιολονίστας της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, o οποίος διδάσκει και εμψυχώνει τους νέους μουσικούς με το ιδιαίτερο ταλέντο που διαθέτει ως παιδαγωγός.

 

Camerata Junior

 

Πρόγραμμα συναυλίας

NORMAN LEYDEN (1917-2014)

Σερενάτα για έγχορδα

Prelude  – Fugue – Nocturne  – Cakewalk

Σόλο βιολί: Γιάννης Αντωνόπουλος

FRITZ KREISLER (1875 – 1962)

Πρελούδιο και Allegro για βιολί και έγχορδα

Σόλο βιολί: Καλλιόπη Ρήγου

EDVARD GRIEG (1843-1907)

Σουίτα σε παλιό στυλ «από τον καιρό του Holberg», έργο 40

Praeludium – Sarabande – Gavotte – Musette – Air – Rigaudon

Σόλο βιολί: Γιάννης Αντωνόπουλος

Σόλο βιόλα: Σπύρος Κοκονέτσης-Στεριώτης

PAUL HINDEMITH (1895-1963)

Minimax «Ρεπερτόριο για στρατιωτική μουσική»

  • Στρατιωτικό εμβατήριο 606
  • Εισαγωγή – Toαδιάβροχο κλουβί
  • Βραδάκι στις πηγές του Δούναβη
  • Ιντερμέτζο για δύο απομακρυσμένες τρομπέτες
  • Πικραλίδες στην όχθη του ρυακιού – Βαλς
  • Δύο αστείοι κατεργάρηδες σπίνοι
  • Έργο χαρακτήρων για δύο φλάουτα πίκολο
  • Παλιές καραβάνες – Εμβατήριο

Τη συναυλία διοργανώνει η Περιφέρεια Πελοποννήσου – Περιφερειακή Ενότητα Αργολίδας. Την οργανωτική υποστήριξη της συναυλίας έχει αναλάβει ο Σύλλογος «Φίλοι του Δημοτικού Ωδείου Άργους – Μυκηνών».

Read Full Post »

24° Φεστιβάλ Ναυπλίου | 19 – 28 Ιουνίου 2015


 

Το 24ο Φεστιβάλ Ναυπλίου, πιστό στην παράδοση του ως ένα από τα μεγαλύτερα φεστιβάλ κλασικής μουσικής στην Ελλάδα, θα διεξαχθεί φέτος από τις 19 έως τις 28 Ιουνίου 2015. Το φιλόμουσο κοινό θα έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει δέκα μαγευτικές συναυλίες με σύγχρονες ερμηνείες διεθνούς εμβέλειας.

 

Ναύπλιο – Παλαμήδι, Άγιος Ανδρέας

Ναύπλιο – Παλαμήδι, Άγιος Ανδρέας

 

Καταξιωμένοι καλλιτέχνες από το εξωτερικό όπως το εξαιρετικό αυστριακό κουαρτέτο Ensemble Wien (κουαρτέτο εγχόρδων της Φιλαρμονικής της Βιέννης) με πάμπολλες ηχογραφήσεις, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εμφανίσεις· το καινοτόμο νεανικό σύνολο Chicago Consort που εντυπωσιάζει με τη σκηνική του παρουσία· καθώς και το ξακουστό για τη βιρτουοζιτέ του Trio Vuillaume (Τρίο εγχόρδων της Όπερας του Παρισιού) από τη Γαλλία – σε σύμπραξη με τον έχοντα σημαντική καριέρα εντός και εκτός των ελληνικών τειχών πιανίστα Θανάση Αποστολόπουλο – πιστοποιούν, για άλλη μια χρονιά, τη διεθνή ακτινοβολία του Φεστιβάλ.

 

Ensemble Wien

Ensemble Wien

 

Μουσικοί θεσμοί της χώρας, όπως η Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ που θα συμπράξει με τη διεθνώς αναγνωρισμένη μεσόφωνο Ειρήνη Καραγιάννη και τον πολυτάλαντο Τάσο Αποστόλου υπό τη μουσική διεύθυνση του Αναστάσιου Συμεωνίδη.

Συνθέτες καταξιωμένοι στο μουσικό και θεατρικό χώρο, όπως ο πολυβραβευμένος Φίλιππος Τσαλαχούρης – που σε μια ιδιαίτερη βραδιά θα ερμηνεύσει δικιά του σύνθεση ως υπόκρουση στο αριστούργημα του ελληνικού βουβού κινηματογράφου Αστέρω (1929).

 

Φίλιππος Τσαλαχούρης

Φίλιππος Τσαλαχούρης

 

Σολίστες που έχουν εξυμνηθεί από τα διεθνή μέσα, όπως ο πιανίστας Νίκος Λαάρης – που εντυπωσίασε την Αθήνα τον Χειμώνα που μας πέρασε, ερμηνεύοντας έργα του Sir John Tavener, και το ίδιο πρόγραμμα θα επαναλάβει στο Ναύπλιο. Συμπράξεις όπως αυτές της εξαίσιας μεσόφωνου Αλεξάνδρα Γκράβας με τα μαγικά χέρια του πιανίστα Δημήτρη Γιάκα καθώς και η παρουσία νέων ερμηνευτών – όπως ο Κωνσταντίνος Δεστούνης, που πρόσφατα διακρίθηκε στο 39o Διεθνές Grand Prix Πιάνου Μαρία Κάλλας αλλά και του πρωτοπόρου ντουέτου VITA BREVIS, το οποίο συνδυάζει τη μπαρόκ μουσική με ζωντανά ηλεκτρονικά- δίνουν το φετινό στίγμα του Φεστιβάλ. Ένα στίγμα που καλύπτει ένα ευρύτατο φάσμα της σύγχρονης δημιουργίας και αναμφίβολα προβλέπεται να ενθουσιάσει.

 

Αλεξάνδρα Γκράβας

Αλεξάνδρα Γκράβας

 

Το Φεστιβάλ Ναυπλίου, υπό τη καλλιτεχνική διεύθυνση του Γιάννη Βακαρέλη, έχει αναγνωριστεί ως ένας από τους πιο συνεπείς και επιτυχημένους θεματικούς θεσμούς της ελληνικής περιφέρειας, έχει φιλοξενήσει μερικά από τα λαμπρότερα σχήματα και καλλιτέχνες της διεθνούς κλασικής σκηνής και έχει τιμηθεί με τη διάκριση του καλύτερου φεστιβάλ από την Ένωση Ελλήνων Μουσικών Κριτικών. Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του έχουν εμφανιστεί πάνω από 250 Έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες, ανάμεσα τους μερικά από τα πιο διάσημα ονόματα του κόσμου, καθώς και 24 Κουαρτέτα, 18 Συμφωνικές και Ορχήστρες Δωματίου πλήθος πρωτοεμφανιζόμενων νέων καλλιτεχνών. Οι συναυλίες του, που πραγματοποιούνται με συμβολικό εισιτήριο, στα μαγευτικά μνημεία και πλατείες του Ναυπλίου, έχουν προσελκύσει περισσότερους από 190.000 επισκέπτες, Έλληνες και ξένους, τόσο από την τοπική κοινωνία, που το αγάπησε και το στήριξε από την πρώτη χρονιά, όσο και από την Αθήνα και την υπόλοιπη Ελλάδα, ενώ έχει σταθερούς φίλους που δίνουν το παρόν κάθε χρόνο, υπογραμμίζοντας την πολιτιστική αξία του Φεστιβάλ.

Χώροι συναυλιών: Πλατεία Αγ. Γεωργίου | Φουγάρο | Βουλευτικό | Πλατεία Συντάγματος | Παλαμήδι.

Ημερομηνία: Από Παρασκευή 19 έως Κυριακή 28 Ιουνίου

Ώρα έναρξης: 21.00

 

Πρόγραμμα

 

  • Παρασκευή 19 Ιουνίου – Πλατεία Αγίου Γεωργίου – Chicago Consort – ΗΠΑ
  • Σάββατο 20 Ιουνίου –  Φουγάρο
    Αθηνά Ρούτση – «Παρίσι-Κωνσταντινούπολη», μουσικά τοπία πάνω στις ράγες του Orient Express
  • Κυριακή 21 Ιουνίου –  Βουλευτικό
    Κωνσταντίνος Δεστούνης – Ρεσιτάλ Πιάνου
  • Δευτέρα 22 Ιουνίου – Βουλευτικό
    Νίκος Λαάρης στο πιάνο – Αφιέρωμα στον Τζον Τάβενερ
  • Τρίτη 23 Ιουνίου – Βουλευτικό
    Duo Vita Brevis – In Stil Μodernο: Συνθέσεις του 17ου και του 21ου αιώνα με άρωμα Βενετίας
  • Τετάρτη 24 Ιουνίου – Βουλευτικό
    Φίλιππος Τσαλαχούρης, σύνθεση/πιάνο – Βωβός κινηματογράφος με συνοδεία μουσικής.
    Δημήτρης Γαζιάδης – Ορέστης Λάσκος: Aστέρω (1929)
  • Πέμπτη 25 Ιουνίου – Βουλευτικό
    Αλεξάνδρα Γκράβας και Δημήτρης Γιάκας στο πιάνο – Ελληνικές Εμπνεύσεις
  • Παρασκευή 26 Ιουνίου –  Πλατεία Συντάγματος
    Ειρήνη Καραγιάννη και Τάσος Αποστόλου – Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της ΕΡΤ
  • Σάββατο 27 Ιουνίου – Βουλευτικό
    Trio Vuillaume – Τρίο εγχόρδων της Όπερας του Παρισιού με τον Θανάσης Αποστολόπουλος στο πιάνο
  • Κυριακή 28 Ιουνίου – Παλαμήδι
    Ensemble Wien – Κουαρτέτο της Φιλαρμονικής της Βιέννης

Read Full Post »

ΗΡΩ – JAVIER DI CIRIACO | »Querer» Nuevo Siete Ensemble, υπό τη διεύθυνση του Χάρη Πεγιάζη. Σολίστ: Ζωή Τηγανούρια. Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, στα πλαίσια του Ελληνικού Φεστιβάλ, την Παρασκευή και το Σάββατο 12 και 13 Ιουλίου 2013.


 

Η Ηρώ, η πολυτάλαντη καλλιτέχνιδα που μας μαγεύει ως ερμηνεύτρια, συνθέτρια και πιανίστα, μαζί με τον εντυπωσιακό αργεντίνο ερμηνευτή του μοναδικού Sexteto Milonguero, Javier Di Ciriaco, θα βρεθούν μαζί στη σκηνή του Μικρού Θεάτρου της Αρχαίας Επιδαύρου, για να παρουσιάσουν δύο μοναδικές συναυλίες. Μαζί τους το Nuevo Siete Ensemble, ένα καταξιωμένο σύνολο μουσικής ειδικευμένο στο αργεντίνικο τάνγκο και η συνθέτις και σολίστ στο ακορντεόν Ζωή Τηγανούρια, σε μια μοναδική σύμπραξη

Σε αυτές τις μοναδικές βραδιές θα ακουστούν σημαντικά τραγούδια τάνγκο, αργεντίνικης μουσικής (Astor Piazolla Mariano Mores, o Francisco Canaro, o Osvaldo Pugliese) αλλά και συνθέσεις τάνγκο της ίδιας της Ηρούς, από την πλούσια δισκογραφία της.

 

Ηρώ

Ηρώ

 

Η Ηρώ είναι από τις λίγες ελληνίδες ερμηνεύτριες που μπορούν να αποδώσουν με τόση αρτιότητα κομμάτια διεθνούς ρεπερτορίου σε πολλές γλώσσες. Ο Javier Di Ciriaco είναι ο αισθαντικός ερμηνευτής της καταξιωμένης ορχήστρας Sexteto Milonguero, που είναι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα σχήματα αργεντίνικης μουσικής, με συναυλίες σε όλο τον κόσμο που έχουν λάβει εξαιρετικές κριτικές.

Ο Javier θα ταξιδέψει από την Αργεντινή γι’ αυτή την μοναδική συνεργασία του με την Ηρώ και μαζί θα μας χαρίσουν μερικά από τα ωραιότερα κομμάτια Τάνγκο, Αργεντίνικης Μουσικής και όχι μόνο…

 

Javier Di Ciriaco

Javier Di Ciriaco

 

Τη μουσική διεύθυνση του σχήματος «Nuevo Siete Ensemble» έχει ο Χάρης Πεγιάζης, (καθηγητής θεωρητικών τζαζ και κόντρα μπάσου). Το σχήμα απαρτίζεται από τους εξαίρετους μουσικούς: Μαρία Γούτου (βιολί), Σέργιος Σοϊλές (φλάουτο), Νίκος Σκεπαρνιάς (κιθάρα), Νίκος Σκεπαρνιάς (πιάνο), Χάρης Πεγιάζης (κόντρα μπάσο) και Κώστας Κονδύλης (κρουστά). Μαζί τους η Άρτεμις Βαβάτσικα (ακορντεόν – μπαντονεόν). Σολίστ στο ακορντεόν η Ζωή Τηγανούρια.  Συμμετέχουν οι χορευτές της σχολής ‘’Baile del barrio’’ Κώστας Νικολαϊδης και Δανάη Ζευγαδίνα.

 

 Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου

Παλιά Επίδαυρος – Αργολίδα

Τηλ. 2753 0 22026 & 22096

 Περισσότερες πληροφορίες 

Τηλ. 210 9282900       

Read Full Post »

Older Posts »