ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Οι Συμβολαιογράφοι | Σημειογράφοι – Μνήμονες – Συμβολαιογράφοι Ναυπλίου 1831- 2009 – Νικόλαος Γεωργίου Τόμπρας

Ένα καινούργιο βιβλίο ξεκινά την πορεία του, «Οι Συμβολαιογράφοι, Σημειογράφοι – Μνήμονες – Συμβολαιογράφοι του Ναυπλίου, 1831 – 2009», του Νικολάου Γεωργίου Τόμπρα εν ενεργεία συμβολαιογράφου Ναυπλίου. Το βιβλίο είναι το αποτέλεσμα μιας προσπάθειας πέντε περίπου ετών στα οποία ο συγγραφέας με επίπονη προσπάθεια, κόπο και συστηματική έρευνα  κατάφερε να συγκεντρώσει στοιχεία για τους συνάδελφούς του  και να προσδιορίσει την περίοδο που υπηρέτησαν τον θεσμό της Συμβολαιογραφίας.

Στη συνέχεια εξετάστηκε συστηματικά το  σύνολο του νομοθετικού πλαισίου που οδήγησε στην σύλληψη, τον σχεδιασμό, την δημιουργία, την ανάπτυξη και την ωρίμανση του Συμβολαιογραφικού θεσμού στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα εντοπίστηκε η πορεία γέννησης και ωρίμανσης του θεσμού των υποθηκοφυλάκων και οι λειτουργοί της στο Ναύπλιο. Ακόμα, στάθηκε δυνατό να διακριβωθεί η διαδικασία δημιουργίας του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείου Ναυπλίου (νομοί Αργολίδος, Αρκαδίας, Καλαμάτας, Κορινθίας, Λακωνίας) και να αναδειχθούν τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων του στην πορεία του χρόνου. Τέλος, μέσα από όλη αυτή την διαδικασία δημιουργήθηκε μια υπέροχη εικόνα της πόλης του Ναυπλίου, καθώς και της επαρχίας Ναυπλίας και των ανθρώπων της στο χρόνο.

Οι Συμβολαιογράφοι | Σημειογράφοι – Μνήμονες – Συμβολαιογράφοι Ναυπλίου 1831- 2009

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:

Ενώ ο Αγώνας για την Ανεξαρτησία εξελίσσεται και η προσπάθεια για τη δημιουργία σύγχρονου Ελληνικού Κράτους εντατικοποιείται, προκύπτει η ανάγκη δημιουργίας σύγχρονων θεσμών και σχετικού νομοθετικού πλαισίου. Ένας από τους πρώτους θεσμούς που θα ιδρυθεί είναι και αυτός της Συμβολαιογραφίας. Η πορεία σύλληψης και εξέλιξής του και οι δημόσιοι λειτουργοί που τον υπηρέτησαν στην πρώτη επίσημη πρωτεύουσα του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους, κατά τη διάρκεια του 19^ου  αλλά και του 20^ου  αιώνα, αποτελούν το αντικείμενο αυτού του πονήματος.

Η προσωπική και επαγγελματική πορεία των συμβολαιογράφων του Ναυπλίου, που ήρθαν από κάθε σημείο του ορίζοντα όπου υπήρχε Ελληνισμός, είναι ενδιαφέρουσα. Ήταν Φιλικοί, έμποροι, κτηματίες, τραπεζικοί, γραφείς, υπάλληλοι δημοσίων υπηρεσιών, δικαστές, δικηγόροι, κατάσκοποι, πολεμιστές, άνθρωποι των γραμμάτων, συγγραφείς, ποιητές, δωρητές, πολιτικοί, απόφοιτοι της Νομικής, αν και όχι πάντα, απλοί συμβολαιογράφοι, συνδικαλιστές. Αυτοί αντιπροσωπεύουν την πληρέστερη και χωρίς κανένα κενό αλυσίδα λειτουργών του θεσμού.

Παράλληλα, εξετάζεται η πορεία γέννησης και ωρίμανσης του θεσμού των υποθηκοφυλάκων και οι λειτουργοί αυτού στην πόλη καθώς και η διαδικασία δημιουργίας του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείου Ναυπλίου και τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων του.

Το Ναύπλιο αποτέλεσε μια πολυπολιτισμική πόλη και οι κάτοικοί του προσήλθαν από την Κωνσταντινούπολη, τη Μικρά Ασία, την Οδησσό, τη Χίο. την Κρήτη, την Μακεδονία, την Κέρκυρα και ολόκληρη την Πελοπόννησο. Ήταν Έλληνες και ξένοι φιλέλληνες, ο καθένας με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του. Η ιστορία τους αποτελεί μέρος της ιστορίας της πόλης του Ναυπλίου, της επαρχίας Ναυπλίας αλλά και του σύγχρονου Ελληνικού κράτους.

Στην παρουσίαση του βιβλίου που πραγματοποιήθηκε στο  «Φουγάρο» το   Σάββατο 12 Ιουνίου 2021, μίλησαν για το βιβλίο, ο  Ιστορικός – Αρχειονόμος, πρώην διευθυντής των Γενικών Αρχείων του Κράτους Νομού Αργολίδας, Δημήτρης Χ. Γεωργόπουλος, η  Χαρίκλεια Δημακοπούλου, Ιστορικός του Δικαίου των Θεσμών, δικηγόρος, δημοσιογράφος και συγγραφέας, και η Σταματίνα Γκόγκα Μάνατζερ ανάπτυξης αναλυτικών προγραμμάτων, Κέντρου Ελληνικών Σπουδών Ελλάδος  του Πανεπιστημίου Harvard.

Παρακάτω παραθέτουμε αυτούσιες τις ομιλίες του κυρίου Δημήτρη Χ. Γεωργόπουλου και της κυρίας Χαρίκλειας Δημακοπούλου. Να σημειώσουμε ότι η ομιλία της κας Σταματίνας Γκόγκα βασίστηκε σε οπτικοαουστικό υλικό, για το λόγο αυτό δεν περιλαμβάνεται στην παρούσα φάση.    

«Οι Συμβολαιογράφοι» του Νικολάου Γεωργίου Τόμπρα – Δημήτρης Χ. Γεωργόπουλος

Δημήτρης Χ. Γεωργόπουλος

Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα σας.

Μετά από τόσο καιρό διαδικτυακών παρουσιάσεων είναι πολύ ευχάριστο που ξαναβρισκόμαστε σε φυσιολογικές συνθήκες έστω και μασκοφορεμένοι.

Σήμερα είναι μια σημαντική μέρα γιατί γιορτάζουμε, κατά τη γνώμη μου, τη δημιουργία ενός βιβλίου. Ενός βιβλίου που, όπως θα δούμε, έχει πολλά να προσφέρει.

Ξεκινώντας από το εξώφυλλο (Εικ. 01) παρατηρούμε   τον τίτλο και τον υπότιτλο. Ο τίτλος παραπέμπει σε κάτι γενικό που είναι οι συμβολαιογράφοι, αλλά ο υπότιτλος με τις παύλες ανάμεσα στις λέξεις Σημειογράφοι – Μνήμονες – Συμβολαιογράφοι Ναυπλίου παραπέμπει σε κάτι ειδικό. Και πράγματι, όπως θα δούμε στη συνέχεια, το περιεχόμενο του βιβλίου αναφέρεται γενικά στην ιστορία του θεσμού του συμβολαιογράφου και ειδικότερα στους συμβολαιογράφους Ναυπλίου τη μακρά περίοδο 1831-2009.

Οι Συμβολαιογράφοι | Σημειογράφοι – Μνήμονες – Συμβολαιογράφοι Ναυπλίου 1831- 2009

Τέλος, το εξώφυλλο κοσμεί το αποτύπωμα 3 σφραγίδων. Η επιλογή τους  δεν έχει μόνο διακοσμητικό χαρακτήρα. Η σφραγίδα αποτελούσε για τον συμβολαιογράφο «το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμά του».[1] Η παλαιότερη σφραγίδα, του Χαράλαμπου Παπαδόπουλου, (Εικ. 02) παραπέμπει στην έναρξη του θεσμού‧ γράφει περιμετρικά «Δημόσιος Μνήμων Ναυπλίου», έχει στο κέντρο μία κουκουβάγια ανάμεσα σε κλαδιά ελιάς και στο κάτω μέρος τα αρχικά γράμματα του ονοματεπώνυμου, δηλαδή το Χ και το Π, καθώς και τη χρονολογία 1831.

(Εικ. 02) Η σφραγίδα του Χαράλαμπου Παπαδόπουλου.

Η επόμενη σφραγίδα ανήκει στον Σωτήριο Αθανασιάδη. Φέρει περιμετρικά το ονοματεπώνυμό του και τις λέξεις συμβολαιογράφος Ναυπλίας και έχει στο κέντρο απεικόνιση βιβλίου-Ευαγγελίου. Χρονολογικά τοποθετείται στα 1869. (Εικ. 03)

(Εικ. 03) Η σφραγίδα του Σωτηρίου Αθανασιάδη.

Τέλος, η τρίτη σφραγίδα  ανήκει στον Νικόλαο Α. Τόμπρα, παππού του Νίκου.  Φέρει περιμετρικά το ονοματεπώνυμό του και τις λέξεις συμβολαιογράφος Ναυπλίου, έχει στο κέντρο τις λέξεις «Ελληνική Δημοκρατία» και τοποθετείται χρονολογικά στα 1929. (Εικ. 04)

(Εικ. 04) Η σφραγίδα του Νικολάου Α. Τόμπρα.

Συνεχίζοντας την περιδιάβαση των σφραγίδων στο εσωτερικό του βιβλίου παρατηρούμε ότι σ’ αυτές αποτυπώνονται οι πολιτειακές εξελίξεις, αλλά και οι σχέσεις του κράτους με τον συμβολαιογραφικό θεσμό. Και εξηγούμαι. Ενώ δηλαδή στην αρχή του θεσμού τα σύμβολα στο κέντρο των σφραγίδων είναι, θα έλεγα, προσωπικά, συν τω χρόνω στο κέντρο των σφραγίδων τοποθετείται το εθνόσημο. Στοιχείο που σηματοδοτεί τη στενή σχέση κράτους – συμβολαιογράφων. Νομίζω ότι σε αυτή τη διαπίστωση συνηγορεί ο τρόπος εκλογής τους. Ενώ δηλαδή επί διακυβέρνησης Καποδίστρια ο μνήμονας εκλεγόταν «από το Επαρχιακό Συμβούλιο και σε περίπτωση έλλειψης αυτού από την Επαρχιακή Δημογεροντία, η οποία ήταν μορφή δευτεροβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης με εκτεταμένες αρμοδιότητες (άρθρο 2, εδάφ. 1).»,[2] επί της βασιλείας του Όθωνα οι συμβολαιογράφοι διορίζονταν «από τον Βασιλέα κατόπιν γνωμοδοτήσεως του αρμοδίου Εισαγγελέα πρωτοδικών και σχετικής προτάσεως του Γραμματέα της Δικαιοσύνης άρθρο 169)».[3] Επιπλέον, ενώ προβλέπονται εξετάσεις για το διορισμό των συμβολαιογράφων, ο Νίκος μας αναφέρει ότι «όπως αποτυπώνεται στα φύλλα της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως του Βασιλείου της Ελλάδος και ανιχνεύτηκε μέσα από την ατομική ιστορία καθενός από τους συμβολαιογράφους του Ναυπλίου, όλοι οι συμβολαιογράφοι της πόλης κατά την περίοδο της βασιλείας του Όθωνα διορίζονται εκμεταλλευόμενοι το εδάφιο 2 του άρθρου 170, διορίζονται δηλαδή ως επιβράβευση για προηγούμενες εκδουλεύσεις τους».[4] Νομίζω ότι γίνεται κατανοητή η εξάρτηση του διορισμού των συμβολαιογράφων από την Εξουσία.

Η κατάσταση αλλάζει άρδην προς το καλύτερο με τη νομοθεσία της περιόδου της βασιλείας Γεωργίου του Α΄. Συγκεκριμένα με διάταγμα του 1874 οι συμβολαιογράφοι διορίζονται κατόπιν εξετάσεων, προφορικών και γραπτών, ενώπιον επιτροπής. Μάλιστα, στο διάταγμα προβλεπόταν η εξεταστέα ύλη και ο τρόπος της βαθμολόγησης. Επιπλέον, οι ήδη υπηρετούντες συμβολαιογράφοι, που δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις, θα έπρεπε να δώσουν εξετάσεις και εάν μεν επιτύγχαναν θα λάμβαναν πτυχίο, ενώ εάν αποτύγχαναν ή δεν παρουσιάζονταν θα απολύονταν.[5]

Ας έρθουμε τώρα σε ένα άλλο στοιχείο του βιβλίου που είναι η δομή του.

Ο συγγραφέας προτάσσει ένα χρονολόγιο με τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα, αλλά κυρίως με τους νόμους και τα διατάγματα τα σχετικά με τη λειτουργία του συμβολαιογραφικού θεσμού.

Ακολουθεί ο πρόλογος, όπου αναφέρεται το ιστορικό της συγγραφής του βιβλίου και η «σκοπιμότητα» που εξυπηρετεί.

Στη συνέχεια είναι το κυρίως μέρος του βιβλίου, το οποίο διαρθρώνεται σε εννέα (9) κεφάλαια.

Στο πρώτο κεφάλαιο, το οποίο είναι ουσιαστικό, προκειμένου να κατανοήσει ο αναγνώστης το περιεχόμενο και την εξέλιξη του συμβολαιογραφικού θεσμού,  δίνονται πληροφορίες για το νομοθετικό πλαίσιο λειτουργίας του συμβολαιογραφικού θεσμού ξεκινώντας από τα χρόνια της Επανάστασης και προχωρώντας  στα χρόνια διακυβέρνησης του Ι. Καποδίστρια, της βασιλείας του Όθωνα και του Γεωργίου του Α΄.. Το κεφάλαιο τελειώνει με τα μεταγενέστερα νομοθετήματα, καθώς και με πληροφορίες για το Ταμείο Νομικών, τη δημιουργία του συμβολαιογραφικού συλλόγου και την είσοδο γυναικών στο συμβολαιογραφικό επάγγελμα. Ενδιάμεσα σ’  αυτό το κεφάλαιο πληροφορούμαστε για τις κατά καιρούς ονομασίες των συμβολαιογράφων.  «Σημειογράφοι, Μνήμονες, Συμβολαιογράφοι». [6] Ας δούμε τι σημαίνει η καθεμιά ονομασία.

«Σημειογράφοι ήτοι Νοτάριοι»‧ Κατά τον συγγραφέα «σημειογράφος» είναι «αυτός που χαράζει σημεία σε πλάκες ή σε χαρτί αλλά κυρίως αυτός που διατηρεί τα σημεία των ορίων των ακινήτων επί του εδάφους και τα συμπεφωνημένα όρια των περιοχών». Η ονομασία «νοτάριος» προφανώς είναι μετάφραση από το ιταλικό «notaio».

«Μνήμονας» είναι αυτός που θυμάται και κατ’ επέκταση αυτός που με τις πράξεις του διατηρεί τη μνήμη.

«Συμβολαιογράφος» είναι αυτός που συντάσσει συμβόλαια, δηλαδή συμφωνίες μεταξύ δύο ή περισσοτέρων μερών.

Στη συνέχεια υπάρχει η ενότητα για τον 19^ου αιώνα, όπου εμπεριέχονται το δεύτερο, τρίτο και τέταρτο κεφάλαια.

Στο δεύτερο κεφάλαιο που έχει τον τίτλο «Ηρωική εποχή», και θα δούμε γιατί τιτλοφορείται έτσι, ο συγγραφέας θεώρησε σκόπιμο να αναφερθεί στο χώρο λειτουργίας των συμβολαιογράφων και να μας δώσει τα πληθυσμιακά στοιχεία του χώρου. Έτσι, πληροφορούμαστε ότι οι συμβολαιογράφοι του Ναυπλίου είχαν ως χώρο ευθύνης  την επαρχία Ναυπλίας, που το 1834 την αποτελούσαν οι δήμοι Ναυπλίας, Επιδαύρου, Αραχναίου, Μηδείας, Τιρυνθίδος, Ασίνης, Λήσσης και Προσύμνης και ότι ο πληθυσμός της επαρχίας ανερχόταν τότε σε 13.832 ψυχές.[7] Λίγο-πολύ καθ’ όλο τον 19^ο αιώνα ο πληθυσμός της επαρχίας Ναυπλίας κυμαίνεται ανάμεσα στις  12.500 και 15.500 ψυχές.

Στη συνέχεια αναφέρεται στις πρόδρομες μορφές συμβολαιογράφων που ήταν οι αναφορογράφοι και στο χώρο που λειτουργούσαν αυτοί και βεβαίως μας δικαιολογεί τον τίτλο του κεφαλαίου, δηλαδή την «ηρωική εποχή», γράφοντας: «Είναι όμως και κυριολεκτικά αγωνιστές, όχι μόνο γιατί πέτυχαν να επιβιώσουν του αγώνα της Ανεξαρτησίας, γεγονός που από μόνο του έχει αξία, αλλά και γιατί οι περισσότεροι από αυτούς έχουν λάβει μέρος, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στις μάχες της Επανάστασης».[8] Και ποιοι είναι αυτοί οι συμβολαιογράφοι της ηρωικής περιόδου: Είναι ο Δημόσιος Μνήμων Ναυπλίας Χαράλαμπος Α. Παπαδόπουλος και οι συμβολαιογράφοι Ναυπλίας Αναστάσιος Κ. Ελαιών, Αναστάσιος Μαυροκέφαλος, Γεώργιος Σκαλίδης, Ιωάννης Δ. Σαρηγιάννης,  Γεώργιος Ηρακλείδης και Ιωάννης Τρ. Οικονομίδης. Τα στοιχεία που παρατίθενται για τον καθένα δεν αφορούν μόνο την επαγγελματική του ιδιότητα, αλλά αποτελούν πηγή πληροφοριών για τη ζωή και τη δράση τους.

Το τρίτο κεφάλαιο τιτλοφορείται «Μια δύσκολη εφηβεία», γιατί, όπως μας λέει ο Νίκος, «σχεδόν όλους τους κατωτέρω παρουσιαζόμενους συμβολαιογράφους διακρίνει μια ακατάστατη θητεία, με συχνά κενά στην καριέρα τους, μετακινήσεις, μεταθέσεις, πειθαρχικές περιπέτειες, έντονο παρασκήνιο τοποθετήσεων…».[9] Αυτοί είναι οι Παρασκευάς Γιαννακόπουλος, Νικόλαος Ευσταθόπουλος, Σωτήριος Αθανασιάδης, Δημήτριος Π. Βασιλείου, Προκόπιος Παπαδόπουλος και Χρήστος Γ. Μερβακίτης.

Το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρεται στους συμβολαιογράφους Ιωάννη Ν. Μανουσόπουλο, Νικόλαο Α. Ολύμπιο, Θεμιστοκλή Γ. Οικονομόπουλο, Εμμανουήλ Κ. Φούτη, Αγαμέμνονα Δ. Φικιώτη, Δημήτριο Ι. Φικιώτη, Γεώργιο Δ. Παπακυριακού και Διονύσιο Ι. Ιατρό. Οι συμβολαιογράφο αυτοί  «συνέβαλαν στο πέρασμα του συμβολαιογραφικού θεσμού από τους λειτουργούς, που κάποια στιγμή υπηρέτησαν και ως συμβολαιογράφοι, στους επαγγελματίες αποφοίτους της νομικής σχολής, τους επιστήμονες δηλαδή συμβολαιογράφους, με τη σύγχρονη έννοια του όρου»,[10] γι’ αυτό και αυτό το κεφάλαιο τιτλοφορείται «Συμβάλλοντας στη μετάβαση».

Η επόμενη ενότητα αφορά τον 20^ο αιώνα και αποτελείται από τα κεφάλαια πέντε και έξι.

Ο «μακρύς 20ος αιώνας» και ειδικότερα το πρώτο μισό του αιώνα είναι μία περίοδος με κοσμοϊστορικά γεγονότα. (….) Αυτή την περίοδο «Η συμβολαιογραφία και οι λειτουργοί της  διακρίνονται από μία ωριμότητα και κανονικότητα. Το σύνολο των λειτουργών  του θεσμού είναι πλέον απόφοιτοι της Νομικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και έχουν υπηρετήσει για κάποια χρόνια ως δικηγόροι».[11] Αυτοί είναι ο Σωτήριος Εμμ. Φούτης, ο Παναγιώτης Αντ. Περράκης, ο Χρήστος Ν. Αναγνωστόπουλος, ο Κωνσταντίνος Δημ. Πασπαλιάρης, ο Αγαμέμνων Α. Αποστολόπουλος, ο Νικόλαος Αθαν. Τόμπρας, ο Βασίλειος Ιωαν. Παπαδριανός και ο Σπυρίδων Παν. Περράκης.

Η δεύτερη ενότητα του βιβλίου κλείνει με το έκτο κεφάλαιο, όπου γίνεται μνεία στους «Μετά τον πόλεμο: τους «νέους» συμβολαιογράφους και τους σύγχρονους» που είναι οι: Γεώργιος Κων. Μηναίος, Αθανάσιος Νικ. Τόμπρας, Μαγδαληνή Βασ. Παπαδριανού, Γεώργιος Νικ. Τόμπρας, Ευδοκία Α. Πραξιτέλους-Νανοπούλου, Βάιος Βασ. Παπαπαναγιώτου, Σταύρος Στυλ. Προκοπίου και Ξανθούλα Στυλ. Σουγλέ. Αυτή την περίοδο βλέπουμε για πρώτη φορά να εισέρχονται στο συμβολαιογραφικό επάγγελμα γυναίκες.

Στο έβδομο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στους «φίλους και συνοδοιπόρους» των συμβολαιογράφων, τους υποθηκοφύλακες Ναυπλίου. Μετά την παράθεση του νομοθετικού πλαισίου  λειτουργίας των Υποθηκοφυλακείων, τα οποία ιδρύθηκαν το 1856, αναφέρονται οι  διατελέσαντες υποθηκοφύλακες Ναυπλίου για περισσότερο από έναν αιώνα, δηλαδή από το 1856 έως το  1977. Αυτοί είναι ο Αθανάσιος Δ. Σέκερης, ο Θεόδωρος Λιαρόπουλος, ο Χαρίλαος Δ. Κεκερής, ο Αγαμέμνων Αθ. Μπεβάρδος, ο Σταύρος Γ. Μουτζουρίδης και ο Παντελής Σαγκανάς.

Το όγδοο κεφάλαιο αφιερώνεται στον Συμβολαιογραφικό Σύλλογο Εφετείου Ναυπλίου, ο οποίος περιλαμβάνει τους συμβολαιογράφους των νομών Αργολίδας, Αρκαδίας, Μεσσηνίας, Κορινθίας και Λακωνίας. Αναφέρεται ο ιδρυτικός νόμος του 1931 καθώς και όλα τα Δ.Σ. μέχρι το 1985.

Το κυρίως μέρος του βιβλίου κλείνει με το ένατο κεφάλαιο. Εδώ έχουμε μια εκ βαθέων ομολογία των «δυσκολιών  και των προβλημάτων» που αντιμετώπισε ο συγγραφέας, τα οποία χαρακτηρίζει υποκειμενικά και αντικειμενικά. Δεν θα ήθελα να επεκταθώ περισσότερο αφενός γιατί υπάρχει το θέμα του χρόνου και  αφετέρου γιατί είναι αρμοδιότερος να μιλήσει γι’  αυτά ο Νίκος.

Τμήμα αυτού του κεφαλαίου αποτελούν οι νέες τεχνολογίες, δηλαδή η χρήση της γραφομηχανής μετά το δεύτερο μισό του της δεκαετίας του ’20. Όσο και αν αυτό σήμερα μας ξενίζει εκείνη την εποχή η γραφομηχανή αποτελούσε τη νέα τεχνολογία.

Θα ήθελα να σταθώ στη «θεωρία» [12] που διατυπώνει ο Νίκος κατά την οποία είναι πιθανό οι συμβολαιογράφοι της «ηρωικής εποχής» να γνωρίζονταν μεταξύ τους ίσως και μέσω της Φιλικής Εταιρείας που κάποιοι ήταν μέλη της. Η τεκμηρίωση μια τέτοιας «θεωρίας» απαιτεί πολλή δουλειά και κυρίως αναδίφηση στην προσωπική τους αλληλογραφία, αν υπάρχει, και όχι μόνο.

Τέλος, είναι συγκινητικό το περιεχόμενο, όπου αναφέρονται τα «Συμπεράσματα μιας προσπάθειας». Τέτοια κείμενα δεν σχολιάζονται, γιατί κάθε σχολιασμός θα τα υποβάθμιζε∙ μιλούν από μόνα τους.

Το βιβλίο τελειώνει με το «Παράρτημα», όπου παρατίθενται οι συμβολαιογράφοι, το χρονικό διάστημα που λειτούργησαν και το σύνολο των πράξεων που συνέταξαν∙ ακολουθούν οι «Πηγές, τα βοηθήματα και οι ευχαριστίες», οι «Εναλλακτικές πηγές και οι πρόσθετες πληροφορίες», η «Βιβλιογραφία», ο κατάλογος με πληροφορίες για το φωτογραφικό υλικό που παρατίθεται στο εσωτερικό του βιβλίου και βέβαια το ευρετήριο ονομάτων και το ευρετήριο πόλεων, οικισμών και τοπωνυμίων. Με όλα αυτά που προαναφέραμε συμπληρώνονται οι 335 σελίδες του βιβλίου.

Τελειώνοντας νομίζω ότι είναι απαραίτητο να απαντήσουμε στο ερώτημα: Τι νέο προσφέρει το βιβλίο του Νικόλαου Γεωργίου Τόμπρα «Οι Συμβολαιογράφοι»;

Κατ’ αρχάς να πούμε ότι πρόκειται για πρωτότυπη εργασία μιας και δεν υπάρχει κάποιο άλλο σχετικό πόνημα, πλην της εργασίας του Ηλία Κωτσάκη, τέως προέδρου του συμβολαιογραφικού συλλόγου Εφετείου Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου. Μαθαίνουμε, λοιπόν, για την ιστορία του συμβολαιογραφικού θεσμού από τα  χρόνια της  Επανάστασης μέχρι τις μέρες μας.

Επίσης, μιλώντας για τους συμβολαιογράφους του Ναυπλίου λαμβάνουμε πλήθος πληροφοριών όχι μόνο που αφορούν την επαγγελματική τους ιδιότητα αλλά και την προσωπική τους ζωή.

Συνδυάζοντας τις δύο παραπάνω πηγές αποκομίζουμε ένα πλήθος πληροφοριών για την ιστορία της πόλης του Ναυπλίου, που κάποιες δεν μας ήταν γνωστές.

Επιπλέον, αυτά τα πάνω από τέσσερα χρόνια έρευνας σε διάφορες αρχειακές πηγές  έφεραν  στο φως στοιχεία που μέχρι σήμερα δεν γνωρίζαμε (π.χ. για το συγγραφικό έργο του Αναστάσιου Μαυροκέφαλου και όχι μόνο) και που μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για περαιτέρω έρευνα.

Τέλος, θα αναφερθώ ειδικά στο προσχέδιο του ψηφίσματος «Περί των Μνημόνων της εκλογής και της περιφερείας αυτών». Πρόκειται για άγνωστο τεκμήριο, το οποίο από  κοινού  με τις παρατηρήσεις που το συνοδεύουν θα αποτελέσουν πηγή πληροφοριών όχι μόνο για το σκεπτικό σύνταξης του ψηφίσματος, αλλά και για τη γενικότερη αντίληψη συγκρότησης και λειτουργίας ενός σύγχρονου δυτικού τύπου κράτους που ευαγγελιζόταν ο Κυβερνήτης.

Ας μου επιτραπεί να επισημάνω μια ιστορική ανακρίβεια σχετικά με τη σφαγή στο Άργος από Γάλλους στρατιώτες το 1833. Αναφέρεται στο βιβλίο ότι «Στο Άργος υπήρξε ανοιχτή σύρραξη μεταξύ ατάκτων Ελλήνων και των γαλλικών στρατευμάτων, με σημαντικό αριθμό θυμάτων εκατέρωθεν».[13] Η πραγματικότητα είναι ότι από ένα ασήμαντο γεγονός δημιουργήθηκε σύρραξη μεταξύ των ατάκτων σωμάτων και των Γάλλων στρατιωτών. Όμως, στη συνέχεια τα άτακτα σώματα αποσύρθηκαν και οι Γάλλοι επέπεσαν μανιωδώς επί των αμάχων. «Τα θύματα – 300 περίπου απέναντι σε 40 Γάλλους νεκρούς και τραυματίες – ήταν κυρίως αθώοι πολίτες και γυναικόπαιδα».[14]

Κυρίες και κύριοι, σας ευχαριστώ για την υπομονή σας και βεβαίως συνιστώ το βιβλίο στους συμβολαιογράφους, και γενικά στους νομικούς, καθώς και στον μέσο αναγνώστη, γιατί  έχει πολλά να μάθει, έστω παραλείποντας κάποιες λεπτομέρειες.

Υποσημειώσεις

[1] Μαζαράκης Αινιάν Ι. Κ., Εισαγωγή στο Σφραγίδες Ελευθερίας 1821-1832, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήναι 1983, σ.9.

[2] Ψήφισμα «Περί των μνημόνων της εκλογής και της περιφερείας αυτών». Γενική Εφημερίς της Ελλάδος 25/26-3-1830.

[3] Ψήφισμα «Οργανισμός των δικαστηρίων και των Συμβολαιογράφων». ΦΕΚ 13/10-4-1834.

[4] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», Ναύπλιο 2020, σ.42

[5] Διάταγμα «Περί εξετάσεως των εν τω κράτει συμβολαιογράφων και προσδιορισμού του αριθμού αυτών». ΦΕΚ 26/12-7-1874.

[6] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ. 40, 41

[7] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ.59,60

[8] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ.63

[9] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ.127

[10] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ.163

[11] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ.193

[12] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ.283

[13] Νικόλαος Τόμπρας Γ. «Οι συμβολαιογράφοι», ό.π. σ. 101. Η υπογράμμιση δική μου.

[14] Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, «Η κατάσταση της χώρας κατά το τέλος του 1832 και τα τραγικά γεγονότα του Άργους», Ι.Ε.Ε., Εκδοτική Αθηνών, 1975, τ. ΙΒ, σ. 578-579

Οἱ συμβολαιογράφοι τοῦ Ναυπλίου – Χαρίκλεια Δημακοπούλου

Κυρίες καί κύριοι,

Ἔχουν περάσει πολλά χρόνια ἀφ’ ὅτου ἔκαμα τήν τελευταία μου ἀνακοίνωση στό Ναύπλιο. Δέν θέλετε νά ξέρετε πόσα! Ὅμως τό Ναύπλιο εἶναι ἡ μεγάλη μου ἀγάπη, ἡ πόλις πού ἐρωτεύθηκα ὅταν τήν ἐπεσκέφθην γιά πρώτη φορά στά μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ 1960 ὡς μικρό παιδί. Οἱ ἀναμνήσεις ἀπό τότε, ὅταν ἐλάχιστοι φωτισμένοι προσπαθοῦσαν νά σώσουν τό Βουλευτικό ἀπό τήν κατάρρευση καί νά διασώσουν ὅ,τι ἀπέμενε ἀπό τήν νεοελληνική πορεία τῆς πόλεως εἶναι πολλές καί ἀγαπημένες. Σήμερα ὅμως δέν εἶμαι ἐδῶ γιά νά σᾶς μιλήσω γιά νοσταλγίες καί τά περασμένα, ἀλλά γιά νά μιλήσουμε γιά τήν ἐξαιρετική μελέτη τοῦ συμπολίτη σας καί ἀγαπητοῦ φίλου κ. Νίκου Τόμπρα περί τῶν συμβολαιογράφων τοῦ Ναυπλίου. Ὁ συγγραφεύς εἶναι ὁ ἴδιος συμβολαιογράφος Ναυπλίου, ὅπως καλῶς γνωρίζετε, καί ἀπεφάσισε νά ἐξιστορήση ἐπί τῆ βάσει διακριβωμένων στοιχείων τήν ἱστορία τῶν συμβολαιογράφων τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος του, πολλῷ μᾶλλον καθώς εἶναι γυιός καί ἔγγονος συμβολαιογράφων τῆς ἰδίας πόλεως. Αἰσθανόμενος λοιπόν τό βάρος τῆς ἐπιστημονικῆς πορείας τῶν προγόνων του καί τήν ἀξία τῶν ἀρχειακῶν στοιχείων πού φυλάσσονται στά γραφεῖα τῶν συναδέλφων του καί τοῦ ἰδίου ἐπεχείρησε μέ ἐπιτυχία τό ἐγχείρημά του.

Χαρίκλεια Δημακοπούλου

Τόν κ. Τόμπρα ἐγνώρισα ἐξ αἰτίας τοῦ βιβλίου του καί τόν ἐξετίμησα γιά τήν φιλότιμη προσπάθειά του νά προσεγγίση ἕνα θέμα πού παραμένει ἐν πολλοῖς ἀνεξερεύνητο. Καί μάλιστα ἕνα θέμα πού μέ ἐνδιαφέρει καί μέ τήν ἐπιστημονική μου ἰδιότητα τοῦ ἱστορικοῦ τοῦ Νεοελληνικοῦ Δικαίου καί τῶν Θεσμῶν. Δέν εἶναι δυνατόν λοιπόν, στήν παροῦσα συγκυρία νά παραλείψω νά συγχαρῶ τόν συγγραφέα ἀπό τοῦ βήματος γιά τήν ἐξαίρετη ἐργασία του, πού πρωτοπορεῖ πανελληνίως!

Συμβολαιογράφοι! Τί ἀκριβῶς εἶναι οἱ συμβολαιογράφοι, ὅλοι γνωρίζουμε διότι, ἄν μή τι ἄλλο, ὅλοι σέ κάποια στιγμή τῆς ζωῆς μας ἔχουμε προστρέξει στίς ὑπηρεσίες τους. Κανείς ὅμως δέν διερωτᾶται αὐτό τό ἐπάγγελμα/λειτούργημα ἀπό πότε ὑπάρχει. Ἡ Ἱστορία τῶν Θεσμῶν μᾶς βεβαιώνει ὅτι ἀπό τήν κλασική ἀρχαιότητα ὑπῆρχαν οἱ μνήμονες, πρόσωπα πού ἐκαλοῦντο στό δικαστήριο γιά νά βεβαιώσουν γεγονότα καί πράξεις. Κάποτε ἡ μνήμη τους ἀρκοῦσε πρός τοῦτο, ἀλλά πολύ γρήγορα, γιά λόγους πρακτικούς, δηλαδή τῆς μή ἀμφισβητήσεως τῶν μαρτυρουμένων γεγονότων, ἡ μνήμη ἀντικατεστάθη ἀπό τόν γραπτό λόγο καί πίνακες τηρήσεως μεταβολῶν στήν προσωπική κατάσταση καί τήν περιουσία τῶν πολιτῶν, ἀλλά καί τῶν μεγάλων γεγονότων τῆς πόλεως.

Τό Ρωμαϊκό κράτος, ἤδη ἀπό τούς χρόνους τῆς Ὕστερης Δημοκρατίας, τηροῦσε ἐπιμελῶς τά στοιχεῖα τῶν περιουσιῶν τῶν πολιτῶν γιά τήν βεβαιότητα τῶν μεταβιβάσεων καί τήν ἀσφάλεια τῶν συναλλαγῶν, ἀλλά καί διότι ἡ διακρίβωσις τοῦ ὕψους τῆς περιουσίας ἐπέτρεπε τήν φορολόγηση καί τήν κατανομή τῶν βαρῶν. Τό σύστημα τακτοποιήθηκε ἀκόμη περισσότερο κατά τούς χρόνους τῆς Ἡγεμονίας, ἀπό τόν Αὔγουστο καί τόν Βεσπασιανό, δύο αὐτοκράτορες πού ἀγωνίσθηκαν γιά τήν οἰκονομική ἀνόρθωση τοῦ κράτους τους.

Οἱ πράξεις πού ἀφοροῦσαν ἀγοραπωλησίες, προῖκες, κληρονομίες καί δωρεές συστηματοποιήθηκαν καί ἐτηροῦντο ἀπό τούς νοταρίους, μία ὀνομασία γιά τούς συμβολαιογράφους πού διατηρήθηκε στόν ἑλληνικό χῶρο κυρίως στίς περιοχές πού ἐγνώρισαν καί λατινική κυριαρχία, ὅπως εἶναι τά Ἑπτάνησα, οἱ Κυκλάδες καί ἡ Κρήτη, ἀλλά καί τό Ναύπλιο, καί γενικά ἡ Πελοπόννησος. Στήν βόρειο Ἑλλάδα συναντοῦμε ἀντιθέτως τήν ἐπιβίωση τοῦ ἀρχαίου ὅρου μνήμων καί τοῦ βυζαντινοῦ σημειογράφος.

Στό Βυζάντιο καί ἀπό τόν 10^ο αἰώνα στήν Κωνσταντινούπολη οἱ νοτάριοι ὀνομάζονται πιά ταβουλάριοι, διότι κρατοῦν πίνακες (τάβουλες) καί ἀποτελοῦν ἀνεξάρτητη συντεχνία μέ 24 μέλη, αἱρετό πρόεδρο καί ἐσωτερικό κανονισμό. Ἀνάλογοι λειτουργοί ὑπῆρχαν καί στίς ἐπαρχίες, δύο σέ κάθε μία, γιά νά ἐλέγχουν τήν νομιμότητα τῶν δημοσίων πράξεων τῶν κρατικῶν λειτουργῶν, ἀκόμη καί τοῦ ἐπάρχου. Ἀπό τήν ἵδρυση τῆς Νομικῆς Σχολῆς τῆς Πόλεως τό 1045 ἀπό τόν Κωνσταντῖνο Θ΄ τόν Μονομάχο, ἀπαιτεῖτο γιά τήν ἀνάληψη τοῦ ἀξιώματος καί τῶν καθηκόντων τοῦ ταβουλαρίου πιστοποιητικό νομικῶν σπουδῶν καί διορισμός σέ συγκεκριμένη συνοικία, δηλαδή παρείχετο συγκεκριμένη ἐδαφική ἔκτασις ἁρμοδιότητος.

Παραλλήλως πρός τούς ταβουλαρίους πού διωρίζοντο ἀπό τήν Πολιτεία, ὑπῆρχαν καί ἐκκλησιαστικοί ταβουλάριοι πού ἀσκοῦσαν τά αὐτά καθήκοντα παρά τό γεγονός ὅτι ἦταν ἱερωμένοι. Καί τοῦτο εἶναι εὐεξήγητο, καθώς ἡ ἔγγειος ἰδιοκτησία τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν ἐπί μέρους μονῶν καί ἐκκλησιαστικῶν ἱδρυμάτων αὐξάνετο μέ γεωμετρική ταχύτητα. Ἡ ὕπαρξις τῶν ἐκκλησιαστικῶν ταβουλαρίων (πού ἀπό τήν Μέση Βυζαντινή περίοδο ἀπεκαλοῦντο καί συμβολαιογράφοι) εἶναι ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο ὁ θεσμός διατηρήθηκε καί μετά τήν Ἅλωση τοῦ 1204 καί κυρίως μετά τήν Ἅλωση τοῦ 1453. Ἀφοῦ ἦταν ἐκκλησιαστικό ἀξίωμα, ἐπετρέπετο ἐντός τῶν ὁρίων τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Πατριάρχη καί τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχῶν τοῦ μιλλιέτ τῶν Ρωμιῶν.

Αὐτό μᾶς φέρνει στίς παραμονές τοῦ Ἀγῶνα τοῦ 1821, τοῦ ὁποίου τιμᾶται ἐφέτος ἡ 200ετηρίς. Στίς ὠργανωμένες πόλεις λειτουργοῦν πάντοτε οἱ νοτάριοι ἤ μνήμονες, κάποιοι ἐκ τῶν ὁποίων συνέχισαν τά καθήκοντά τους καί κατά τήν διάρκεια τοῦ Ἀγῶνος τῆς Παλιγγενεσίας, παρά τό γεγονός τῆς γενικῆς διαταράξεως ἐξ αἰτίας τοῦ διεξαγομένου ὁλοκληρωτικοῦ πολέμου. Τήν πρώτη τακτοποίηση τοῦ ζητήματος ἐξεκίνησε τό νεαρό Νεοελληνικό Κράτος ἀπό τόν Νόμο 12 τῆς 30 Ἀπριλίου 1822 περί Ὀργανισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν Ἐπαρχιῶν (ἄρθρ. 28) καί τόν ἀμέσως ἑπόμενο Νόμο 13 τῆς 2 Μαΐου 1822 «Διάταξις τῶν Δικαστηρίων», στόν ὁποῖο ὁλόκληρο κεφάλαιο, τό τελευταῖο, ἐπιγράφεται «Καθήκοντα τῶν νοταρίων». Τακτικώτερη ὀργάνωση ἐπεδίωξε ὁ Κυβερνήτης Ἰωάννης Καποδίστριας, ἐπί τῆς διακυβερνήσεως τοῦ ὁποίου διωρίσθηκε καί ὁ πρῶτος ἐπίσημος μετεπαναστατικός Νοτάριος στήν ἀπό τοῦ 1823 πρωτεύουσα τοῦ Κράτους Χαράλαμποος Παπαδόπουλος, καταγόμενος ἀπό τήν Καρύταινα.

Ὅπως ἀναλυτικά ἀποκαλύπτει τό βιβλίο τοῦ κ. Τόμπρα, οἱ πρῶτοι συμβολαιογράφοι τοῦ Ναυπλίου εἶχαν καταγωγή ἀπό διάφορα μέρη τῆς ἑλληνικῆς γῆς. Ὁ πρῶτος ἦταν ἀπό τήν Καρύταινα, ὁ δεύτερος ἀπό τήν Ραψάνη, ὁ τρίτος ἀπό τήν Πόλη, ὁ τέταρτος ἀπό τήν Κυνουρία. Ἡ εἰκόνα αὐτή συνεχίσθηκε ἐπί ἀρκετές δεκαετίες, μέ ἐντοπίους συμβολαιογράφους καταγομένους ἀπό τήν εὐρύτερη Ἀργολίδα, κυρίως ἀπό τόν Δῆμο Μιδέας.

Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἡ ποικίλη καταγωγή τῶν συμβολαιογράφων Ναυπλίου ἀπεικονίζει τόν κοσμοπολιτικό χαρακτῆρα πού διατήρησε ἡ πόλη καί μετά τήν μεταφορά τῆς πρωτευούσης στήν Ἀθήνα. Καί τοῦτο εἶναι εὔλογο, καθώς στό Ναύπλιο εἶχαν σπεύσει νά ἀποκτήσουν κατοικία πολλοί Ἀγωνιστές, ἀλλά καί πρόσφυγες ἀπό ἄλλες περιοχές πού εἶχαν ὑποστῆ τήν τουρκική καί αἰγυπτιακή γενοκτονική ἐπιδρομή. Στήν διάρκεια τοῦ Ἀγῶνα εἶχαν συρρεύσει στήν πόλη τοῦ Ναυπλίου Ρουμελιῶτες, Ἑπτανήσιοι, ἀλλά καί Χιῶτες, Μεσολογγῖτες, Ψαριανοί θύματα τοῦ πολέμου, καθώς καί μεγάλος ἀριθμός προσώπων πού ἐκινοῦντο στόν χῶρο τῆς πολιτικῆς καί τῆς διοικήσεως. Εἶναι φυσικό ὅτι στήν μικρή καί κλειστή πόλη, πού προστατευόταν ἀπό τά τρία φρούριά της καί τό τεῖχος τῆς κάτω πόλεως, τό Βαρόσι, δομήθηκε τό Νεοελληνικό Κράτος, μέ ἀνώτατον ἄρχοντα, βουλή, κυβέρνηση, δικαστήριο, σχολεῖο καί ὑγειονομεῖο, νοσοκομεῖο καί ἄλλες ὑπηρεσίες. Δέν ἦταν δυνατόν νά λείψη ἡ καταγραφή τῶν μεταβιβάσεων καί τῶν ἄλλων πράξεων.

Ἡ μελέτη τοῦ κ. Τόμπρα καί οἱ πλούσιες πληροφορίες πού παρέχει γιά τά ἀρχεῖα τῶν παλαιῶν συμβολαιογράφων δέν μᾶς ἐνδιαφέρει μόνον γιά τήν ἱστορία τοῦ θεσμοῦ. Τά συμβολαιογραφικά ἀρχεῖα ὅλοι γνωρίζουν ὅτι ἀποτελοῦν τήν ἀδιάψευστη πηγή ὅταν ἀναζητοῦνται στοιχεῖα κυριότητος ἐπί ἀκινήτων. Ὅμως πολύ λιγώτεροι γνωρίζουν ὅτι στήν λοιπή Εὐρώπη τά συμβολαιογραφικά ἀρχεῖα καί κυρίως προικοσύμφωνα καί διαθῆκες εἶναι βασική πηγή στήν ἀναζήτηση γενεαλογικῶν στοιχῶν, συγγενειῶν καί σχέσεων τῶν κατοίκων μεταξύ τους. Οἱ πράξεις αὐτές, πέρα ἀπό τά ἄλλα εἶναι καί βασική πηγή γιά τήν ἀνίχνευση τῶν μεταβολῶν τῆς κοινωνίας. Κάποιες ἀποκαλύπτουν, αἰῶνες ἀργότερα, λησμονημένα σκάνδαλα καί «ρόζ ἱστορίες», μέ τήν ἀποκλήρωση παιδιῶν γιά σκανδαλώδη συμπεριφορά, κορίτσια γιά τήν σύμπραξή τους σέ ἀπαγωγή τους καί γάμο παρά τήν θέληση τοῦ πατέρα, γιά ἀνεπιθύμητο γάμο κάποιας χήρας, πού τά παιδιά της προσπαθοῦν νά ἀποκλείσουν ἀπό τήν πατρική περιουσία καί ἄλλα παρόμοια.

Ἔτσι καί στήν Ἑλλάδα οἱ νοτάριοι/ μνήμονες/ σημειογράφοι/ συμβολαιογράφοι κατέγραφαν ὅσα ζητοῦσε ὁ πελάτης, διαθέτης ἤ προικοδότης, καί ἀποτύπωναν ἐπίσης συχνά, τουλάχιστον μέχρις ὅτου λειτούργησαν τακτικά τά δικαστήρια στό νεοελληνικό κράτος, κοινωνικές καταστάσεις καί δυσλειτουργίες, διαμάχες καί συγκρούσεις σέ τοπικό ἐπίπεδο.

Οἱ κλασικοί ἱστορικοί συνήθως ἀρκοῦνται νά συμβουλεύονται γιά τήν περίοδο πού μᾶς ἐνδιαφέρει, τῶν πρώτων ἐτῶν τοῦ Νεοελληνικοῦ Κράτους μετά τήν ἵδρυσή του τό 1822, ἀπομνημονεύματα ἀγωνιστῶν, κάποια ἀπό τά δημοσιευμένα ἀρχεῖα, ἴσως τώρα πού ψηφιοποιήθηκαν ἔγγραφα στά Γενικά Ἀρχεῖα τοῦ Κράτους στήν Ἀθήνα καί τήν περιφέρεια, ἀλλά λησμονοῦν πανηγυρικά τήν πληροφόρηση ἀπό τά θεσμικά ἀρχεῖα τῶν ληξιαρχείων, ὑποθηκοφυλακείων καί τῶν συμβολαιογράφων, ἀλλά καί τῶν βιβλίων γάμων, βαπτίσεων καί κηδειῶν τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχῶν. Ὅμως ἡ προσφυγή σέ αὐτό τό ἱστορικό ὑλικό θά τούς ἔδιδε ἀπαντήσεις γιά πολλά ἐρωτήματα. Καί εἶναι καιρός νά προχωρήσουμε πιό πέρα καί πιό μπροστά στήν ἔρευνα τοῦ προσφάτου παρελθόντος μας. Ὅπως ἔκαμε ὁ κ. Τόμπρας. Διότι αὐτό τό παρελθόν μᾶς καθορίζει καί μᾶς διαμορφώνει  συχνά καί χωρίς νά τό κατανοοῦμε. Τά πνεύματα ἔχουν ἀνοίξει και βελτιωθῆ σαφῶς.

Στά ὄχι καί τόσο μακρυνά χρόνια τοῦ 1971, ὅταν μία μικρή ὁμάδα ἐρευνητῶν μέ προεξάρχοντες τόν ἀείμνηστο Κωνσταντῖνο Κ. Σπηλιωτάκη καί τόν ἐπίσης ἐκλιπόντα πλέον πατέρα μου Γεώργιο Δ. Δημακόπουλο ἀναζητοῦσαν ἀγωνιωδῶς τά στοιχεῖα ἰδιοκτησίας τοῦ κτιρίου τοῦ Ἐκτελεστικοῦ (φυλακές Λεονάρδου), προσέφυγαν καί σέ συμβολαιογράφο τῆς πόλεως. Δέν θά ἀναφέρω ὄνομα, ἄν καί τό θυμοῦμαι πολύ καλά.

Ὁ ἐν λόγω λειτουργός, παρά τό γεγονός ὅτι οἱ συμβολαιογράφοι κατά νόμον εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι καί τά συμβόλαια δημόσια ἔγγραφα, δέν δέχθηκε νά διευκολύνη τήν ἔρευνα καί νά ἐπιτρέψη τήν πρόσβαση στό ἀρχεῖο του. Ἀντιθέτως μάλιστα ἐζήτησε ἕνα ὑπέρογκο γιά τήν ἐποχή ποσό γιά νά ἀναλάβη τήν σχετική ἐργασία ὁ ἴδιος, μέ τήν λογική – προφανῶς – ὅτι ὁ ἔλεγχος τίτλων δέν θά κατέληγε σέ συμβόλαιο!

Εὐτυχῶς ἔχουμε ξεφύγει ἀπό αὐτήν τήν δραματική κατάσταση, πού ἔφερε τό κτίριο στά ὅρια τῆς καταρρεύσεως. Σήμερα πολλά ἀπό τά ἀρχεῖα τῶν συμβολαιογράφων Ναυπλίου ἔχουν καταστῆ προσιτά εἴτε ἀφοῦ κατετέθησαν στά Γενικά Ἀρχεῖα Νομοῦ Ἀργολίδος εἴτε διότι προσεφέρθησαν σέ ἄλλους δημοσίους φορεῖς. Καί ἄν αὐτό τό διάστημα ἡ πανδημία τοῦ κορωναϊοῦ ἔχει κλείσει ἀρχεῖα καί βιβλιοθῆκες, σύντομα ἡ κανονικότα θά ἐπανέλθη καί ὅλοι θά μποροῦν νά τά συμβουλευθοῦν μέ ὁδηγό τό βιβλίο τοῦ κ. Τόμπρα.

Πρέπει νά σημειωθῆ ἐν κατακλεῖδι, ὅτι ἡ ἔρευνα τοῦ συγγραφέως ἐκτός ἀπό τήν ἀναζήτηση στοιχείων στίς ἐπίσημες πηγές καί τά ἀρχεῖα, ἐξετάθη καί ἐκτός Ἑλλάδος ὅπως στήν περίπτωση τοῦ στενοῦ συνεργάτου τοῦ Καποδίστρια Ἰωάννου Γεννατᾶ, ἀλλά καί στίς οἰκογένειες. Διότι αὐτό εἶναι τό σημαντικό ὅταν κάποιος γράφει γιά τόν τόπο του καί τούς ἀνθρώπους του. Ξέρει πρόσωπα καί πράγματα καί βρίσκει ποιές πόρτες πρέπει νά κτυπήση, ποιούς νά ἐνοχλήση καί πῶς νά ἐξασφαλίση βιογραφικά στοιχεῖα, φωτογραφίες καί λεπτομέρειες πού χωρίς αὐτήν τήν ἔρευνα κανείς ἴσως δέν θά ἐπρόσεχε καί δέν θά τιμοῦσε.

Τό βιβλίο ὅπως θά διαπιστώσετε ὅσοι τό ἀποκτήσετε, συμπληρώνεται ἀπό πίνακες, βιβλιογραφία, εὑρετήριο καί εἰκονογραφεῖται πλουσίως δίνοντας μία ἀκόμη σημαντική σελίδα στήν ἱστορία τοῦ ἀγαπημένου μας Ναυπλίου! Ὁ κ. Τόμπρας ἀναδεικνύεται σέ ἄξιο συνεχιστή τῆς λειτουργίας τῶν μνημόνων τῆς ἀρχαιότητος καί τῶν ταβουλαρίων τοῦ Βυζαντίου, διασώζοντας τήν μνήμη ἀνθρώπων καί γεγονότων…

Νικόλαος Γεωργίου Τόμπρας

Οι Συμβολαιογράφοι | Σημειογράφοι – Μνήμονες – Συμβολαιογράφοι Ναυπλίου 1831- 2009

Σχήμα 17Χ24

Σελίδες 336

ISBN 978-618-00-2254-4