ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Είναι διώροφη πετρόκτιστη οικία του 1829, από τα παλιότερα και καλύτερα νεοκλασικά του Άργους. Είναι σε σχήμα Π με σαμαρωτή κεραμωτή στέγη, η οποία στις άκρες καταλήγει σε τριγωνικές μετόπες (αετώματα). Το μνημείο διακρίνει απόλυτη συμμετρία και ευρυθμία. Η μεγάλη βεράντα του πρώτου ορόφου είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή με τα νεοκλασικά κολονάκια. Στηρίζεται σε δύο κίονες και σχηματίζει μεγάλο εξώστη για το ισόγειο.

Η οροφή του εξώστη είναι κυματοειδής. Τα χρώματά της, που διατηρούνται σε σχετικά καλή κατάσταση, είναι τα αυθεντικά, όπως και ο ζωγραφιστός μαίανδρος κάτω από την κορνίζα της στέγης. Στη δεξιά και αριστερή πλευρά του εξώστη έχουν εντοιχιστεί δυο επιτύμβια ανάγλυφα, τα οποία βρέθηκαν στα θεμέλια της οικοδομής το 1827. Το δεξιό παριστάνει ολόσωμη γυναίκα με στεφάνι στο χέρι, το οποίο προσπαθεί να φτάσει ένα γυμνό παιδί, προφανώς ο γιος της νεκρής μητέρας.

Ντιάνα Αντωνακάτου. Αρχοντικό Τσώκρη 1967.

Εσωτερικά το πλακόστρωτο δάπεδο διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση, όπως και η ξύλινη σκάλα με το θαυμάσιο σφυρήλατο καγκελάκι. Ο πρώτος όροφος είναι κλειστός και δεν προσφέρεται στον επισκέπτη. Εκεί ευρίσκονται έπιπλα του 19ου αιώνα, ίσως τα αρχικά, η σέλα του αλόγου του Όθωνα και το γραφείο του Καποδίστρια, τον οποίο φιλοξενούσε ο Τσώκρης, όταν παρεπιδημούσε στο Άργος. Άλλα αντικείμενα έχουν χαθεί, ενώ ο βαρύτιμος πολυέλαιος ευρίσκεται πιθανότατα στο εξοχικό του Ι. Ορλάνδου στις Σπέτσες, σύμφωνα με πληροφορίες. Πολλά από τα προσωπικά αντικείμενα του στρατηγού παραχωρήθηκαν από τον Ι. Ορλάνδο στο Δήμο, αλλά ορισμένα από αυτά πάλι χάθηκαν, ενώ τα υπόλοιπα σώζονται σε γυάλινη προθήκη στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημ. Συμβουλίου.

Το μνημείο κηρύχθηκε διατηρητέο το 1965, αλλά ήδη είχε αρχίσει να πουλιέται σε οικόπεδα ο μεγάλος κήπος. Έτσι, κτίστηκε αργότερα διώροφη οικοδομή, η οποία έκρυψε τη δυτική πτέρυγα του αρχοντικού. Σήμερα ανήκει στους κληρονόμους Ιωάννη Ροδινού Ορλάνδου και έχει ανάγκη από επισκευή και συντήρηση.

• Οδυσσέα Κουμαδωράκη, « Άργος το πολυδίψιον » Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος 2007.

Read Full Post »

Το πρώτο νεοελληνικό σχολείο του Άργους ιδρύθηκε το 1798 από τον ευπατρίδη και σεμνό προεστό Ιωάννη Περρούκα. Μόλις είχε αρχίσει να ξυπνάει η εθνική συνείδηση των σκλαβωμένων Ελλήνων και η διψασμένη ψυχή τους δεχόταν με αγαλλίαση κάθε παρηγορητικό μήνυμα από ομοεθνείς που ζούσαν και δρούσαν σε χώρες της Ευρώπης. Σε αυτά τα μηνύματα και τις παραινέσεις κυριαρχούσε η βαθειά επιθυμία και αδήριτη ανάγκη της πνευματικής  καλλιέργειας  των σκλαβωμένων παιδιών της Πατρίδας.

Από την Βενετία, όπου λειτουργούσε η περίφημη Σχολή των Ελλήνων, έφταναν μηνύματα αγάπης, υποστήριξης και προτροπής για μόρφωση.  Φλογεροί ιερωμένοι με περίσσιο ζήλο, αψηφώντας τους κινδύνους, επιχειρούσαν να ανεβάσουν το ηθικό των σκλαβωμένων αδελφών με πύρινους λόγους  και έσπερναν το σπόρο της αναγέννησης του Έθνους και της πνευματικής ανάπτυξης. Μόνον έτσι  θα προέκυπτε το πολυπόθητο αποτέλεσμα. Η Λευτεριά.

Ήδη, στην Αθήνα, στα Γιάννενα αλλά και στη Δημητσάνα λειτουργούσαν σχολεία και κάποιες ιερατικές σχολές.

Στην μείζονα περιοχή μας όμως, δεν υπήρχε κάποιο αντίστοιχο σχολείο. Ο Περρούκας, που ήξερε μερικά γράμματα, είχε χρήματα αλλά κυρίως λαχταρούσε την ελευθερία της υπόδουλης Πατρίδας, κατάλαβε ότι μόνον αν αναπτυχθεί η πνευματική και πολιτιστική κατάσταση του λαού θα κερδιζόταν η υπόθεση. Ύστερα από χρονοβόρες και μεγάλες προσπάθειες και θυσίες κατάφερε να άρει τις απαγορευτικές διαταγές των Τούρκων και κατάφερε να πραγματοποιήσει το όνειρό του.

Το σχολείο στεγάστηκε στο Μοναστήρι της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης. Της Πορτοκαλούσας. Στα στενά κελιά της ακούστηκε ξανά ο Ελληνικός λόγος και τα Ελληνόπουλα του Άργους μάθαιναν γραφή, ανάγνωση, ιστορία και αριθμητική. Όλοι βοηθούσαν το σχολείο. Η κοινότητα, οι εύποροι Αργείοι με πρώτο τον Ιωάννη Περρούκα αλλά και ξένοι. Ακόμη και από την Πάτρα δέχτηκε το σχολείο μεγάλη οικονομική ενίσχυση. Ο αδελφός του Περρούκα Δημήτριος, που τότε ζούσε στην Κωνσταντινούπολη ως πληρεξούσιος στην υψηλή πύλη του σουλτάνου, έδωσε εντολή στον Ιωάννη να καταθέτει για λογαριασμό του συμπατριώτη Βελισάριου Διογενίδη, 300 γρόσια  το μήνα στο Διευθυντή της σχολής Ησαΐα Λεονάρδο. Ήταν τόση η τιμιότητα και η καθαρότητα του Ιωάννη Περρούκα που στο βιβλίο των οικονομικών του, καταχωρούσε λεπτομερώς τα χρήματα που προορίζονταν για το σχολείο.

Ο Φραντζής, εκτός του Ησαΐα Λεονάρδου, αναφέρει ακόμα ονόματα διδασκάλων και υποδιδασκάλων της Σχολής του Άργους: Νικηφόρος 1813, Ιωάσαφ 1816, Νεόφυτος 1811, κ.α.

Στα τέλη της Τουρκοκρατίας ή στις αρχές της Επανάστασης το σχολείο μεταφέρθηκε μέσα στο Άργος. Αργότερα, στις αρχές του 1825, το σχολείο μετατράπηκε σε κρατικό. Οι Ελληνικές αρχές του έδωσαν τον τίτλο « Το έν Άργει Κεντρικόν σχολείον της Ελλάδος». Αυτό το πνευματικό ίδρυμα του Άργους, μετά 27 χρόνια λειτουργίας και προσφοράς, ισοπεδώθηκε από τον Ιμπραήμ τον Ιούνιο του 1825.

Ας θυμίσουμε, ότι ο ευεργέτης και εμπνευσμένος ιδρυτής του πρώτου σχολείου του Άργους Ιωάννης Περρούκας, πιάστηκε όμηρος από τους Τούρκους και ύστερα από έξι μήνες φυλάκισης και μαρτυρικής ζωής στην Τρίπολη, παρέδωσε το πνεύμα στο Δημιουργό του.   

• Σπύρος Παναγιωτόπουλος, « Η Σχολή του Άργους »,σελ. 159 – 160, « Πελοποννησιακή Πρωτοχρονιά 1958 » Αθήναι 1957.

Read Full Post »

Πυρλή Μαρία

Δωρήτρια του νοσοκομείου Άργους και ευεργέτιδα της πόλης. Γεννήθηκε και πέθανε στο Άργος. Ήταν άριστη μοδίστρα και με τη μοδιστρική της τέχνη απέκτησε σεβαστή περιουσία. Ήταν το πρωτότοκο παιδί του Βασιλείου και της Αγγελικής Πυρλή, οι οποίοι είχαν αποκτήσει άλλα τρία παιδιά· την Ελένη και τον Ανδρέα, που πέθαναν σε νεαρή ηλικία (18-20 ετών), και τον Αθανάσιο, ο οποίος σπούδασε νομικά. Ο πατέρας Βασίλειος Πυρλής ήταν μεγαλοκτηματίας, όμως μετά το θάνατό του η οικογένεια Πυρλή βρέθηκε καταχρεωμένη και η Μαρία ανέλαβε τη διαχείριση των χρεών και την ευθύνη των σπουδών του αδελφού της Αθανασίου, ο οποίος έγινε δικηγόρος και άσκησε δικηγορία στην Αθήνα. Και οι δύο έμειναν άγαμοι.

Η Μαρία Πυρλή, η οποία είχε κληρονομήσει και τον αδελφό της, συνέταξε τη διαθήκη της στο νοσοκομείο Άργους, όπου νοσηλευόταν, τρεις ημέρες πριν από το θάνατό της και άφησε στο νοσοκομείο το μεγαλύτερο μέρος της ακίνητης περιουσίας της: δύο διαμερίσματα στην Αθήνα, ένα αγρόκτημα κι ένα διαμέρισμα στο Άργος. Όρισε μάλιστα και διαχειριστική Επιτροπή, για την πιστή εκτέλεση της διαθήκης, με πρόεδρο τον εκάστοτε πρόεδρο του νοσοκομείου και ως μέλη ανθρώπους από το συγγενικό της περιβάλλον.

Με την εκποίηση του κληροδοτήματος Πυρλή, η οποία έγινε τμηματικά τη δεκαετία 1990, και λόγω των υψηλών επιτοκίων της εποχής εκείνης, συγκεντρώθηκε το ποσό των 200.000.000 δρχ., με το οποίο κτίστηκε η ΒΔ πτέρυγα του νοσοκομείου. Η πτέρυγα αυτή φέρει το όνομά της και – κατά την επιθυμία της – και το όνομα του αδελφού της Αθανασίου, ο οποίος είχε πεθάνει το 1971. Είναι διώροφη συνολικού εμβαδού 911 τ.μ. Στην είσοδο της πτέρυγας υπάρχει η προτομή της δωρήτριας.

• Οδυσσέα Κουμαδωράκη, « Άργος το πολυδίψιον » Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος 2007.

Read Full Post »

Στεργίου Αναστάσιος

Έμπορος, δωρητής και ευεργέτης του Άργους. Γεννήθηκε και πέθανε στο Άργος. Ήταν μοναχογιός του Νικήτα και της Μαριγώς Στεργίου. Το όνομά του έχει συνδεθεί με την ίδρυση και λειτουργία του Λαϊκού Ιατρείου Άργους, το οποίο λειτούργησε από το Φεβρουάριο 1933 έως το καλοκαίρι 1937, εποχή κατά την οποία δεν υπήρχε στο Άργος νοσοκομείο ή κάποιας άλλης μορφής νοσηλευτική μονάδα και οι ασθενείς κατέφευγαν στην Αθήνα και στο νοσοκομείο Ναυπλίου ή νοσηλεύονταν κατ’ οίκον από τους γιατρούς της πόλης.

Η ιδέα και η πρωτοβουλία για την ίδρυση του Λαϊκού Ιατρείου ανήκε στους γιατρούς Νικ. Παπαδημητρίου και Δρούγκα, οι οποίοι προσφέρθηκαν να περιθάλψουν δωρεάν άπορους ασθενείς. Η υλοποίηση της ιδέας ανήκε στη «Φιλάνθρωπον Αδελφότητα Κυριών Άργους».

Το Λαϊκό Ιατρείο εγκαταστάθηκε στην κατοικία του Αναστάσιου Στεργίου στην πλατεία του Αγίου Πέτρου, η οποία παραχωρήθηκε δωρεάν από τον ιδιοκτήτη της. Το Λαϊκό ιατρείο ήταν ένα ιδιότυπο πολυϊατρείο, στο οποίο κατέφευγαν οι άποροι πολίτες του Άργους και λειτουργούσε πιθανότατα όπως τα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων, χωρίς να έχει τη δυνατότητα νοσηλείας κάποιων ασθενών. Τα έξοδα λειτουργίας και τα χορηγούμενα φάρμακα ήταν προσφορά της Αδελφότητας Κυριών Άργους αλλά και πολλών άλλων Αργείων. Στις εφημερίδες της εποχής εκείνης συναντάμε πολλές πληροφορίες για τη λειτουργία και τη δράση του Λαϊκού Ιατρείου, καθώς επίσης και πολλές ενημερωτικές ανακοινώσεις των γιατρών του Λαϊκού Ιατρείου ή της Αδελφότητος σε θέματα υγιεινής και πρόληψης ασθενειών ή προσκλήσεις για την προσέλευση του κοινού για το εμβόλιο π.χ. του τυφοειδούς πυρετού.

Ο βιογραφούμενος Αναστάσιος Στεργίου προσέφερε γενναιόδωρα για τη λειτουργία του ιατρείου, ώστε οι Αργείοι να το ονομάζουν «κλινική του Τασιού». Ο Αν. Στεργίου άφησε όλη του την περιουσία στο ίδρυμα «Δημοτικόν Νοσοκομείον Δεσμίνη – Καλλιοντζή» αλλά χωρίς δυνατότητα εκποίησης. Για να λυθεί το πρόβλημα αυτό, έγινε νομοθετική ρύθμιση από τη Βουλή (31 Ιαν. 1957). Έτσι, στις δύο μεγάλες δωρεές του Δημοσθένη Δεσμίνη και της θείας του Αικ. Καλλιοντζή προστέθηκε και του Αν. Στεργίου για τον ίδιο σκοπό, την ίδρυση του νοσοκομείου Άργους.

• «Αργείων Πνεύμα», Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Δήμου Άργους, τεύχος 2, σελ.33-39, Ιούνιος 2001. 
• Οδυσσέα Κουμαδωράκη, « Άργος το πολυδίψιον » Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος 2007.

Read Full Post »

Μοναχός από το Άργος και μέγας ευεργέτης της πόλης. Από τη διαθήκη του, που άφησε στο συμβολαιογράφο Δημ. Κιτσόπουλο στις 16 Μαρτίου 1868, πληροφορούμαστε ότι γεννήθηκε στο Άργος και πως ήταν τότε 75 χρονών. Ήταν τότε κατάκοιτος και άρρωστος και έμενε στο σπίτι του ανηψιού του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου και τον περιποιόταν η κόρη του τελευταίου Μαριγώ, προς την οποία άφηνε κληρονομιά 500 δραχμές για τον λόγο αυτό. Με την ίδια διαθήκη άφηνε διάφορα μικρότερα ποσά προς τ’ ανήψια του και λοιπούς συγγενείς.

Προς το Δήμο Άργους άφηνε τρία εργαστήρια με την εντολή να πουληθούν και τα χρήματα να γίνουν μετοχές στην Εθνική Τράπεζα. Είχε κι άλλες μετοχές στην ίδια τράπεζα – δεν αναφέρεται αριθμός – και όριζε να μένει το συνολικό κεφάλαιο άθικτο και με τα μερίσματα των μετοχών να τρέφονται και να συντηρούνται δύο ορφανά και άπορα παιδιά της πόλης, που θα τα επέλεγε το εκάστοτε Δημοτικό Συμβούλιο, και να σπουδάζουν το ένα στην Ιερατική Σχολή για να γίνει παπάς στο Άργος, και το άλλο στο Πολυτεχνείο. Η διαθήκη όριζε επίσης τη σύσταση πενταμελούς επιτροπής με πρόεδρο τον Μητροπολίτη Αργολίδας για την καλή διαχείριση του κληροδοτήματος.

Φαίνεται, όμως, ότι η κατά καιρούς επιτροπή δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες του φιλάνθρωπου και φιλοπρόοδου δωρητή, όπως μαρτυρούν παλιά δημοσιεύματα. Έτσι, το «Κοντοβράκειο κληροδότημα» περιέπεσε σε αδράνεια, αλλά δεν είναι δυνατό να παρακολουθήσουμε το θέμα διά μέσου 100 και πλέον ετών. Θεωρούμε ότι τα μερίσματα από τις μετοχές ενσωματώνονταν στο αρχικό κεφάλαιο, όσα δεν ξοδεύονταν σύμφωνα ή και ασύμφωνα με την επιθυμία του δωρητή.

Το κληροδότημα τέθηκε σε λειτουργία το 1979, αφού τροποποιήθηκε ο τρόπος λειτουργίας του. Υπάρχουν σήμερα 3.000 περίπου μετοχές στην Εθνική, στην Κτηματική και στην Τράπεζα της Ελλάδος και με τα μερίσματά τους ενισχύονται οικονομικά, σπουδαστές ορφανοί και άποροι από το Άργος. Πρόεδρος του κληροδοτήματος παραμένει ο εκάστοτε μητροπολίτης Αργολίδας σύμφωνα με τη διαθήκη του δωρητή.

* Δημοσιεύματα του τοπικού τύπου μας πείθουν ότι κατά καιρούς τουλάχιστο ενεργοποιούνταν τα χρήματα του κληροδοτήματος, έστω και αυθαιρέτως: οικονομική ενίσχυση όχι μόνο σπουδαστών αλλά και μαθητών χωρίς να προβλέπεται από τη διαθήκη.

Η σημαντικότερη πληροφορία είναι ότι στον Κοντοβράκη «οφείλονται πολλά και σπουδαία έργα τελεσθέντα εν τω ναώ (ενν. του Αγίου Πέτρου), ήτοι ο γυναικωνίτις, το κωδωνοστάσιον και το καλλιτεχνικόν τέμπλον κ.λπ.». (Το κωδωνοστάσιο κατεδαφίστηκε το 1950, επειδή είχε υποστεί ανεπανόρθωτες βλάβες από καταιγίδα, και στη συνέχεια κτίστηκαν αυτά τα δύο που υπάρχουν τώρα). βλ. εφ. «Δαναός» του ομώνυμου Συλλόγου, φ. 110/14-11-1900.

* Κληροδότημα Κοντοβράκη

Πολλάκις ανεγράψαμεν, κατόπιν σκανδαλωδών προς τον «Δαναόν» ερωτημάτων εκ μέρους των Αργείων, περί του κληροδοτήματος του αειμνήστου Κοντοβράκη. Και πάλιν μας ερωτούν διατί δεν εκτελούνται αι διαθέσεις και εκείνα τα οποία ώρισεν ο αείμνηστος ανήρ; Διατί δεν δίδεται λογοδοσία, ίνα ίδουν πάντες υπό ποίους όρους ειργάσθησαν οι αποτελούντες την επιτροπήν; Διατί επικρατεί μυστικισμός; Διατί τέλος οι εκτελεσταί εκ του Αρχιεπισκόπου κ. Νικάνδρου ως Προέδρου και ταμείου και των κ.κ. Γ. Μπίσμπα, Δημ. Κιτσοπούλου και Δημ. Ρούσου, του Σπ. Καλμούχου αποθανόντος και μη αντικατασταθέντος διατί λέγομεν οι εκτελεσταί ώκνησαν να πράξουν ό,τι ώφειλον λογοδοτούντες; Επί τούτων άραγε δεν υπέχει κάποιαν ευθύνην και η Δημοτική Αρχή Άργους; Όλα αυτά πρέπει να διευκρινισθούν προς καθησύχασιν των Αργείων, διότι από ετών ουδεμία αίτησις υπεβλήθη προς συζήτησιν εκ μέρους ορφανού και απόρου παιδός…

εφ. «Δαναός» του Πειραιά, φ. 33/18-9-1908

• Οδυσσέα Κουμαδωράκη, « Άργος το πολυδίψιον » Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος 2007.

Read Full Post »

Δωρητής και ευεργέτης του Άργους. Γιος του Ιωάννη και της Μαρίκας Κολιαλέξη, γεννήθηκε στο Άργος και ήταν τραπεζικός υπάλληλος στην Τράπεζα Ελλάδος στην Αθήνα. Ήταν άγαμος. Το 1991 συνέταξε τη διαθήκη του, η οποία δημοσιεύτηκε τρεις μήνες μετά το θάνατό του από το Πρωτοδικείο της Αθήνας κατά τη συνεδρίαση της 24-10-1997, όπως ο νόμος ορίζει. Με τη διαθήκη του κληροδοτεί όλη την ακίνητη και κινητή περιουσία του στην ιδιαίτερή του πατρίδα το Άργος για την ανέγερση κτιρίου «στη μνήμη Μαρίκας Ι. Κολιαλέξη και Νικολ. Ανδρ. Παπαδημητρίου», γιατρού. Τα περιουσιακά στοιχεία του δωρητή είναι αρκετά διαμερίσματα στην Αθήνα, οικόπεδα, καταθέσεις σε τραπεζικούς λογαριασμούς, μετοχές και όλη του η οικοσκευή.

Ο διαθέτης, αφού εξασφαλίζει ένα πολύ μικρό μερίδιο από την περιουσία του για τις πρώην οικιακές του βοηθούς, ορίζει ότι επιθυμεί το υπό ανέγερση κτίριο να είναι τριώροφο νεοκλασικό και να διαθέτει αίθουσα για πολιτιστικές εκδηλώσεις (θέατρο, συναυλίες, διαλέξεις, προβολές), βιβλιοθήκη, αναγνωστήριο και πινακοθήκη και τέλος – στον 3ο όροφο – ξενώνα για τη φιλοξενία επίσημων επισκεπτών της πόλης.

Πέθανε στο σπίτι του (Κων/νου Παλαιολόγου 41, Ν. Ερυθραία) στις 15 Ιουλίου 1997 και ενταφιάστηκε στο Α΄ νεκροταφείο.

Ο Δήμος Άργους, ως εκτελεστής της διαθήκης, αγόρασε για την ανέγερση του Κολιαλέξιου οικόπεδο 2,5 στρεμμάτων περίπου το έτος 2000 από την οικογένεια Μπόμπου, αντί του ποσού των 200 εκατομμυρίων δρχ. Το ποσό αυτό καλύφθηκε με δανειοδότηση από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Το οικόπεδο βρίσκεται στην οδό Αγ. Κωνσταντίνου, στο ύψος του πρώην μεταξουργείου. Προ καιρού άρχισε η ανασκαφική έρευνα από την 4η ΕΠΚΑ Ναυπλίου, αλλά κατά τη διάρκεια δοκιμαστικών τομών αποκαλύφθηκαν αρχαιότητες, οι οποίες οδήγησαν στη διενέργεια εκτεταμένης ανασκαφικής έρευνας που βρίσκεται σε εξέλιξη (Μάιος 2004).

• Οδυσσέα Κουμαδωράκη, « Άργος το πολυδίψιον » Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος 2007.

Read Full Post »