Η Δικαίωση – Γιάννης Φίλης
Ο συγγραφέας Γιάννης Φίλης γεννήθηκε στην Ασίνη Ναυπλίου και πήρε πτυχίο ηλεκτρολόγου – μηχανολόγου από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Ειδικεύθηκε στον έλεγχο συστημάτων στο πανεπιστήμιο UCLA Αμερικής, όπου και δίδαξε για λίγο. Σήμερα είναι Πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης (β’ θητεία). Παράλληλα, ασχολείται με την οικολογία και τη λογοτεχνία. Έχει εκδώσει πέντε ποιητικές συλλογές, δυο μυθιστορήματα κ.ά. Πώς συνδυάζει επιστήμη και λογοτεχνία, εφηρμοσμένα μαθηματικά και ποίηση; Στην παρουσίαση του τελευταίου βιβλίου του «Η Δικαίωση» στο Βουλευτικό Ναυπλίου (24/9/2011) μας έδωσε πειστικές εξηγήσεις γι’ αυτό το συνδυασμό: «Η εκπαίδευσή μου είναι επιστημονική – με την πιο στενή έννοια. Προσπαθώ να κατανοήσω μια μικρή πλευρά της αλήθειας με φυσικές και μαθηματικές έννοιες […]. Θεωρώ ότι η επιστήμη και η τέχνη αλληλοσυμπληρώνονται. Γιατί χωρίς τη μία ή την άλλη η προσέγγιση του κόσμου είναι λειψή».
Η «Δικαίωση» του Γιάννη Φίλη
Η Δικαίωση - Γιάννης Φίλης
«Η Δικαίωση» είναι το τρίτο μυθιστόρημα του Γιάννη Φίλη και το πιο ώριμο. Εστιάζεται στην κρίσιμη δεκαετία του 1950, όταν γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά του χρόνια, με μικρές αναφορές στην προηγούμενη δεκαετία και την επόμενη. Έχει υπόψη του τρία υπαρκτά πρόσωπα – ήρωες, από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, άγνωστα μεταξύ τους, που καταδικάζονται σε θάνατο και κλείνονται, στις φυλακές μελλοθανάτων στο Καλάμι Χανίων: Ο Πάνος είναι νομικός, κατάγεται από την Αργολίδα και είναι πολιτικός κρατούμενος. Ο ξυλογλύπτης Οδυσσέας ζει και δρα στην Ήπειρο και ο βοσκός Μενέλαος, Μανιάτης, έχουν καταδικασθεί σε θάνατο γιατί δολοφόνησαν τις συζύγους τους, κατηγορίες που τις αρνούνται. Ο Πάνος και ο Οδυσσέας εκτελούνται ενώ η ποινή του Μενέλαου μετατρέπεται σε ισόβια με τη μεσολάβηση ενός φίλου του στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Η αφήγηση είναι στρωτή και ήρεμη, χωρίς εξάρσεις ή μεροληψίες. Διαρθρώνεται σε 19 άτιτλα κεφάλαια με πλούσια παρουσίαση χώρων και προσώπων. Το στήσιμο των ηρώων είναι πειστικό, καθώς βασίζεται σε ιστορικά ντοκουμέντα. Αρχικά, η διαδοχή των κεφαλαίων είναι άσχετη, αλλά στα τελευταία «δένει» η πλοκή και αποκαλύπτεται η παθογένεια της αναλυόμενης εποχής. Δίπλα στα τρία βασικά πρόσωπα στέκονται οι γυναίκες τους και άλλα δευτερεύοντα που ζωντανεύουν τη δεκαετία του 1950: Τα μίση του εμφυλίου, τη φτώχεια της ελληνικής κοινωνίας, τη μιζέρια και τις καταθλιπτικές συνθήκες των φυλακών. Ο Πάνος έχει πολεμήσει στην Αντίσταση. Ο Οδυσσέας αρνείται ότι σκότωσε τη γυναίκα του και λέει, έως την τελευταία του στιγμή, «είμαι αθώος».
Ο Μενέλαος, «δεξιός ως το κόκκαλο», έχει σκοτώσει πολλούς του ΕΛΑΣ και λέει τα ίδια. 18 χρόνια αργότερα, ο πραγματικός δολοφόνος, ένας ετοιμοθάνατος, εξομολογείται σε παπά ότι αυτός σκότωσε τη γυναίκα του Μενέλαου. Έτσι, ελευθερώνεται ο Μενέλαος και γυρίζει στο χωριό του – σ’ ένα κόσμο που δεν καταλαβαίνει πια. Αυτή ήταν η δικαίωσή του.
Ο μυθιστοριογράφος, φαίνεται καθαρά πως είναι ποιητής. Δεν αφηγείται με την καθάρια γλώσσα του ρεαλισμού, αλλά χρησιμοποιεί και στοιχεία του σουρεαλισμού. Αυτό συγχέει κάπως την αφήγηση. Ταυτόχρονα, όμως, δίνει ψυχολογική βαθύτητα στην πλοκή του μυθιστορήματος. Οι τρεις κατάδικοι – μελλοθάνατοι γνωρίζονται μέσα στη φυλακή και συνομιλούν.
Ο αφηγητής δεν παίρνει θέση απέναντι στις ιδεοληψίες των ηρώων του: Φιλοσοφεί με περίσσεια σκέψης, δείχνοντας τη θέση κάθε παράταξης: «Δεν υπάρχουν μυστικά στην αυλή της φυλακής, όπως δεν υπάρχουν μυστικά στα χωριά (…), η ζωή του καθενός σε κοινή θέα. Είναι εύκολο να κρύψει κανείς τη συνείδησή του πίσω από λέξεις και άρθρα, αριθμούς. Μόνο οι νεκροί δεν αμφιβάλλουν.(…) Στα χρόνια που πέρασαν οι λέξεις, τα ονόματα άλλαξαν βαθμιαία. Ο συμμοριτοπόλεμος έγινε εμφύλιος, οι εθνικόφρονες, δωσίλογοι. Οι κομμουνιστές νομιμοποιήθηκαν. Απολιθωμένα χρέη της μνήμης που αποπληρώθηκαν σε λάθος αντίτιμο σε λάθος εποχή. Τώρα οι άνθρωποι κοίταζαν αλλού, έψαχναν αλλού», (σ. 204).
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι η κοινωνιολογική ανάλυση της δεκαετίας του 1950 πραγματοποιείται σε μαθηματική σημειολογία – παρά την υφέρπουσα ποιητική ελευθερία. Η μυθιστορία του Γιάννη Φίλη είναι μια πραγμάτωση με την επιστημονική και λογοτεχνική συμβολή, γεγονός που κάνει το βιβλίο του ενδιαφέρον και πολύτιμο για τους σοβαρούς και απαιτητικούς αναγνώστες.
Ελληνική Λογοτεχνία
ISBN: 978-960-9530-03-3
Σελίδες: 230
Εκδόσεις «Μελάνι», 2011
Πηγή
- Εφημερίδα, «Τα Αργολικά», Σάββατο 26 Νοεμβρίου 2011.
ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 