ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Γεννήθηκε στο Άργος και ήταν κόρη του Κωνσταντίνου και της Ελένης Νυσταζοπούλου. Ο σύζυγός της Δημήτριος Καλλιοντζής, γεννημένος και αυτός στο Άργος, ασκούσε το επάγγελμα του συμβολαιογράφου στην Αθήνα. Το ζεύγος Καλλιοντζή απέκτησε δύο παιδιά, τον Αγαμέμνονα και τον Χαρίλαο, που είχαν την ατυχία να πεθάνουν σε ηλικία 10 και 25 ετών αντίστοιχα. Στη συνέχεια η Αικατερίνη έχασε και το σύζυγό της (1909), αλλά παρέμεινε στην Αθήνα. 

Το 1924 με ιδιόχειρη διαθήκη άφηνε την περιουσία της για την ίδρυση νοσοκομείου στο Άργος. Λίγο πριν από το θάνατό της πείσθηκε από τον ανιψιό της Δημοσθένη Δεσμίνη και έκανε δημόσια διαθήκη «δι’ ης κατέλιπε την περιουσίαν της προς αυτόν με την προφορικήν διαβεβαίωσίν του ότι και αυτός θα αφήσει την περιουσίαν του και της θείας του για τον ίδιο σκοπό» και τήρησε την υπόσχεσίν του.

• Οδυσσέα Κουμαδωράκη, « Άργος το πολυδίψιον» Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος 2007.

Read Full Post »

Για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα το Άργος  έμεινε χωρίς δημόσιο νοσηλευτικό ίδρυμα. Το πρώτο νοσοκομείο ήταν στρατιωτικό. Ιδρύθηκε από τους Ενετούς στους γνωστούς «Στρατώνες του Καποδίστρια» και λειτούργησε περίπου από το 1700 μέχρι το 1715. Ως νοσοκομείο, λειτούργησαν οι στρατώνες, και για ένα μικρό χρονικό διάστημα γύρω στα 1828. Το οικοδόμημα με την επωνυμία «Σπιτάλια» (από το hospital – νοσο­κομείο), που χτίστηκε μάλλον επί Καποδίστρια, δεν είναι γνωστό πότε και αν λειτούργησε ως νοσοκομείο.

Το «Νοσοκομείον Άγιος Κωνσταντίνος», το τζαμί δηλαδή του Άργους, φαίνεται πως ξεκίνησε να λειτουργεί ως νοσοκομείο το 1828 και συνέχισε για πολλά χρόνια, κυρίως ως στρατιωτικό. Αρκετές είναι οι αναφορές σ’ αυτό (1831, 1833, 1834 και 1852), ενώ δεν αναφέρεται μετά το 1852. Αντίθετα, στο Ναύπλιο μετά από προσπάθειες που ξεκίνησαν το 1823, λειτουργεί «Πολιτικόν Νοσοκομείον» από το 1824. Στις 18-10-1918 εγκαταστάθηκε στο μέγαρο του Συλλόγου Αργείων ο «Δαναός» το «Έμπεδον Πεζικού της IV Μεραρχίας» και το μέγαρο χρη­σιμοποιήθηκε ως «στρατιωτικόν αναρρωτήριον» μέχρι το 1920. Τέλος το 1939. όταν η ανάγκη για ύπαρξη νοσηλευτικής μονάδας στο Άργος έγινε επιτακτική λόγω της ορατής απειλής του επερχόμενου πολέμου, επιτάχτηκε το κτίριο του Δαναού για τη στέγαση της.  Από την 1η Νοεμβρίου 1940 οργανώθηκε και λειτούργησε στο ισόγειο η πρώτη υποτυπώδης νοσηλευτική μονάδα με την επωνυμία «Προσωρινόν Νοσοκομείον Άργους». Από το 1940 και μετά λειτουργεί συνεχώς δημόσια νοσηλευτική μονάδα για τους Αργείους πολίτες. Στα μεγάλα χρονικά διαστήματα που δεν υπήρχε νοσοκομείο, την περίθαλψη των πολιτών αναλάμβαναν «κατ’ οίκον» οι γιατροί της πόλης ή οι ασθενείς μετέβαιναν στην Αθήνα και το Ναύπλιο για νοσηλεία. Ταυτόχρονα αναπτύχθηκαν και κάποιες αξιόλογες φιλανθρωπικές προσπάθειες, όπως αυτή του «Λαϊκού Ιατρείου».

Χαρακτηριστική εικόνα της αντιμετώπισης των επιδημιών, χωρίς νοσοκομειακή υποστήριξη, δίνουν δημοσιεύματα στις τοπικές εφημερίδες:

«Η επάρατος νόσος ευλογιά ελυμαίνετο τα πλείστα των προαστίων της πόλεως του Άργους…

… Τον εμβολιασμόν ολοκλήρου της Επαρχίας Άργους ανέλαβαν οι ια­τροί της πόλεως μας κ.κ. Άριστ. Παιδάκης, Ελευθέριος Παπαντωνόπουλος και Δημ. Κούζης, οίτινες μετά μεγίστου ζήλου εξεπλήρωσαν την ανατε9είσαν αυτοίς εντολήν, μη φεισ9έντες μηδενός κόπου και ά­νευ της ελαχίστης αποζημιώσεως, δι ό είναι άξιοι συγχαρητηρίων». «Τρία κρούσματα μηνιγγίτιδος εγένοντο εν τη ημέτερα πόλει. Και οι τρεις προσβληθέντες εκ της βροτολοιγού νόσου ανεχώρησαν να επισκεφθώσι τα Βασίλεια του Πλούτωνος…»

Το 1933 ιδρύθηκε και λειτούργησε στο Άργος ένα ιδιότυπο πολυϊατρείο, που ονομάστηκε «Λαϊκόν Ιατρείον». Η ιδέα και η πρωτοβουλία ανήκει στους γιατρούς Παπαδημητρίου και Δρούγκα, οι οποίοι στα τέλη του 1932 προσφέρθηκαν να περιθάλψουν τους άπορους ασθενείς με καθημερινή εθελοντική δωρεάν εργασία.

Στεργίου Αναστάσιος

Η υλοποίηση της ιδέας ανήκει στη «Φιλάνθρωπον Αδελφότητα Κυριών Άργους», που στις 11 Ιανουαρίου 1933, τροποποίησε το καταστατικό της ενώπιον του Πρωτοδικείου Ναυπλίου, με σκοπό την ίδρυση και εποπτεία του Λαϊκού Ιατρείου από την «Αδελ­φότητα». Σκοπός του ήταν η ιατρική περίθαλψη και ανακούφιση των πολλών δυστυχούντων απόρων της πόλης. Το Λαϊκόν Ιατρείον εγκαταστάθηκε στην κατοικία του Αναστάσιου Στεργίου, στην πλατεία του Αγίου Πέτρου, η οποία παραχωρήθηκε δωρεάν από τον ιδιοκτήτη της. Εγκαινιάστηκε στις 19 Φεβρουαρίου 1933 και με Διευθυντή το γιατρό Νικ. Παπαδημητρίου έδειξε αξιοζήλευτη δράση στην καταπολέμηση του τυφοειδούς πυρε­τού, της ιλαράς, της διφθερίτιδας, της ευλογιάς, των αφροδίσιων και άλλων νοσημάτων που μάστιζαν την περιοχή.

Ο Αναστάσιος Στεργίου γεννήθηκε στο Άργος το 1871. Μοναχογιός του Νικήτα και της Μαριγώς, αν και έμπορος, αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη φροντίδα της υγείας των συμπολιτών του. Εκτός από τη δωρεάν παραχώρηση της κατοικίας του στην πλατεία του Αγίου Πέτρου, για να εγκατασταθεί το «Λαϊκόν Ιατρείον», συνεισέφερε γενναιόδωρα για τη συντήρηση του. Είναι χαρακτηριστική η κοινή ονομασία του Λαϊκού Ιατρείου, «Κλινική του Τασιού», που δείχνει πως στη συνείδηση των Αργείων ταυτίστηκε με το όνομα του μεγάλου δωρητή. Πέθανε τον Ιούνιο 1941 καιάφησε το σύνολο της περιουσίας του στο ‘Ίδρυμα «Δημοτικόν Νοσοκομείον Δεσμίνη – Καλλιοντζή», χωρίς όμως δικαίωμα εκποίησης. Για να λυθεί το νομικό πρόβλημα της εκ­ποίησης της περιουσίας Στεργίου, που συνέβαλε αποφασιστικά στη δημιουργία του σημερινού Νοσοκομείου Άργους, χρειάστηκε νομοθετική ρύθμιση, που ψηφίστηκε στη Βουλή στις 31 Ιανουαρίου 1957.

Ο Ανθυπίατρος κ. Ν. Μπεκιάρης διηύθυνε το αντιαφροδισιακό τμήμα του Λαϊκού Ιατρείου, που ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Ιούνιο 1933, ενώ μία ημέρα της εβδομάδας λειτουργούσε δωρεάν οφθαλμολογικό ιατρείο με τον οφθαλμίατρο Ξενοφ. Κολιόπουλο. Τα περισσότερο διαδεδομένα νοσήματα που απασχόλησαν το Λαϊκόν Ιατρείον, σύμφωνα με δημοσιευμένη συνέντευξη του κ. Παπαδημητρίου, ήταν κατά σειρά: ελονοσία, αφροδίσια και τραχώματα. Τα έξοδα λειτουργίας αλλά και τα χορηγούμενα φάρμακα ήταν προσφορά των μελών της «Φιλάνθρωπου Αδελφότητος» αλλά και πολλών πολιτών του Αργούς. Αναφέρονται τα ονόματα: Αναστάσιος Στεργί­ου, Αθανάσιος Ζωγράφος, Ευθύμιος Κουτσόπουλος, Σταύρος Λάπατας, Ανδρέας Ρόκας, Αδελφοί Βασιλείου, Ηρακλής Μενάγιας, Νικόλα­ος Καραγιάννης, Β. Τουφεξιάδης, Άννα Παπαμιχαήλ, Φωτούλα Παπα-δημητρίου, ο Γυμνασιάρχης και οι καθηγητές του Γυμνασίου, ο Σύλλογος Ιδιωτικών Υπαλλήλων και ο Εμποροβιομηχανικός Σύλλογος Άργους.

Το έργο της «Φιλάνθρωπου Αδελφότητος Κυριών Άργους» ήταν σημαντικό για την εποχή και για τις συνθήκες που επικρατούσαν. Μερικά από τα ονόματα των κυριών που διασώθηκαν ως μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου είναι: Κατ. Ν. Μπόμπου, Κατ. Β. Ταρλή, Ελ. Νι­κήτα, Αμ. Παρασκευά, Ελ. Νώτη, Bασ. Παπαδιαμαντοπούλου, Mαρ. Στυμφαλιάδου, Mαρ. I. Κολιαλέξη, Κατ. Π. Μπόμπου, Mαρ. Ευ. Μπόμπου, Ματ. Στάμου, Κ. Παπαβασιλείου, Σοφ. Παπαδημητρίου, Καλ. Δρούγκα, Κούλα Κολιαλέξη, Ελ. Διαμαντοπούλου, Ευαγ. Ζαμπέλη, Μπέση Σχοινά, Κούλα Ψωμαδάκη, Αγγ. Βασιλοπούλου.

Το Λαϊκόν Ιατρείον σταμάτησε τη λειτουργία του στα μέσα του 1937 από έλλειψη οικονομικής στήριξης. Διαβάζουμε πως ο Σύλλογος Ιδιωτικών Υπαλλήλων ζήτησε το Δεκέμβριο του 1937 «την επανίδρυσιν του Λαϊκού Ιατρείου, υπό την μέριμναν του Δήμου Άργους». Πουθενά όμως δε φαίνεται πως το αίτημα αυτό υλοποι­ήθηκε. Ο Δήμος Άργους από τον προϋπολογισμό του 1937 φαίνεται πως δαπανά ετησίως 100 περίπου χιλιάδες δραχμές «δια έξοδα των απόρων ασθενών». Αναλυτικότερα ξοδεύονται 25.000 για φαρμακευτική και 12.000 δραχμές για ιατρική περίθαλψη. Τα υπόλοιπα αφορούν στη θεραπεία «λυσσοδήκτων, πασχουσών κοινών γυναικών, αποστολής απόρων εις νοσοκομεία και βοηθήματα κατά τας μεγάλας εορτάς».

Η έλλειψη νοσοκομειακών κλινών για την περίθαλψη τουλάχιστον των απόρων, οδήγησε και τον εν Πειραιεί δρώντα Σύλλογο των Αργείων «Ο Δαναός» στην απόφαση να ιδρύσει, στο Ζάννειο Νοσοκομείο, την αποκαλούμενη «Κλίνη του Δαναού». Στο νοσοκομειακό αυτό κρεβάτι μπορούσαν να νοσηλεύονται, με έξοδα του Συλλόγου, άποροι ασθενείς με χειρουργικές ή παθολογικές παθήσεις και αργειακή κατα­γωγή.

Στον κατάλογο με τα μέλη του Συλλόγου που συνεισέφεραν για τη συντήρηση της «Κλίνης του Δαναού» αναφέρονται οι: Θεόδωρος Ψυχογυιός (γιατρός και πρόεδρος του Συλλόγου), Νικ. Π. Ζωγράφος, Αν­δρέας Μακρής, Ευάγ. Διαμαντόπουλος, Αλκιβιάδης Ζωγράφος, Δημοσθ. Μπούκης, Αικατερ Π. Ζωγράφου, I. Κανελλόπουλος, Δ/νίς Κ. Λαγού, Ν. Πλατής, Κα Πλατή, Θεόδ. Μώρος και Εις μνήμην Α. Αντω­νίου.

Οργανωμένη φιλανθρωπική δραστηριότητα ανέπτυξε και ο Ιατρικός Σύλλογος Άργους. Τον Αύγουστο 1937 δημοσίευσε στον τοπικό τύπο ανακοίνωση, με την οποία γνωστοποιεί πως για τους άπορους ασθενείς της πόλης « την ιατρικήν περίθαλψην θέλουσιν παρέχει α­πολύτως δωρεάν οι ιατροί μέλη του Ιατρικού Συλλόγου, ημέρας τε και νυκτός, εφ όσον ήθελον προσέλθει τοιούτοι ασθενείς εν τοις ιατρείοις των».

Γιώργος Αναγνώστου

Παναγιώτης Τσελφές

•  «Αργείων Πνεύμα», Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Δήμου Άργους, τεύχος 2, σελ.33-39, Ιούνιος 2001. 

Read Full Post »

Κτίστηκε το 1830 από τον πλούσιο και ισχυρό τότε άνδρα Δημ. Καλλέργη για κατοικία. Πρόκειται για διώροφο κτίσμα, αρκετά μεγάλο, με πολλά δωμάτια, επιβλητικό και μεγαλοπρεπές. Βρισκόταν στη δυτική άκρη ενός τεράστιου κήπου, ο οποίος απλωνόταν ανατολικά και νότια και ήταν γεμάτος με οπωροφόρα δένδρα, κυπαρίσσια και λουλούδια. Είχε δεξαμενή νερού, οικήματα για το υπηρετικό προσωπικό και τους φύλακες, στάβλους και στην ανατολική άκρη ένα εκκλησάκι του Αγ. Δημητρίου.

Η οικία Καλλέργη εντυπωσίαζε με το μέγεθος και τον εσωτερικό της πλούτο. Ήταν διακοσμημένη, ιδιαίτερα η μεγάλη αίθουσα του πρώτου ορόφου, όπου τώρα φιλοξενούνται ρωμαϊκές αρχαιότητες. Στην αίθουσα αυτή υπήρχε μεγάλος πολυέλαιος και στις τέσσερεις πλευρές της ισάριθμες χρονολογίες· στη βόρεια η 25 Μαρτίου 1821, στην ανατολική η 3 Σεπτεμβρίου 1843, στη νότια η 18 Μαρτίου 1844, ημέρα ορκωμοσίας του βασιλιά Όθωνα στο Σύνταγμα, και στη δυτική η 4 Ιανουαρίου 1833, ημέρα της σφαγής των Αργείων από τους Γάλλους. Όλα αυτά καλύφθηκαν με ασβέστη.

Οικία στρατηγού Δημήτρη Καλλέργη 1932. Σήμερα, Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους. Στο κτίριο αυτό στεγάζονταν από το 1938 οι Ελληνορώσοι Πρόσφυγες. Δεξιά, ο Δήμαρχος Άργους Κωστής Β. Μπόμπος.

Ο Δημ. Καλλέργης θέλησε να παραχωρήσει το σπίτι του στην κυβέρνηση, με αντάλλαγμα κάποια εθνικά κτήματα ίσης αξίας, που θα διέθετε για τους Κρητικούς πρόσφυγες. Γι’ αυτό και το μέγαρο ονομάστηκε «Παλάτιον της Κυβερνήσεως» και «Παλάτιον του Καποδίστρια».

Όμως, ο κυβερνήτης δολοφονήθηκε, τα εθνικά κτήματα δεν είχαν δοθεί ακόμα στον Καλλέργη και γι’ αυτό ο τελευταίος, ύστερα από συνεννόηση με τον Αυγουστίνο, πήρε πίσω το σπίτι του. Και είναι βέβαιο ότι το 1833 έμενε σ’ αυτό η γυναίκα του, η πανέμορφη Σοφία, η οποία δεν επέτρεψε στο Γάλλο αξιωματικό Στοφέλ να εγκατασταθεί σ’ αυτό.

Μετά το θάνατο του Δημ. Καλλέργη, η γυναίκα του εγκαταστάθηκε μόνιμα στο σπίτι με τα παιδιά της και μετά το θάνατό της (1893) έζησε ο γιος της Εμμανουήλ Καλλέργης, που ήταν άριστος αξιωματικός και ρομαντικός κιθαρωδός. Αυτός ήταν και ο τελευταίος από τους Καλλέργηδες που το κατοίκησαν. Μετά το θάνατό του (1909) το κτίσμα παραδίδεται στη φθορά του χρόνου. Αργότερα κατοικήθηκε προσωρινά από μικρασιάτες πρόσφυγες – μετά το 1922 – και από Ελληνορρώσους το 1939-40 για κάμποσα χρόνια.

Οικία στρατηγού Δημήτρη Καλλέργη (Δεκαετία 1940;)

Στο μεταξύ, οι κληρονόμοι των παραπάνω Καλλέργηδων Ιωάννα Καλλέργη και ο γιος της Λέων είχαν αποφασίσει να το δωρίσουν στο Δήμο, για τη στέγαση μουσείου και θεάτρου. Η δωρεά έγινε τον Απρίλιο 1932, αλλά το οίκημα δεν αξιοποιήθηκε αμέσως. Όταν φτάνουν οι Ελληνορρώσοι, ήταν σε κακά χάλια. Η σκεπή σχεδόν είχε καταρρεύσει. Ακολούθησε ο πόλεμος, η κατοχή, ο εμφύλιος. Το 1955 ο Δήμος δέχεται να παραχωρήσει το Καλλέργειο στο κράτος για την ίδρυση μουσείου. Για θέατρο δε γίνεται πια λόγος. Την ίδρυση του μουσείου αναλαμβάνει η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών. Ψυχή της όλης προσπάθειας ήταν ο καθηγητής Πωλ Κουρμπέν.

Επίσης, με έξοδα του Γαλλικού κράτους και με σχέδια του ρωσικής καταγωγής αρχιτέκτονα Φομίν κτίζεται η νέα πτέρυγα στον κήπο, ανατολικά του Καλλέργειου. Το μουσείου εγκαινιάστηκε τον Ιούλιο 1957 και η νέα πτέρυγα τον Ιούνιο 1961.

Για τους Ελληνορρώσους που διέμεναν στην οικία Καλλέργη, σημερινό μουσείο

Αι εν αυτή ένοικοι πρόσφυγες εκ Ρωσσίας γυναίκες είναι συμπαθείς, καθαραί, με σχετικήν καλήν συμπεριφοράν, τα δωμάτια ασβεστωμένα, τα πράγματά των με τάξιν, και το κάθε τι εις την θέσιν του, τα ντιβάνια των περιποιημένα με καθαρά συνδόνια, όλα καθαρά.

Τα δυστυχή αυτά πλάσματα είναι αξιολύπητα, τι τους έγραφε να διαβιούν μέσα εις ένα βρωμερόν, δυσώδες, ρυπαρόν και ακάθαρτον οικοδόμημα;…

Το πάτωμα ξεχαρβαλωμένον, μέρος της σκεπής έχει πέσει… Η βρώμα, η δυσωδία, η ρυπαρότης και ακαθαρσία εις απίστευτον βαθμόν… Τόσον κατηραμένον είναι το σπίτι αυτό, ώστε να καταντήσει εις τοιούτον σημείον;

 Αν. Τσακόπουλος, Η οικία Καλλέργη

εφ. «Ασπίς» φ. 497/27-8-1950

• Οδυσσέα Κουμαδωράκη, « Άργος το πολυδίψιον » Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος 2007.

Read Full Post »

Grecia - Rovine di Tirinto. Χαλκογραφία σε χαρτί, επιχρωματισμός εποχής. Α. Lazzari inc.

Read Full Post »

Τα τείχη που οριοθετούν την ακρόπολη της Τίρυνθας κατασκευάστηκαν σε τρεις κύριες οικοδομικές φάσεις και οχύρωσαν σταδιακά ολόκληρο το λόφο από το νότιο-υψηλότερο προς το βόρειο-χαμηλότερο έξαρμά του. Ως οικοδομικό υλικό χρησιμοποιήθηκε κόκκινος και γκρίζος ασβεστόλιθος που συναντάται άφθονος τόσο στον ίδιο το λόφο όσο και στο λόφο του Προφήτη Ηλία ανατολικά της ακρόπολης. Το μέγεθος των ογκολίθων που χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για τα τείχη της τρίτης φάσης προκάλεσε την απορία και το θαυμασμό ήδη στην αρχαιότητα, γεγονός που αντικατοπτρίζεται άμεσα στο μύθο των κυκλώπων. Οι ογκόλιθοι ζυγίζουν πολλούς τόνους που δικαιολογούν την άποψη του περιηγητή Παυσανία (ΙΙ, 25, 7-9) ότι ούτε ζεύγος ημιόνων δεν ήταν σε θέση να μετακινήσει τον μικρότερο από αυτούς.

Η πρώτη οικοδομική φάση του τείχους

Τα τείχη της πρώτης φάσης που χρονολογούνται στις αρχές του 14ου αιώνα π.Χ. (ΥΕ ΙΙΙΑ1) περιέβαλαν το νότιο και υψηλότερο έξαρμα του λόφου, το χώρο δηλαδή που κάλυψαν το μεταγενέστερο ανάκτορο και οι δύο αυλές (4 και 2) νότια αυτού. Η πύλη, που εντοπίσθηκε στην ανασκαφή του 1909, βρισκόταν στην ανατολική πλευρά ακριβώς στο χώρο του μεταγενέστερου μεγάλου πρόπυλου (1) αλλά αρκετά μέτρα βαθύτερα. Οι ισχυροί τοίχοι της πύλης αυτής χρησίμευσαν ως θεμέλια κατά την κατασκευή του μεγάλου προπύλου. Η πορεία του τείχους που προσαρμόζεται στο φυσικό γεωλογικό υπόβαθρο του λόφου δεν είναι απολύτως ευθύγραμμη αλλά παρουσιάζει τεθλασμένη διάταξη. Το μέγεθος των ογκολίθων που χρησιμοποιούνται είναι σχετικά μικρό, το ύψος τους κυμαίνεται στα 0.60-0.70 εκ., με αποτέλεσμα να μην απαιτούνται πολλές ενδιάμεσες μικρές πέτρες για τη στήριξή τους. Οι ογκόλιθοι που έχουν συνήθως επεξεργασμένη επιφάνεια, διατάσσονται κατά κανόνα σε οριζόντιες στρώσεις. Για τη φάση αυτή χρησιμοποιείται αποκλειστικά γκρίζος ασβεστόλιθος. Ορισμένα τμήματα του τείχους αυτής της φάσης είναι και σήμερα ορατά σε διάφορα σημεία. όπως π.χ. δεξιά και αριστερά από την πύλη και στη δυτική πλευρά του μεταγενέστερου διαδρόμου 53-55 μέχρι τη ΒΑ γωνία του χώρου που καταλαμβάνει το μεταγενέστερο ανάκτορο. Στο σημείο αυτό το τείχος κάμπτεται προς τα δυτικά μέχρι τον ανατολικό τοίχο του μεταγενέστερου μεγάλου μεγάρου, όπου και κάμπτεται πάλι προς τα νότια, εξαφανίζεται κάτω από τα θεμέλια αυτού και επανεμφανίζεται κατά τη ΒΔ γωνία του ανακτορικού ανδήρου. Από το σημείο αυτό κατευθύνεται προς τα νότια με οδοντωτή διάταξη και μέχρι το σημείο του μεταγενέστερου πύργου 43-44, όπου κάμπτεται πάλι προς τα ανατολικά. Στην πορεία αυτή το τείχος καλύπτεται από τις μεταγενέστερες φάσεις και δεν είναι ορατό μέχρι την ανατολική του πλευρά, νότια της πύλης. Το επίπεδο αυτής της φάσης εσωτερικά του τείχους ήταν 2-3 μ. βαθύτερα από το σημερινό. Η πρόσβαση προς την πύλη γινόταν μέσω ενός ανδήρου στο χώρο του μεταγενέστερου διαδρόμου 54 και της πύλης 53. Ο χώρος βόρεια του τείχους, η μεταγενέστερη Μέση ακρόπολη, πρέπει να παρέμεινε στη φάση αυτή ανοχύρωτος.

Ανάκτορον Τίρυνθος

Η δεύτερη οικοδομική φάση του τείχους

Στα τέλη του 14ου με αρχές του 13ου αιώνα (ΥΕ ΙΙΙΒ1) το τείχος της ακρόπολης επεκτάθηκε. Στα νότια κατασκευάσθηκε ένας προμαχώνας που επέκτεινε το χώρο της ακρόπολης μέχρι τα όρια του φυσικού βράχου του λόφου. Την εξωτερική του παρειά αποτελεί η βόρεια πλευρά της μεταγενέστερης γαλαρίας 59. Στο σημείο αυτό διαμορφώθηκε μία είσοδος, από την οποία μπορούσε κανείς ακολουθώντας το κλιμακοστάσιο 58 να ανέβει στο άνδηρο της ακρόπολης. Στα ανατολικά δημιουργήθηκε μια αυλή (56), εξωτερικά της πύλης της πρώτης φάσης. Η εξωτερική πύλη μεταφέρθηκε στο βόρειο άκρο της αυλής, όπου προτάχθηκε ένας μικρών διαστάσεων χώρος (55) που έκλεινε από τις δύο πλευρές με ξύλινες θύρες. Για την πρόσβαση στη νέα εξωτερική πύλη συνέχισε να χρησιμοποιείται το άνδηρο της πρώτης φάσης. Επιπρόσθετα προστατεύθηκε η πλευρά αυτή με ένα νέο τμήμα τείχους που πλαισίωσε από τη νότια και ανατολική πλευρά τη νέα εξωτερική αυλή (56) και τη νέα πύλη. Στη φάση αυτή επιχωματώθηκε η αυλή 56, η παλιά πύλη και η εσωτερική αυλή 2 μέχρι το σημερινό περίπου επίπεδο. Ίσως σ’ αυτή τη φάση οχυρώθηκε και ο χώρος της μέσης ακρόπολης. Εξάλλου για την ίδια εποχή μαρτυρείται μία πρώτη οχύρωση της Κάτω Ακρόπολης.

Πιθανά στα μέσα του 13ου αιώνα μετατοπίστηκε εκ νέου προς τα βόρεια η εξωτερική πύλη (53) που έμελλε να αποτελέσει την κύρια πύλη της τελικής φάσης της ακρόπολης. Τη νέα πύλη προστάτευαν τώρα δύο νέα τμήματα του τείχους που δημιουργήθηκαν βόρεια και εκατέρωθεν αυτής από τεράστιους ογκόλιθους. Η ομοιότητα της πύλης αυτής με την πύλη των Λεόντων στις Μυκήνες τόσο στις διαστάσεις όσο και στο υλικό κατασκευής, χρησιμοποιήθηκε κροκαλοπαγής λίθος, είναι χαρακτηριστική. Επίσης στη ΒΔ πλευρά της μέσης ακρόπολης χτίστηκε ένας πύργος (48), για να προστατεύσει την δυτική πλευρά του τείχους και ίσως μία πρόσβαση από την πλευρά αυτή. Για την κατασκευή του τείχους αυτής της φάσης χρησιμοποιείται εκτός από γκρίζος και κόκκινος ασβεστόλιθος. Σε σημαντικά σημεία, όπως οι γωνίες, τοποθετούνται ιδιαίτερα μεγάλοι ογκόλιθοι και παρότι οι επιφάνειες είναι επεξεργασμένες δεν διατηρείται πάντα η οριζόντια διάταξη των ογκολίθων. Οι πλευρές του τείχους ιδιαίτερα στα σημεία της επέκτασης δεν κάμπτονται τόσο συχνά με αποτέλεσμα να δημιουργούνται μεγαλύτερες ενιαίες επιφάνειες.

 
Η τρίτη οικοδομική φάση του τείχους

Περί τα μέσα και κυρίως στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα το τείχος απόκτησε την τελική του μορφή αυτή που διακρίνει ο επισκέπτης σήμερα. Στα νότια και στα ανατολικά κατασκευάσθηκαν οι γαλαρίες (59.57). Η κατασκευή τους με τον «εκφορικό τρόπο» που δημιουργεί οξυκόρυφα τόξα αποτελεί ένα σπουδαίο τεχνικό επίτευγμα της εποχής. Οι γαλαρίες αυτές προσαρτήθηκαν στην εξωτερική πλευρά της δεύτερης φάσης του τείχους. Στα δυτικά κατασκευάστηκε ο δυτικός προμαχώνας (47), για να προστατεύσει το δυτικό κλιμακοστάσιο και την είσοδο από την πλευρά αυτή. Ένας νέος πύργος (43.44) κατασκευάστηκε στη ΝΔ γωνία για τους ίδιους λόγους. Στο πλαίσιο αυτής της επέκτασης του τείχους μετατοπίσθηκε για άλλη μια φορά η εξωτερική πύλη (51), η οποία τοποθετήθηκε τώρα μεταξύ των σκελών του τείχους της ανατολικής πλευράς. Σ’ αυτή την πύλη οδηγούσε μία ράμπα (52). Για την κατασκευή του τείχους αυτής της φάσης χρησιμοποιήθηκε κόκκινος και γκρίζος ασβεστόλιθος. Το μέγεθος των ογκολίθων που χρησιμοποιούνται ξεπερνάει τους ογκόλιθους των προηγουμένων φάσεων, ενώ χρησιμοποιούνται πολύ περισσότερες ενδιάμεσες μικρές πέτρες για τη στήριξή τους. Οι επιφάνειες δεν είναι πια τόσο καλά επεξεργασμένες. Πέρα από το εντυπωσιακό μέγεθος των ογκολίθων στα επιτεύγματα της εποχής ανήκουν τα οξυκόρυφα τόξα και η κατασκευή ενός οχυρωματικού τοίχου με καμπύλο περίγραμμα..

Στην Κάτω ακρόπολη αντικαταστάθηκε η οχύρωση των αρχών του 13ου αιώνα (ΥΕΙΙΙΒ1) από ένα σχεδόν αυθύπαρκτο ισχυρό τείχος που αγγίζει τα 7 μ. Το τείχος αυτό εδράζεται απευθείας στο φυσικό βράχο και είναι στις κατώτερες στρώσεις του αρμολογημένο με ασπρόχωμα. Οι Σύριγγες, κτιστές κατά τον εκφορικό τρόπο πρόσβασης στις υπόγειες πηγές, στη ΒΔ πλευρά του έχουν οικοδομηθεί ταυτόχρονα με αυτό. Στο εσωτερικό του τείχους έχουν εξαιρεθεί 28 συνολικά δωμάτια με τετράγωνο περίγραμμα και οξυκόρυφη απόληξη. Μερικά από τα δωμάτια διέθεταν και δεύτερο όροφο. Τα περισσότερα από αυτά φαίνεται πως υπέστησαν σημαντικές ζημίες κατά το σεισμό του τέλους του 13 ου αιώνα,γιατί κλείστηκαν μετά από αυτόν.

Δρ. Άλκηστις Παπαδημητρίου

Αρχαιολόγος.

Υπουργείο Πολιτισμού

Read Full Post »